Rys. 35. Północno-zachodni konforfś, grań i punkt wierzchołkowy Piatigorska z przebiegiem trasy wejściowej (13). Fot. A.Runicz.

Rys. 37. Wierzchołek 1300 lat Bułgarii z przebiegiem trasy jej traversu. Fot. A. Makuszenko.

Rys. 38. Wierzchołek Ak-Ajry z przebiegiem trasy jej traversu. Fot. A. Makuszenko.

Rys. 39. Szkic traversu podkowy Ak-Ayry. Część traversu od początku trasy do przełęczy pomiędzy wierzchołkami Piatigorsk i 1300 lat Bułgarii (przełęcz Wschodni Ak-Ayry). Skala 1:5000. Na fotowstawkach: a — widok na podkowę Ak-Ayry. Zdjęcie B. Fiodorowa; 6 — na kopule wierzchołka Ak-Ayry. Zdjęcie A. Makuszenko.

Rys. 40. a — Szkic traversu podkowy Ak-Ayry. Część traversu od przełęczy pomiędzy wierzchołkami Piatigorsk i 1300 lat Bułgarii (przełęcz Wschodni Ak-Ayry) do przełęczy Zachodni Ak-Ayry. Skala 1:5000. Na fotowstawce: 6 — Arkhyz. Maj 1982 r. Bazyowy obóz "Lodowcowa ferma". Od lewej do prawej: E. Zaporożczenko, Ju. Roszczin, I. Damianidi. Zdjęcie I. Dvornikowa.

Rys. 41. Szkic traversu podkowy Ak-Ayry. Część traversu od przełęczy Zachodni Ak-Ayry do końca trasy. Skala 1:5000. Na fotowstawce wierzchołek Nadezhda (zdjęcie z 1978 r. B. Fiodorowa).

Piatigorsk–Nadieżda

Nad lodowcem Ak-Ayry wznosi się podkowiasty skalny grzbiet, będący środkową częścią rozległego grzbietu Sofijskiego - głównej orograficznej dominanty rejonu. Węzłowymi wierzchołkami tego pasma są: Piatigorsk na wschodzie i Nadieżda na północnym-zachodzie. W paśmie tym wyróżniają się jeszcze dwa wierzchołki i dwa obniżenia, przez które można przechodzić w górne dorzecze r. Kyzgycz (przełęcz Wschodni Ak-Ayry) i r. Pszyś (przełęcz Zachodni Ak-Ayry). Wierzchołki te (bez nazwy) są oznaczone na państwowej mapie topograficznej w skali 1:25000 i mają bezwzględne wysokości 3301 i 3229,6 m, odpowiednio (według wskazań wysokościomierza pierwszych wejść — 3300 i 3225 m).

Trasa przez wszystkie cztery wierzchołki grzbietu została sklasyfikowana zgodnie ze "Sprawozdaniem z pierwszego przejścia traversu wierzchołków Piatigorsk–Nadzieżda (podkowa Ak-Ayry) z dwoma pierwszymi wejściami na wierzchołki 1300 lat Bułgarii i Ak-Ayry ze wschodu na zachód", przedstawionym przez komisję klasyfikacyjną Federacji Alpinizmu Kraju Stawropolskiego w 1981 r. Nazwa wierzchołka Ak-Ayry jest lokalna. Pełny travers został wykonany w ramach imprezy organizowanej przez Komitet Sportowy Stawropola z okazji 1300-lecia państwa bułgarskiego. Dlatego zrozumiałe jest, że nazwa ta została nadana drugiemu wierzchołkowi na traversie.

15. Travers wierzchołków Piatigorsk–Nadzieżda 3A kat. trudn. 20 września 1981 r. E. Zaporożczenko, I. Biełokurow, I. Gawriłow, N. Duplenko, I. Sokolenko, A. Makuszenko, W. Golikow, I. Szaposznikowa.

Ścieżkę wejściową na wierzchołek Piatigorsk można znaleźć w opisie trasy nr 13, zejście z wierzchołka Nadzieżda — w opisie trasy nr 14. Poniżej podane są tylko krótkie charakterystyki początkowej i końcowej części traversu, interesujące z uwagi na szczegóły, które ujawniły się w powtórzeniach wejść.

Trasa nr 15 (rys. 39). Droga do początku trasy prowadzi po północno-zachodnim konforfście wierzchołka Piatigorsk przez ostateczne moreny lodowca Północno-zachodni Sofijskiego, z wyjściem na jego północno-zachodni kraniec i dalej po lodowcu do początku trasy nr 13. Od biwaku 1–5 godz. Wysokość bezwzględna — 2810 m.

Początek trasy. Odcinek R0–R1 (rys. 36a):

• Po śniegu pokrywającym lodowiec, początkowo łagodnym, przechodzącym w śnieżny, wcinający się w konforfś, "krawat" o nachyleniu do 35–40°
• Na usypiskowe ramię pod środkową częścią konforfśtu
• Ubezpieczenie przez czekan
• Ruch w ubezpieczonych grupach
• Wysokość bezwzględna — 2995 m

Otwartych szczelin na lodowcu nie ma. Pokrywający śnieg jest gęsty.

Odcinek R1–R2. Po ruchomym rumowisku prosto w górę w kierunku "bramy" między dwoma żandarmami z niewielkim śnieżnikiem u podstawy lewego z nich. Po mokrej półce ~4 m na występ skalny (hak dla asekuracji). Dalej po stromym, usypiskowym stoku do podstawy żlebu z pojedynczymi śnieżnymi plamami.

Wysokość bezwzględna — 3090 m.

Odcinek R2–R3. Po żlebie, trzymając się skał prawej strony (zmiennie asekuracja przez występy), do pierwszego zwężenia z ukośnymi płytami i progiem — ścianką, wysokości 4 m (hak). Stąd żleb skręca w lewo i po 30 m po lewej stronie szeroka półka, gdzie można rozstawić 1–2 namioty i gdzie znajduje się kontrolny kopiec kamieni. Wysokość bezwzględna — 3170 m. Piękny widok na dolinę r. Pszyś!

Odcinek R3–R4. Lewą stroną stopniowo rozszerzającego się żlebu — wyjście na grzbiet północno-zachodni, biegnący od konforfśtu do wierzchołkowego piku. Wystarczająca ilość występów dla asekuracji. Wysokość bezwzględna — 3260 m.

Odcinek R4–R5. Stanowi go grzbiet o ekspozycji północno-zachodniej z szeregiem żandarmów. Poza wieżowatym wierzchołkiem, najbardziej wyraźne są trzy żandarmy.

Od punktu R4 po 30 m, "wprost" na 1-szy żandarm. Zjazd z niego po grzbiecie na skalną przełączkę, po prawej stronie której znajdują się usypiskowe półki. Po półkach po prawej stronie grzbietu, stopniowo zwiększając wysokość, i pokonując krótkie ścianki, omija się 2-gi i 3-ci żandarm. Asekuracja — przez występy.

Do oddzielenia drugiego etapu szkolenia potrzebne jest na poszczególnych odcinkach urządzenie poręczowania.

Po trzecim żandarmie — wyjście na wąski zachodni grzebień tego żandarma, ograniczony po prawej (w kierunku marszu) szczeliną, wyprowadzającą na główny grzbiet. W lewo, po grzebieniu, na haku i na asekuracji przez występy (40 m) — wyjście na główny grzbiet.

Tutaj ruch odbywa się po lewej stronie grzbietu do podstawy schodkowej wieży-wierzchołka. Wysokość bezwzględna — 3310 m.

Wieża jest przechodzona w kierunku w lewo do góry, z wyjściem na jej ostry wierzchołkowy fragment.

Od początku trasy (punkt R0) — 4 godz.

Wieżowaty wierzchołek zbudowany jest z szarych granit-porfirów.

Odcinek R5–R6. Po wschodnim, mocno zniszczonym, stromym grzbiecie na przełęcz Kożuchowa (Sofijską). Wysokość bezwzględna — 3290 m. Przy zjeździe wymagana jest skrajna ostrożność. Ruch na zmianę. Asekuracja przy pomocy występów, wstępnie starannie wypróbowywanych lub asekuracja na hakach.

Dalej po lodowcu w dół. Lodowiec:

• początkowo stromy, z licznymi szczelinami i poważnym bergszrundem (niezbędne są śrubowe haki lądolodowe);
• następnie staje się łagodniejszy;
• w kierunku jęzora znów robi się bardziej stromy.

Do "Spartakowskich" noclegów — 1,2–2 godz.

Rekomendacje dla wspinaczy

Niemniej jednak, że pierwowspinacze, w składzie których znajdowali się "Śnieżny Pan ZSRR" S. Czuenko, Zasłużony Mistrz Sportu ZSRR I. Damianidi, ocenili trasę jako w zupełności odpowiadającą 2A kat. trudn., w Moskwie została ona sklasyfikowana, jak w większości przypadków, niżej. Trzeba to brać pod uwagę i nie planować wspinaczki jako zaliczeniowej dla początkujących alpinistów.

Przy zjeździe z przełęczy na lodowiec w górnej i dolnej części lodowca pod koniec lata będzie wymagane (do organizacji asekuracji):

• 3–4 śruby lądolodowe;
• para raków dla schodzącego ostatnim.

Główne liny powinny być możliwie krótkie, 20–30 m, skalnych haków (z zakładkami) wystarczy 4–5.