Trawers został przebyty przez NE grzbiet szczytu 60 lat KChAO, przebyty 8 stycznia 1982 r., NW grzbiet w. Pesztera, przebyty 9 stycznia 1982 r., NE grzbiet w. 3100 i północny grzbiet w. Kelbaszi.

Szczyt 60 lat KChAO (2970 m) znajduje się w NE bocznym grzbiecie, biegnącym od węzła, w rejonie, szczytu Kelbaszi (3243 m). Skałkami dominuje nad doliną lewego dopływu rzeki Soffia, wpadającego do niej u przytułku «Soffia».

Szczyty 60 lat KChAO i w. Pesztera (3070 m) są widoczne z polany «Syrzawod», gdzie w okresie zimowych alpinistycznych imprez, poświęconych 60-leciu KChAO, znajduje się bazowy obóz (patrz schemat fotograficzny, foto 1, 2). Szczyty 3100 m i Kelbaszi są dobrze widoczne z przedwierzchołkowej wieży w. 60 lat KChAO.

Wspinaczce 13 stycznia 1982 r. poprzedziła rekonesans rejonu w. 3100 i w. Kelbaszi oraz wejścia na pierwsze dwa szczyty, wykonane kilka dni wcześniej.

Najbliższe sklasyfikowane trasy:

• na szczyt Kisłowodsk (2973 m) — 1B kat. trudn.,
• na szczyt Wielingrad (2936 m) — 1B, 3B, 3B kat. trudn.,
• na szczyt Mieliorator (3055 m) — 1B kat. trudn.

Od polany «Syrzawod» z absolutną wysokością 1930 m zejście do rzeki Solija i, w rejonie strumienia, wpadającego do niej z lewej, przejście przez rzekę w kierunku E. odnogi, wyprowadzającej na NE grzbiet szczytu 60 lat KChAO.

Wzdłuż odnogi, zarośniętej w dolnej części lasem, prosto w górę, zostawiając po prawej i lewej lawiniaste stoki. Wyszedłszy za granicę lasu, kontynuować ruch po centrum odnogi ku grupie pojedynczych drzew i dalej ku ostatniemu świerkowi, od którego zaczynają się skały odnogi.

Wspomniany świerk jest widoczny z polany «Syrzawod».

Dalej po szerokim skalnym odrośle wyjście na węzłowy punkt zakończenia NE grzbienia, mający wysokość 2590 m. Tu – początek trasy, 2 godziny 30 minut podjazdu po wstępnie zorganizowanej w śniegu ścieżce.

Opis trasy

Odcinek R0–R1. Po lewej części wąskiego skalnego grzbietu (z prawej-strona nadsypana!) z licznymi turniczkami, pokonywanymi „w лоб”, w wiązce, ruch naprzemienny i jednoczesny ze zjazdami i podjazdami do podstawy ścianki pierwszego wyraźnie wyrażonego skalnego turniczka na grzbiecie „Basznia”. W dolnej części tego turniczka przy ruchu po grzbiecie od węzłowego punktu 2590 m dobrze widać czerwonawą plamę na tle ciemnych granitów.

Charakterystyki odcinka:

• Odległość od R0 do R1 – 800 m
• Absolutna wysokość: 2700 m
• Średnie nachylenie: 10–15°
• Rzeźba: składa się z licznych podjazdów i zjazdów po zaśnieżonym wąskim grzbiecie
• Ubezpieczenie: przez czekan i występy
• Czas przejścia: 1–1,5 godziny

Odcinek R1–R2: turniczek „Basznia” jest brany „w лоб” po ściance 4 m (foto 2).

W dole, w niszy pod ścianą, z lewej – czerwona plama. Dalej idzie wąski zniszczony grzbiet z licznymi pojedynczymi turniczkami 2-go rzędu.

Ruch:

• 110 m ściśle po grzbiecie
• Podjazd do podstawy drugiego jasno wyrażonego turniczka „Zamok” (foto 3)
• Trawers w lewo 20 m po niezbyt szerokiej półce
• Następnie podjazd w prawo w górę 40 m po niewyraźnie wyrażonych półkach na lewe ramię wieży „Zamka”
• Następnie 20-metrowy trawers z niewielkim podjazdem ku przewężeniu między „Zamkiem” i następnym, i nie mniej oryginalnym w formie, ale wyższym turniczkiem (2 haki)
• Przebywszy przewężenie, zwrot w prawo
• Około 15 m podejście do komina z zaklinowanymi w nim kamieniami

W górnej części komin lekko przewiesza się! Trudny 3,5-metrowy odcinek po kominie wyprowadza na półkę, którą ten komin kończy (1 hak). Półka – w lewej części grzbietu.

Dalej:

• Trawers z podjazdem 20° (50 m)
• Wyjście bezpośrednio na grzbiet, rozcięty szczeliną szerokości 1,5 m
• Skok (ze ubezpieczeniem, hak) przez szczelinę
• Absolutna wysokość: 2830 m
• Czas przejścia: 2 godziny marszu

Odcinek R2–R3: Ruch powinien być prowadzony po lewej części najpierw wąskiego, ale szybko rozszerzającego się grzbietu o nachyleniu ~50°, przechodzącego w kontrfors, który jest zwieńczony przedwierzchołkową wieżą (foto 4).

W trakcie ruchu napotyka się szereg ścianek wysokości ~2 m, miejscami jest wymagana podсадка partnera.

Po 90–100 m ruch jest zagradzany przez ścianę wysokości 20 m. Ona jest brana „w лоб” po lewej stronie z hakowym ubezpieczeniem (3 haki).

Kluczowe miejsce trasy, po pokonaniu którego wyjście na kontrfors.

Dalej ruch po pochyłych płytach kontrforsa, mającego średnie nachylenie 45°, na przedwierzchołkową wieżę, 60 m, 2 haki.

• Czas przejścia: 1,5 godziny

Odcinek R3–R4: Zjazd 3 m z przedwierzchołkowej wieży na grzbiet o przebiegu równoleżnikowym. Zwrot w prawo i ruch po względnie prostym, zniszczonym, szerokim grzbiecie ku wierzchołkowi przez niewielkie obniżenie, 70 m, ~100 m, 0,3 godziny marszu.

Wierzchołek – dość równy placyk. On jest nieznacznie wyżej przedwierzchołkowej wieży.

• Podjazd po NE grzbiecie odpowiada 1B kat. trudn.

Odcinek R4–R5: Zjazd z wierzchołka po NW grzbiecie na przewężenie między wierzchołkami „60 lat KChAO” i „Pesztera” zajmuje 0,5 godziny. Absolutna wysokość: 2800 m.

Od przewężenia w lewo po dość szerokim NW grzbiecie, nachylenie do 45° (średnio 40°), pokonując lub obchodząc niewielkie ścianki i pochyłe płyty, częściowo po śniegu (30 %), częściowo po stokach (70 %) – wyjście na łagodny przedwierzchołkowy grzbiet i mniej więcej po 80–100 m – na najwyższy punkt wierzchołka Pesztera.

• Czas podjazdu od przewężenia do wierzchołka: 1 godzina
• Podjazd odpowiada 1B kat. trudn.

Zjazd od przewężenia między wierzchołkami Pesztera i w. 3100 odbywał się po skalno-usypiskowym stoku, obchodząc grzbiet od dołu.

• Czas zjazdu: 0,5 godziny

Odcinek R5–R6: od przewężenia między wierzchołkami Pesztera i 3100 m po NE grzbiecie w kierunku widocznego skalnego wierzchołka. Skały średniej trudności, są pokonywane z naprzemiennym ubezpieczeniem.

Etapy przejścia:

• Pierwsze 30 m: pochyłe płyty o nachyleniu do 50°
• Następnie: 2-metrowa ścianka – kąt wewnętrzny (hak)
• Dalej: 10-metrowa płyta o nachyleniu do 55°, która się opiera o pionową 2-metrową ściankę z wygładzonymi skałami (hak)
• Po ściance: idzie wąski zniszczony grzbiet długości do 40 m, o nachyleniu 40°, wyprowadzający ku ujemnej 2-metrowej ściance, która jest pokonywana z подсадкой (hak)
• Niesztywniały zniszczony grzbiet wyprowadza ku wierzchołkowi 3100 m

Tur jest ustawiany po raz pierwszy. Jest przyjęte rozwiązanie nazwania wierzchołka 3100 m – „Septewmbri” – na cześć bułgarskiego miasta-pobratymca Mineralnych Wód, i wnioskować o tym przed Federacją Alpinizmu ZSRR.

• Podjazd po NE grzbiecie odpowiada 2A kat. trudn.
• Czas podjazdu: 3 godziny

Odcinek R6–R7: zjazd w stronę w. Kelbaszi najpierw odbywa się po zniszczonym, niesztywniałym skalnym grzbiecie, następnie po zaśnieżonym stoku, wyprowadzającym na przewężenie między wierzchołkami 3100 m i Kelbaszi.

Na wierzchołek Kelbaszi wyprowadza śnieżny grzbiet:

• Nachylenie: 30–40°, w górnej części do 60°
• Długość: 200–250 m

W swojej górnej części śnieżny grzbiet podchodzi do łagodnego skalnego grzbietu, po części zaśnieżonego, długości do 150 m, który przyprowadza do najwyższego punktu 3243 m – w. Kelbaszi.

• Czas od w. 3100 m do w. Kelbaszi: 2–2,5 godziny

Zjazd z w. Kelbaszi przez przełęcz Kara-Dżam w kierunku przewężenia między ww. 60 lat KChAO i Pesztera z wyjściem na NE grzbiet szczytu 60 lat KChAO w rejonie turniczka „Basznia” i dalej po NE grzbiecie. Czas zjazdu 2,5–3 godziny.

Na przeprowadzonym w obecności wydającego, naczelnego sprawności i uczestników imprezy rozbiorze dokonane wejście było ocenione jako kombinowane pierwszoprzejście, odpowiadające 3A kat. trudn. w zimowych warunkach.

Rekomendacje:

• Zjazd odbywa się po NE grzbiecie w. 60 lat KChAO.
• Obchodowe ścieżki są lawiniaste.
• Najbardziej akceptowalne buty – turystyczne botki.
• Możliwe miejsca noclegów – przewężenia między w. 60 lat KChAO i w. Pesztera, a także między w. Pesztera i Septewmbri.

Kierownik 1 marca 1982 r. Czuenko S.A.

TABELA

głównych charakterystyk pierwszoprzejścia trawersu wierzchołków 60 lat KChAO–Pesztera–Septewmbri–Kelbaszi