I. KLASA WSPINACZKI

• wysokogórska-techniczna

2. REJON WSPINACZKI

• Pamiro-Ałaj.

3. SZCZYT, JEGO WYSOKOŚĆ, TRASA WSPINACZKI: Czimtarga, 5496 m, prawą częścią południowej ściany.

4. PROPONOWANA KATEGORIA TRUDNOŚCI — 5B kat. trud.

5. CHARAKTERYSTYKA TRASY: Różnica wysokości odcinka ściennego — 650 m, — — — grzbietu — 250 m, Długość odcinków 6B kat. trud. — 320 m, — — — 5B kat. trud. — 255 m, — — — 3–4 kat. trud. — 575 m. Średnie nachylenie ściany — 80°.

6. ZABITEGO HAKÓW:

• dla asekuracji, dla ITO.
• skalnych — 243
• haków wbitych — 2

7. LICZBA GODZIN PRZEJŚCIA — 47 godz.

8. LICZBA NOCLEGÓW I ICH CHARAKTERYSTYKA: 2 — półleżące, 1 — leżąca.

9. NAZWISKO, IMIĘ, OTACZESTWO PRZEWODNIKA, UCZESTNIKÓW I ICH KWALIFIKACJE: Stadnik Władimir Fiodorowicz — MS ZSRR, Siedow Władimir Iwanowicz — KMS, Grebiennikow Aleksandr Andriejewicz — KMS, Kabacki Władimir Iwanowicz — KMS, Pastuch Wiktor Iwanowicz — KMS, Żitnij Jewgienij Wasiljewicz — KMS.

10. TRENER DRUŻYNY — Stadnik W.F. MS ZSRR.

11. DATA WYJŚCIA NA TRASĘ — 29 lipca 1983 r. DATA POWROTU — 1 sierpnia 1983 r.

I. Charakterystyka geograficzna rejonu.

Czimtarga (5496 m) — najwyższy szczyt Gór Fannskich, położony pośrodku krótkiego południkowego odcinka, łączącego zachodnią część Głównego Grzbietu Fannskiego z częścią centralną i wschodnią.

Wschodnie stoki szczytu, schodzące do doliny rzeki Czapdara w kierunku Mętnych Jezior, nie są strome. Natomiast Czimtarga na zachód i od wschodu opada pionowymi ścianami skalno-lodowymi. Jej południowa ściana wznosi się na prawo od przełęczy Czimtarga i jest zwrócona ku północnym stokom szczytu Energia. Zachodnia i południowo-zachodnia ściana opadają do doliny Prawego Zindona. Na przeciwległej stronie doliny są zwrócone ku nim:

• północna
• północno-wschodnia ściana dwóch interesujących szczytów cyrku Prawego Zindona — szczytu Zindon i szczytu SOAN.

Charakterystyczną cechą warunków klimatycznych rejonu doliny rzeki Zindon w porównaniu z innymi rejonami Gór Fannskich jest suchość klimatu. Dlatego na wielu trasach odczuwa się brak wody, co komplikuje warunki wspinaczki.

2. Charakterystyka sportowa obiektu wspinaczkowego.

Pierwszymi alpinistami, którzy pojawili się w dolinie Prawy Zindon, byli znani entuzjaści-badacze W.F. Gusiew i A.S. Muchin, którzy w 1937 r. weszli na Czimtarczę od północy (obecnie trasa 2B kat. trud.). A pierwszego wejścia na szczyt dokonali w sierpniu 1936 r. grupa topografów pod kierownictwem Sibirciewa. Oni przebyli południowo-wschodni skalny grzbiet, który później został sklasyfikowany jako 4B kat. trud.

Przez długi czas dolina rzeki Zindon praktycznie nie była odwiedzana przez alpinistyczne ekspedycje. Dopiero w 1967 r. ekspedycja z Nowosybirska wniosła istotny wkład w zagospodarowanie rejonu, nazwano bezimienne szczyty, zostały pokonane i sklasyfikowane liczne interesujące trasy. Największym sukcesem tej ekspedycji można uznać trasę południowo-wschodnią ścianą Czimtarczy, sklasyfikowaną jako 5B kat. trud. i która zajęła 4. miejsce w mistrzostwach ZSRR w klasie wysokogórsko-technicznej.

1976 r. na Czimtarczę grupa Janowa (Krasnojarsk) dokonała pierwszego przejścia, zwanego „środkiem południowej ściany” (5B kat. trud.). W rzeczywistości ta trasa prowadzi przez środek południowo-zachodniej ściany, a południowa ściana szczytu pozostała niezdobyta. Problem południowej ściany rozwiązała nasza drużyna.

Przygotowania wstępne.

W основу przygotowań fizycznych i technicznych uczestników wchodzą wspólne, całoroczne treningi w Kijowie i w górach. Treningi prowadzone były cztery razy w tygodniu na bazie klubu sportowego „Temp” i laboratoriów skalnych w Denešach i kamieniołomach.

Podczas treningów ogólnofizycznych główną uwagę poświęcano rozwojowi długotrwałej wytrzymałości alpinistów (bieg na długie dystanse do 20–25 km, bieg przełajowy na nartach), a także wytrzymałości na dynamiczne i statyczne obciążenia (podciąganie, pompki, podnoszenie ciężarów, gra w piłkę nożną i koszykówkę).

W laboratoriach skalnych oprócz indywidualnego wspinania ćwiczono pracę z liną, techniki pokonywania skomplikowanych odcinków skalnych i karniszy oraz podnoszenie się po linie z plecakiem. Szczególną uwagę poświęcono:

• taktyce pokonywania odcinków,
• współpracy w grupie,
• testowaniu specjalnego sprzętu,
• organizacji biwaków na pionowych ścianach.

W 1982 r. Stadnik W., Grebiennikow A., Pastuch W. dokonali drugiego przejścia na szczyt Jarydag przez środek północno-zachodniej ściany. W 1983 r., w okresie cyklu treningowego, drużyna dokonała wspólnych wejść:

• 3A kat. trud.
• 4B kat. trud.
• 5B kat. trud.

Przed wejściem na Czimtarczę prowadzono obserwacje jej południowej ściany, doprecyzowano trasę wspinaczki, miejsca możliwych biwaków i taktykę przejścia.

Plan taktyczny wspinaczki. 27–28 lipca — podejście na przełęcz Czimtarga, obserwacja trasy. Wyjście na trasę planowane jest na 29 lipca. Przewidywany czas przejścia trasy — 4 dni:

• 1. dzień — podejście do ściany i przejście dolnego pasa ściany (odcinek R0–R7).
• 2. dzień — przejście środkowej części ściany (odcinek R7–R16).
• 3. dzień — przejście górnego pasa, wyjście na południowo-wschodni grzbiet.
• 4. dzień — wyjście na szczyt i zejście.
• 5. dzień — dzień rezerwowy.

Biorąc pod uwagę duże nachylenie ściany i potencjalną możliwość spadania z jej górnej części pojedynczych kamieni i kawałków lodu, przewidywane miejsca biwaków są planowane z wyprzedzeniem w obiektywnie bezpiecznych miejscach pod występami skalnymi. Dla zapewnienia bezpieczeństwa na trasie pierwszy wspinacz używa podwójnej liny, pracuje bez plecaka w gaju. W przypadku upadku użyty zostanie amortyzator o sile zrywającej poszczególne nici 400 kg.

Pozostali wspinają się po podwójnych linach lub z górną asekuracją. Plecaki są podnoszone przez uczestników na plecach lub przymocowane do uprzęży za pomocą przedłużacza. Przy wyborze ilości liny głównej, haków i karabinków uwzględniono możliwość obróbki trasy powyżej miejsc biwakowych.

W sytuacji awaryjnej grupa schodzi w dół tą samą trasą, którą się wspinała. W tym celu grupa jest wyposażona w niezbędną ilość pętli zjazdowych i haków. Podczas pobytu grupy na ścianie przewidywane jest obserwowanie jej z pomocą lornetki przez dwóch obserwatorów znajdujących się na przełęczy Czimtarga. Łączność radiowa między wspinaczami a obozem bazowym odbywa się za pomocą radiostacji „Witalka”.

Przyjęty plan taktyczny został wykonany i w pełni się sprawdził na trasie.

Przebieg przejścia trasy. 29 lipca: Grupa rozpoczęła przejście trasy o godzinie 6:00. Poprzedniego dnia z przełęczy Czimtarga i bezpośrednio spod ściany przeprowadzono obserwację trasy, doprecyzowano możliwe miejsca biwaków i ustalono harmonogram ruchu. Główna część trasy w dolnej części ściany prowadzi przez praktycznie pionową szczelinę, kończącą się po 170 m dużą niszą pod ogromnym karniszem. Podejście do szczeliny zaczyna się 30 m na lewo od:

• najpierw przez pionową ściankę (5 m, 70°),
• dalej trawersem w prawo po pochyłej półce 20 m (odcinek R0–R1),
• pod pierwszy karnisz (odcinek R2–R3), który jest przejdziany z użyciem drabinek, asekuracja hakowa.

Pierwsza zaczęła pracę para Stadnik–Żitnij. Po karniszu zaczyna się szczelina, która odchodzi trochę w lewo i do góry — drugi punkt asekuracji. Już pierwsze odcinki trasy wymagały od wspinaczy użycia całego ich kunsztu i szerokiego asortymentu sprzętu skalnego. Skały są lite. Używane są skrzynki, kliny i elementy zakładkowe.

Po 30 m wymagającego wspinania szczelina wyprowadza pod drugi, bardziej masywny karnisz (odcinek R3–R4), pod którym organizowany jest wiszący punkt asekuracyjny. Karnisz jest przejdziany bardzo trudnymierza z użyciem ITO. Po karniszu znów idzie pionowa szczelina z odchyleniem w prawo. Przechodzenie szczeliny jest trudne, gdyż prawie nie ma uchwytów na gładkiej ścianie (odcinek R5–R6).

Po 30 m szczelina urywa się o gładką, przewieszoną skałę. Pod nią w prawo 6 m i wyjście do kontynuacji szczeliny, przechodzącej najpierw w komin, a dalej — w dużą niszę, w której planowany jest pierwszy biwak.

Nisza jest zamknięta z lewej strony ogromnym karniszem, który w prawej części jest przecięty rynną, zalaną lodem. W pobliżu i powyżej ściany nie ma dogodnych miejsc dla biwaku. Postanowiono:

• dla 4 osób zorganizować siedzący biwak pod karniszem,
• a para miała się „przymościć” na niewielkiej półce pod przewieszeniem na prawo od niszy.

Podczas gdy inni uczestnicy wchodzą do niszy i przygotowują biwak, para kontynuuje obróbkę trasy. Dla bezpieczeństwa odchodzi trochę na prawo od niszy. W dolnej części skały są zlodowaciałe. Skały są strome, gładkie, z małą ilością szczelin i dogodnych uchwytów. Wspinaczka jest bardzo trudna. Trzeba nieustannie zmieniać kierunek ruchu. Po 20 m szczeliny znikają całkiem i dla zapewnienia asekuracji trzeba wbić hak szlamбурrowy. Ten odcinek (R8–R9, 80–85°, 40 m) kończy się z wyjściem na pas jasnych skał pod długim karniszem. Tu kończy się pierwszy dzień wytężonej pracy i para o godz. 20:00 schodzi do niszy na biwak.

30 lipca. Pierwsza zaczyna pracę o godz. 7:00 para Grebiennikow–Stadnik. Od końca liny po stromych gładkich skałach trudny trawers 30 m w prawo do strumienia. Skały są częściowo zlodowaciałe, co znacznie utrudnia pracę. Dalej w prawo–do góry 60 m (70–75°) trudnego wspinania i wyjście na wierzchołek trójkąta, dobrze widocznego z przełęczy Czimtarga. Od wierzchołka trójkąta do góry 15 m (90°) do niewielkiej półki. Szczelin nadal jest bardzo mało i odcinek jest przejdziany z użyciem małych uchwytów i na tarciu.

Po półce trawers w lewo 10 m i wyjście do niszy, dogodnej dla biwaku.

Od niszy jeszcze trawers w lewo 15 m i wyjście na lewą część ogromnego wcięcia w ścianie. Po pionowej, z przewieszeniem, ściance 10 m do góry na niewielką półkę. Dalej skały są gładkie, bez szczelin i trzeba dla organizacji asekuracji wbić drugi hak szlamburrowy. Od półki pod przewieszeniem w prawo i bardzo trudnym wspinaniem z użyciem ITO wyjście pod pieczarę. Na prawo od pieczary:

• podniesienie się do góry 3–4 m po pionowej ściance po drabinkach;
• dalej idzie gładka ściana, zamknięta z góry karniszem. Trzeba więc wykonać wahadłowo z poziomu pieczary przeskok w prawo (5 m) pod przewieszoną skałę w kształcie „trufli”. Tu są szczeliny dla haków i z użyciem drabinek Stadnik W. pokonuje ten odcinek i wychodzi na niewielką pochyłą półkę.

Pierwszy kontynuuje pracę Pastuch W. Przez niewielki karnisz...

Tabela podstawowych charakterystyk trasy

Wyjście na szczyt 500-metrowym grzbietem 4B kat. trud.

Wnioski i zalecenia dotyczące trasy.

Przebyta trasa na szczyt Czimtarczę prawą częścią południowej ściany należy do technicznie bardzo skomplikowanych tras kombinowanych. Według oceny uczestników przebyta trasa (odcinek ścienny) pod względem trudności można porównać z wcześniej przebytym przejściem przez środek północno-zachodniej ściany szczytu Jarydag 5B kat. trud. Trasa odpowiada najbardziej skomplikowanym wejściom 5B kat. trud., a konieczność przejścia szeregu przewieszeń i karniszy przybliża ją do tras 6 kat. trud.

Trasa ma następujące cechy:

1. Większa część trasy ma nachylenie 80°, a pojedyncze odcinki — 90° i więcej.
2. Skały na całej długości trasy są wystarczająco lite z wyjątkiem odcinka R23–R24.
3. Charakter skał jest różnorodny, ale przeważają kąty wewnętrzne i kominy.
4. Asekuracja na większości odcinków była prowadzona głównie za pomocą haków (kliny, skrzynki) i elementów zakładkowych; były użyte również haki szlamburowowe.
5. Duże nachylenie trasy wymaga od uczestników perfekcyjnej formy fizycznej i technicznej.
6. Na trasie liczba dogodnych miejsc dla biwaków jest ograniczona.
7. Spadanie kamieni na trasie nie było obserwowane. Często spada lód z sopli, ale przelatuje on na lewo od trasy.
8. Trasę można polecić do przejścia tylko dobrze przygotowanym grupom, posiadającym dobry sprzęt.

Niz (1 m) i strome gładkie skały, wyjście do podstawy muldy, wypełnionej lodem i śniegiem. Prawą częścią muldy przez kąt wewnętrzny (19 m, 90°) ze śladami lodu, wyjście na pochyłą ściankę drugiej muldy ze śniegiem. Od muldy w lewo przechodzą się bardzo strome i po raz pierwszy zniszczone skały (25 m, 80–85°). Odcinek jest pokonywany z wielkim trudem, bardzo ciężko zorganizować niezawodną asekurację. Dalej wyjście pod ogromnym odłamaniem w kształcie pionowego „ogórka”. Po kącie wewnętrznym między odłamaniem a ścianą podniesienie się do góry 25 m do rozszerzonej części kąta wewnętrznego. Wyjście na „ogórek” jest bardzo trudne, ponieważ komin jest zamknięty karniszem, a obejście z lewej lub prawej strony jest niemożliwe z powodu dużego nachylenia skał i braku uchwytów. Na wierzchołku „ogórka” jest niewielka półka, gdzie może się zebrać cała grupa pod przewieszeniem. Organizowany jest punkt asekuracyjny i para Pastuch–Stadnik schodzi do niszy na biwak, gdzie już rozstawiono namiot i przygotowano kolację.

31 lipca. Pierwsza kontynuuje pracę para Pastuch–Siedow. Przed nimi praca na jednym z najtrudniejszych odcinków trasy — górny pas jasnych skał, przewieszony na długości 40–50 m. Od wierzchołka „ogórka” 3 m na prawo po pionowym, wygładzonym kącie wewnętrznym 40 m do góry do niewielkiej niszy, gdzie można zorganizować na wiszącym stanowisku bezpieczny punkt asekuracyjny. Stąd zaczyna się przewieszona ściana, przecięta kątem wewnętrznym ze szczeliną. Nachylenie szczeliny w lewo dodatkowo komplikuje jej przejście, ponieważ trzeba pracować głównie na rękach. Przejście szczeliny wymaga perfekcyjnej techniki skalnej. Dla asekuracji dobrze wchodzą:

• skrzynki,
• kliny,
• duże elementy zakładkowe.

Po 40 m szczelina zostaje zamknięta dużym karniszem, pod którym organizowany jest kolejny wiszący punkt asekuracyjny. Karnisz (odcinek R27–R28) jest przejdziany z prawej strony po niewielkiej szczelinie (ITO). Dalej wyjście na ścianę (70°) i po niej 50 m trudnego wspinania do południowo-wschodniego grzbietu szczytu Czimtarga. Na tym kończy się technicznie skomplikowana część trasy. Na grzbiecie grupa zebrała się o godz. 18:00 i po przejściu 150 m do dogodnego miejsca zatrzymała się na biwak.

1 sierpnia. O godz. 8:00 grupa kontynuowała ruch wzdłuż grzbietu i o 13:00 osiągnęła najwyższy punkt Gór Fannskich — szczyt Czimtarga 5489 m. Zejście północnym grzbietem (trasa 2B kat. trud.).

Przejście odcinka 3–4