Paszport wejścia

1. Klasa wejścia — wysokościowo-techniczna.

2. Rejon wejścia — Centralny Tienszan, pasmo Tengri-Tag.

3. Szczyt, jego wysokość, marszruta wejścia — szczyt Czapajewa, 6371,0 m, Granią Południowo-Wschodnią.

4. Przewidywana kategoria trudności — 5B.

5. Charakterystyka marszruty: różnica wysokości 2200 m.

   Długość odcinków: 5 kategorii trudności — 810 m. 6 kategorii trudności — 65 m. Średnie nachylenie części skalnej marszruty — 60°, części śnieżno-lodowej — 42°.

6. Wbite haki dla asekuracji: skalne — 42 lodowe — 94 śrubowe — brak do tworzenia ITO: skalne — brak lodowe — 4 śrubowe — brak

7. Liczba godzin marszu: 60 godz.

8. Liczba noclegów — 5. Ich charakterystyka:

   leżące — 5. Na platformach wyrąbanych w śnieżno-lodowym zboczu — 4. Wydeptane na śnieżnym stoku — 1.

9. Nazwisko, imię, patronim lidera, uczestników i ich kwalifikacje:

   1. Onin Aleksandr Aleksandrowicz — KMS, lider
   2. Kim Timofiej Szimajewicz — KMS, uczestnik
   3. Potaszow Aleksandr Iwanowicz — 1-sza kategoria sportowa, uczestnik
   4. Szibkow Piotr Filippowicz — 1-sza kategoria sportowa, uczestnik

10. Trener drużyny: Biriukow Władimir Nikołajewicz, KMS, instruktor 1 kategorii.

11. Data wyjścia na marszrutę — 19 sierpnia 1980 r., powrót — 24 sierpnia 1980 r.

Oznaczenia:

WCZEŚNIEJ PRZEJDOWANE MARSZRUTY MARSZRUTA GRUPY

Informacje o wyjściach rekonesansowych i wyjściach dla dostaw

Ekspedycja DSO „Spartak” została dostarczona na lodowiec Południowy Inylczek helikopterem z miasta Przhevalska. 16 sierpnia, po zejściu z p. Chan-Tengri i tygodniowym odpoczynku, pod p. Czapajewa wyszła grupa rekonesansowa w składzie: Onin A.A., Kim T.Sz., Potaszow A.I., Szibkow P.F., Alabuszew W. Wynikiem wyjścia była instalacja obozu szturmowego na lodowcu Południowy Inylczek (w pobliżu miejsca, gdzie wpada do niego lodowiec Siemonowskiego). To miejsce było najbardziej optymalne, ponieważ z tego bezpiecznego dla obserwatorów miejsca dobrze widać było południowo-wschodni grzbiet p. Czapajewa, a zwłaszcza jego początkową skalną część. Przez lornetkę dokładnie obejrzano całą widoczną z obozu część śnieżno-lodowego grzbietu. Szczególną uwagę zwrócono na stan przewieszonyych śnieżnych karniszy w drugiej połowie dnia. W obozie szturmowym pozostawiono wybrane wyposażenie i produkty. Wieczorem tego samego dnia grupa wróciła do obozu bazowego.

Krótki opis podejścia do marszruty

Szczyt im. W.I. Czapajewa o wysokości 6371,0 m znajduje się we wschodniej części pasma Tengri-Tag, które dzieli potok lodowca Inylczek na północną i południową gałąź. Szczyt Czapajewa jest położony pomiędzy absolutnymi punktami 5881,0 m — na zachodzie (p. J. Abalakowa) i p. 6120,0 m — na wschodzie. Wejście zaczynało się z obozu bazowego, położonego u podnóża stoków p. M. Gorkiego, na prawobrzeżnej morenie lodowca Południowy Inylczek. Droga od obozu bazowego do szturmowego, założonego u południowej krawędzi Grzbietu Południowo-Wschodniego p. Czapajewa, wzdłuż lodowca Południowy Inylczek, zajmuje 2–2,5 godz. Na podejście pod marszrutę ze szturmowego obozu zużywa się 30–40 min. W zasadzie czas jest tracony na pokonywanie liczne szczeliny, powstające w miejscu połączenia lodowców Siemonowskiego i Południowy Inylczek.

Skład grupy obserwacyjnej

Obserwację nad drużyną prowadziły grupy następującego składu: od 19 do 22 sierpnia 1980 r.

1. Otczyk W.K. — KMS
2. Musijenko W.W. — KMS

Od 22 do 24 sierpnia 1980 r. do grupy obserwacyjnej i spotkaniowej weszli:

1. Dujko W.I. — KMS
2. Wodopjanow S.K. — KMS
3. Samochwałow A.W. — KMS.

Taktyka przeprowadzenia wejścia

Taktyka tego wejścia była zdeterminowana charakterem danej marszruty i specyficznymi warunkami meteorologicznymi Centralnego Tienszanu. Skrajnie wysokie zagrożenie lawinowe, bardzo częste obsuwanie się śnieżnych płyt i samorzutne odrywanie karniszy od śnieżno-lodowego grzbietu zmuszały grupę po południu do poruszania się z najstaranniejszą asekuracją i większą ostrożnością, co znacznie obniżało tempo ruchu. W ten sposób najbardziej rozsądną taktyką w zaistniałych warunkach było maksymalne przejście marszruty rano. W tym celu grupa po każdym noclegu, pomimo silnego zimna o wczesnej porze, wychodziła na marszrutę nie później niż o godzinie ósmej. Wyjście wcześniej nie było celowe. Ostatnia trzecia część marszruty była pokonywana w warunkach silnej niepogody (huraganowy wiatr, śnieżyca), co mocno utrudniało wczesne wyjścia, ale rozmieszczenie w namiocie typu „wysokogórski” tylko czterech osób w pewnym stopniu sprzyjało szybkości porannych przygotowań i pomagało grupie trzymać się grafiku ruchu.

Podczas pracy na marszrucie pierwszy członek grupy szedł z bardzo lekkim plecakiem lub w ogóle bez niego. Drugi członek, w pierwszej parze, również niósł — w miarę możliwości — minimalną ilość ładunku. Na szczególnie trudnych i niebezpiecznych miejscach, w szczególności przy rąbaniu dużych karniszy, była używana podwójna lina. Wszyscy uczestnicy wejścia „pracowali” w pasach-obejmach typu „uprząż”. Część haków lodowych ze specjalnym rowkiem, który pozwalał łatwo usuwać z haka zmarznięty lód, dawała odczuwalny efekt przy pracy na marszrucie, a szczególnie na silnym mrozie. Taka taktyka pozwoliła maksymalnie wykorzystać dzień na wypracowanie marszruty i maksymalnie zabezpieczyć przemieszczanie się grupy, co i stało się kluczem do udanego wejścia.

Zapisy ze szczytu i z punktu kontrolnego na marszrucie

Drużyna, dokonując pierwszego przejścia Grzbietu Południowo-Wschodniego p. Czapajewa, pozostawiła w punkcie kontrolnym wiadomość. Punkt kontrolny został pozostawiony w miejscu pierwszego noclegu na wschodnim kontrforsie, 50 m poniżej ramienia grzbietu.

Kopia wiadomości z punktu kontrolnego

20 sierpnia 1980 r. Drużyna Kirowskiego DSO „Spartak” w składzie:

1. Onin A.A. — lider
2. Kim T.Sz. — uczestnik
3. Potaszow A.I. — uczestnik
4. Szibkow P.F. — uczestnik

uczestnicząc w Mistrzostwach ЦС DSO „Spartak” 1980 r., dokonuje wejścia na p. Czapajewa Granią Wschodnią. W drużynie wszystko w porządku. Pogoda pogarsza się. Silny wiatr. Pozdrowienia dla następnych alpinistów. Onin.

Kopia wiadomości pozostawionej na szczycie

23 sierpnia 1980 r. 11:30. Drużyna Kirowskiego DSO „Spartak” w składzie:

1. Onin A.A. — lider
2. Kim T.Sz. — uczestnik
3. Potaszow A.I. — uczestnik
4. Szibkow P.F. — uczestnik

uczestnicząc w Mistrzostwach ЦС DSO „Spartak” 1980 r., dokonała wejścia na p. im. W.I. Czapajewa (wys. 6371,0 m) Granią Południowo-Wschodnią (pierwoprzewarcie), orientacyjnie 5B kat. trudn.

Zdjęto wiadomość białoruskich alpinistów z 1 sierpnia 1980 r.: W drużynie wszystko w porządku. Drużyna wyszła na marszrutę z obozu szturmowego na lodowcu Południowy Inylczek 19 sierpnia 1980 r. Grupa zamierza schodzić marszrutą 5A kat. trudn., do przełączki pomiędzy p. Czapajewa i p. Chan-Tengri. Pogoda okropna. Szkwatowaty wiatr i zimno. Pada śnieg. Widoczność nie więcej niż na długość liny.

Pozdrowienia dla następnych alpinistów. Onin.

Kopia wiadomości zdjętej ze szczytu

1 sierpnia 1980 r. 10:00. Grupa alpinistów Białoruskiej rady DSO „Spartak” w składzie:

1. Dwurow B.P. — lider
2. Lowajew E.M.
3. Sołowiej O.M.
4. Karpenko F.M.
5. Otczyk W.K.
6. Ustinkowin W.W.

dokonała wejścia na szczyt Czapajewa kontrforsem południowej ściany 5B kategorii trudności (pierwoprzewarcie). Z obozu wyszli 26 lipca. Pogoda słoneczna. Mróz. Zejdziemy do przełączki pomiędzy p. Czapajewa i p. Chan-Tengri. Pozdrowienia dla następnych alpinistów.

Uwaga: Wyjęta z punktu kontrolnego wiadomość białoruskich alpinistów była mocno zmoczona, a napisy mocno rozmyte. Dlatego możliwe są zniekształcenia nazwisk niektórych członków drużyny.

Krótki komentarz do tabeli

Schematycznie całą marszrutę można podzielić na cztery części:

1. Dolna, skalna część.
2. Śnieżno-lodowy grzbiet z karniszami.
3. Kontrfors.
4. Grzbiet wierzchołkowy.

Dla dolnej skalnej części marszruty charakterystyczną cechą jest występowanie na całym odcinku silnie zniszczonych skał, zbudowanych z łupków i zmarmurizowanych wapieni. Na odcinkach zbudowanych z łupków, skały są koloru szarego lub jasnoszarego. Odcinki wapieni są przeważnie koloru żółto-brązowego.

Największe zagrożenie kamieniami występuje na siedemdziesięciostopniowej ścianie (odcinek R1–R2), która wyprowadza na skalny grzbiet. Ściana jest zbudowana z silnie zniszczonych, bardzo śliskich łupkowych płyt, zwróconych występami w dół, przy czym na tych płytach leży warstwa zupełnie zniszczonych małych płytek. Pękając i ślizgając się pod stopami, zamieniają się w „kamienny deszcz”. Przydatnych występów na tym odcinku nie ma. Asekuracja tylko hakowa. Sam grzbiet jest zbudowany z silnie zniszczonych skał. Występują małe gładkie wapienne płyty, zalane lodem, i małe żleby.

Zejście z pierwszego turniczka — dulferek, 25–28 m. Skały bardzo zniszczone i niebezpieczne (odcinek R2–R3). Za pierwszym turniczkiem grzbiet tak się rozszerza, że można spokojnie rozstawić namiot i urządzić nocleg.

Po drugim turniczku — zalany lodem dwudziestometrowy bardzo stromy (ponad 70°) żleb, zakończony wewnętrznym kątem (odcinek R3–R4). Skały mniej zniszczone, zbudowane z wapiennych bloków. Asekuracja hakowa w połączeniu z asekuracją na występach jest bardzo wiarygodna. Cały skalny odcinek jest zamknięty ogromnym śnieżno-lodowym przewieszonym karniszem, który trzeba wyrąbać „w лоб” i który wyprowadza na śnieżno-lodową część grzbietu.

Śnieżno-lodowy grzbiet charakteryzuje się występowaniem na całej jego długości śnieżno-lodowych aжурных karniszy, przewieszonych na północny wschód. Przejście bardzo ostrego (poniekąd nie szerszego niż 5 cm) śnieżno-lodowego grzbietu — to trudne psychologicznie zadanie, a pokonanie ogromnych przewieszonych karniszy, będących kluczowymi odcinkami, wymaga maksymalnego napięcia nerwowego i fizycznego. Cały ten odcinek marszruty jest zbudowany z zamarzniętego, szadziowatego, bardzo sypkiego śniegu i nadzwyczaj kruchego kavernoznego lodu. Ostre odcinki grzbietu i małe karnisze są przechodzone z trawersowaniem zachodniego stoku grzbietu dla maksymalnego bezpieczeństwa, półtora-dwa metry poniżej krawędzi karnisa. Śnieg pod stopami prawie się nie ubija w stopnie i długie jego udeptywanie mocno powiększa i bez tego duże zagrożenie lawinowe. W bardzo kruchym kavernoznym lodzie jest nadzwyczaj mało miejsc dla organizacji asekuracji, a przy wyszukiwaniu twardego miejsca czasem trzeba odrąbywać do 30–40 cm kruchego, podobnego do szroniu lodu. Duże przewieszone karnisze są przechodzone „w лоб”. Stromość pojedynczych karniszy czasem dochodzi do 110°–115° (odcinki R6–R7, R10–R11, R11–R12), a nadzwyczajna kruchość całej tej „masy karniszy” nie daje możliwości użycia sztucznych punktów oparcia. Na wyrąbywanie karniszy zużywa się maksymalną ilość godzin marszu — czasem 4–5 godz. na linę drogi. Pogorszenie warunków meteorologicznych, szczególnie mgła i śnieżyca, mocno komplikuje przejście danych odcinków. W mgle karnisze tak jakby są wygładzone, łączą się z otaczającym środowiskiem i komplikuje się wyszukiwanie mniej lub bardziej bezpiecznej odległości od jego krawędzi. Przy śnieżycy i po niej zaczyna się samorzutne zawalanie się przeładowanych karniszy, zagrożenie lawinowe wzrasta kilkukrotnie.

Kontrfors charakteryzuje się silnie zaśnieżonymi skalnymi odcinkami. Występuje duża ilość wewnętrznych kątów, zalanych lodem i zasypanych śniegiem. W dolnej części kontrforsa: skały przeważnie zniszczone, zbudowane z wapieni; kolory — od jasno-rudego do brunatnego. Niektóre odcinki, pokryte naciekowym lodem, wyglądają jak skały przymrożone na wylot; stalowe haki w takich miejscach nie trzymają się; lodowy hak przy wbijaniu rozkrusza wszystko wokół siebie na drobne okruchy; największą efektywność i niezawodność daje użycie tytanowych haków profilowych typu „pudełeczko”. Górna część kontrforsa jest zbudowana z wielkoblockowych wapieni ciemnoszarego koloru. Skały średniej trudności, silnie zaśnieżone. Występują małe odcinki zbudowane z jełowca. Organizacja niezawodnej asekuracji nie przedstawia trudności — mnóstwo dobrych występów i szczelin. Największą trudność stanowi pokonanie małych, ale silnie zasypanych śniegiem wewnętrznych kątów. Kąty są zbudowane z bardzo gładkich skalnych płyt z wygładzonymi i zalodowaconymi występami. Głęboki sypki śnieg komplikuje pokonanie takich miejsc.

Grzbiet wierzchołkowy na początku jest zbudowany z zniszczonych zaśnieżonych skał średniej trudności, potem przekształca się w ostry śnieżno-lodowy odcinek z przewieszonymi karniszami (odcinek R14–R15). Przed wierzchołkiem przekształca się w szeroki śnieżny stok o nachyleniu 40°–45°, z wystającymi tu i ówdzie skalnymi odcinkami. Śnieg nadzwyczaj sypki i głęboki, grubość jego w niektórych miejscach przekracza metr. Najwyższy punkt jest kopulasty, silnie zaśnieżony, z niewyraźnymi skalnymi odcinkami.

MAPA GÓRNEJ CZĘŚCI LODOWCA POŁUDNIOWY INYŁCZEK

OBJAŚNIENIA

marszruta grupy szturmowej obóz bazowy obóz szturmowy

Ocena marszruty i zalecenia co do jej przejścia

Duża długość marszruty — około czterech kilometrów i różnica wysokości (ponad 2 km), nasycenie marszruty odcinkami wysokiej kategorii trudności, znajdującymi się na wysokościach absolutnych 5000–6000 m, pozwalają uznać, że marszruta zasługuje na klasyfikację 5B kategorii trudności. Dla przejścia marszruty drużyna uważa za optymalne grupę w składzie 4 osób. Taka grupa będzie bardziej mobilna, co jest bardzo ważne dla pełnego zabezpieczenia bezpieczeństwa przy przechodzeniu skomplikowanych śnieżno-lodowych odcinków z przewieszonymi karniszami. Cała marszruta charakteryzuje się bardzo dużym zagrożeniem lawinowym, obserwuje się ciągłe obsuwanie się śnieżnych płyt ze śnieżno-lodowego grzbietu. Dlatego przy pracy na marszrucie w drugiej połowie dnia jest wymagana maksymalna ostrożność i najstaranniejsza asekuracja.

Klasyfikację marszruty 5A kat. trudn., po której odbywało się zejście ze szczytu, drużyna uważa za zaniżoną. Zejście odbywało się po ostrym śnieżno-lodowym grzbietcie z karniszami, z odcinkami 5–6 kategorii trudności. Według opinii uczestników wejścia, dany marszruta może być sklasyfikowana jako 5B kat. trudn.

Informacje o przygotowaniu drużyny

Dana drużyna, która brała udział w Mistrzostwach ЦС DSO „Spartak”, została sformowana na bazie przedstawicieli dwóch kolektywów: sekcji alpinizmu przy Kirgiskiej republikańskiej Radzie, którą reprezentowali Onin A.A., Potaszow A.I., Szibkow P.F., i sekcji alpinizmu Białoruskiego DSO „Spartak” — reprezentant Kim T.Sz.

Wszyscy członkowie drużyny w okresie międzysezonowym prowadzili treningi według ОFП i wspinaczki skalnej. Podczas majowej alpinady 1980 r. zostały dokonane wejścia 3 i 4 kategorii trudności.

Ponadto, wszyscy członkowie drużyny na tydzień przed wyjściem na p. Czapajewa, wspólnie z innymi alpinistami dokonali wejścia na p. Chan-Tengri, po południowo-zachodnim stoku 5B kat. trudn. Dla potrzeb Głównego Zarządu Geodezji i Kartografii przy Radzie Ministrów ZSRR uczestnicy wejścia zanieśli i zamontowali na p. Chan-Tengri geodezyjny punkt triangulacyjny. Tym samym wejście mocno się skomplikowało, ale uczestnicy drużyny uzyskali doskonałe przygotowanie i aklimatyzację. Trzeba odnotować, że w poprzednim sezonie 1979 roku wszyscy uczestnicy dokonali po jednym i więcej wejść 5B kat. trudn.

Tabela podstawowych charakterystyk wejścia

Czas wyjścia — 5:00. Zatrzymanie na biwak — 19:00. Godzin marszu — 13. Noclleg leżący na platformie wyrąbanej w lod. stoku.

Czas wyjścia — 7:00. Zatrzymanie na biwak — 19:00. Godzin marszu — 11. Warunki noclegu takie same.

Czas wyjścia na marszrutę — 7:40. Zatrzymanie na biwak — 18:15. Godzin marszu — 10. Noclleg leżący na śnieżnej platformie.

Czas wyjścia na marszrutę — 7:30. Zatrzymanie na biwak — 18:30. Godzin marszu — 10. Noclleg leżący na platformie wyrąbanej w lodowym stoku.

Wyjście na wierzchołek i zejście z niego.

Czas wyjścia — 8:00. Zatrzymanie na biwak — 20:00. Godzin marszu — 11. Warunki noclegu takie same.

24.08.1980 r. Czas wyjścia — 8:00. O 13:40 zeszli na lodowiec Siemonowskiego. Pogoda bezchmurna. Mróz.

RAZEM NA MARSZRUCIE WBITYCH DLA ASEKURACJI: Haków skalnych — 42 Lodowych — 94 Dla stworzenia ITO: Skalnych — brak Lodowych — 4