I. Klasa wspinaczki — skalna

Rejon wspinaczki — Kaukaz Zachodni, Arhyz, pasmo Sofijskie pomiędzy górnymi biegami rzek Sofia i Pszysz.
Szczyt, trasa — pik „200 lat Piatigorska” (propozycja pierwszych zdobywców), 3398 m, północno-zachodnim kontrforsem i granią.
Przewidywana kategoria trudności — 2А 163 pr. 499
Charakterystyka trasy — skalna, kontrforsem z przejściem na grań, różnica wysokości — 590 m, średnie nachylenie — 40°.
Wbite haki — 3 skalne, dla asekuracji.
Liczba godzin marszu — od początku trasy do wieży wierzchołkowej 4 h (grupa 6 osób).
Liczba noclegów — na trasie nie są wymagane.
Kierownik wspinaczki: Zaporożczenko E.W. — KMS

Uczestnicy: Czuenko S.A. — KMS Jankow A.Ju. — Pr Zaporożczenko N.L. — Pr Damianidi I.G. — PMS Kosjakow P.I. — Pr

Trener zespołu — Damianidi I.G. — PMS.
Data wyjścia na trasę i powrotu — 23 lipca 1980 r.

Oznaczenia umowne

Droga podejścia do bazy:

Droga podjazdu na wierzchołek „200 lat Piatigorska” (2А kat. trud.)
Droga zejścia z wierzchołka „200 lat Piatigorska”
Droga podjazdu na wierzchołek „Panajuriszte” (~2Б kat. trud.)
Droga zejścia z wierzchołka „Panajuriszte”
Miejsce bazy

Wspinaczka na wcześniej bezimienny wierzchołek z zamiarem nazwania go na cześć 200-lecia miasta Piatigorska wierzchołkiem (lub pikiem) „200 lat Piatigorska”; dokonana 23 lipca 1980 r. Wspinaczce poprzedziła rekonesans okolicy, przeprowadzony przez alpinistów stawropolskiej federacji krajoznawczej jesienią 1979 i wiosną 1980 r.

Na wschód od wierzchołka znajduje się przełęcz Sofijska 2Б kat. trud. (w innych dokumentach turystycznych — „Obmanчивый”), na wschód od wspomnianej przełęczy znajduje się g. Sofia (3637,4 m) — najwyższy punkt jednoimiennego pasma, będącego północnym odgałęzieniem Głównego Kaukaskiego. Na północny zachód od masywu, utworzonego przez wierzchołki Sofia i pik „200 lat Piatigorska”, spływa stromy w górnej i dolnej części lodowiec „S.-Z. Sofijski”; na południe — krótkie osypiskowe stoki zmieniają się w śnieżno-lodowe lodowca „O.Sofijski”.

Wierzchołek „200 lat Piatigorska” — węzłowy dla północno-zachodniego i południowo-zachodniego odgałęzień, schodzących do lodowca Ak-Ajry. Jest zaznaczony na wszystkich mapach topograficznych i ma według najnowszych planów M 1:25000 absolutną wysokość 3398 m. Na dalekiej północnym zachodzie od niego znajduje się wierzchołek Nadieżda (3350 m).

Alpinistyczne zagospodarowanie okolicy rozpoczęło się w 1979 r. W szczególności, najbliższymi do opisywanego sklasyfikowanymi trasami są:

Sofia grań zachodnia 3А kat. trud.
Nadieżda grań wschodnia 1Б kat. trud.
pik „175 lat Kisłowodsku” grań południowa 1Б kat. trud.

Należy zauważyć, że absolutne wysokości, podawane dla już sklasyfikowanych wierzchołków, w niektórych przypadkach są zawyżone (dla piku „175 lat Kisłowodsku” ponad 100 m, prawdziwa wysokość — 2973 m). Śladów pobytu alpinistów na piku „200 lat Piatigorska”, jak i na całej trasie, grupa nie odkryła — wierzchołkowy kopiec został przez nią ułożony po raz pierwszy. Możliwe wyjaśnienie tego — pozorna „nieprzystępność”, co okazuje się być przesadą.

Na południowy zachód od opisywanego znajduje się niższy pik (3229,6 m), rozdzielony 100-metrowym obniżeniem. Nieprzebyty trawers tych dwóch pików z zejściem na przełęcz Ak-Ajry może, w przybliżeniu, odpowiadać 2Б–3А kat. trud.

Pierwsze wejście na pik „200 lat Piatigorska” zostało dokonane przez sportową grupę piatigorskiej grupą alpinistyczną DOS „Spartak” zgodnie z rozkazem nr 24 Piatigorskiego Gorrady DOS „Spartak”.

Grupa wyszła o 9:00 rano 22 lipca od „Lodowej” fermy mlecznej, znajdującej się w górnym biegu rzeki Sofia (1920 m);
Posuwała się w kierunku wodospadów Ak-Ajry, w górę nurtu jednoimiennej rzeczki, wpadającej do rzeki Sofia z lewej strony, w rejonie fermy (patrz schemat);
Przeszedłszy przez mostki przez rzekę Sofia i ujście rzeki Ak-Ajry, dobrze wydeptaną ścieżką, idącą z lewej strony (orograficznie) rzeki, grupa wspięła się do amfiteatru stromych stoków i skał, z których spada seria pięknych wodospadów (1 h marszu);
Skręciwszy w lewo i trawersując z podjazdem trawiaste stoki, realizowany jest podejście do „baranich łbów”, z których spływa skrajny prawy (wschodni) wodospad;
Z prawej strony wodospadu, po „łbach” stromo do góry (ścieżka nie wszędzie widoczna) — na równy polanę, znajdującą się z prawej strony (w kierunku marszu) rzeki Biwak.

Od „Lodowej” fermy — 2,5–3 h marszu. Absolutna wysokość — 2550 m*). Woda w pobliżu. Tu całkiem można rozmieścić do 10–12 namiotów oddziału nowicjuszy lub „znakowiczów”. Z lewej strony od biwaku za grzbietem-„parkanem” — charakterystyczny spiczasty pik bezimiennego wierzchołka, zdobyty przez inną grupę alpinistów z Piatigorska 24 lipca 1980 r. i nazwany przez nich pikiem „Panajuriszte” — na cześć bułgarskiego miasta-podbracia Piatigorska (foto 2).

Następnego dnia, po rekonesansie podejść do trasy, grupa ruszyła w kierunku północno-zachodniego kontrforsu piku, ciemnym imponującym trójkątem wznoszącym się z prawej strony jęzora lodowca „Północno-Zachodni Sofijski” (foto 1). Droga idzie morenowymi wałami w kierunku przełęczy Ak-Ajry.

Na ostatniej przed osypiskowymi stokami morenowej rumowiska (foto 3), z lewej i prawej strony (w kierunku marszu) znajdują się jeziorka — u krawędzi z lewej małe, z prawej — większe, trzeba skręcić w lewo, w stronę centralnej części podstawy kontrforsu.

Od biwaku — 1 h marszu
Absolutna wysokość — 2810 m.

Początek trasy.

Opis trasy

Odcinek R0–R1 (patrz tabela, foto 4): po śniegu, pokrywającym lodowiec, najpierw łagodnym, przechodzącym w śnieżny, wcinający się w kontrfors, „krawat” o stromości do 35–40°, na osypiskowe ramię pod centralną częścią kontrforsu. Asekuracja poprzez czekan. Absolutna wysokość — 2995 m. Ruch w zwartych grupach. Otwartych szczelin na lodowcu nie ma. Pokrywający go śnieg gęsty. *) Tu i poniżej wysokość punktów pośrednich i punktów trasy podejścia i wspinaczki są podane według wskazań wysokościomierza, będącego w dyspozycji grupy.

Odcinek R1–R2: po ruchomym osypisku prosto w górę w kierunku „bramy” między dwoma żandarmami z małym śnieżnikiem u podstawy lewego z nich. Po mokrym kominie 4 m na półkę (hak dla asekuracji). Dalej po osypiskowym stromym stoku do podstawy koryta ze śnieżnymi plamami. Absolutna wysokość — 3090 m.

Odcinek R2–R3: korytem, trzymając się skał prawej strony (zmienna asekuracja poprzez występy), do pierwszego zwężenia z pochyłymi płytami i progiem — ścianką, wysokości 4 m (hak). Stąd koryto skręca w lewo i po 30 m z lewej od niego — szeroka półka, gdzie można postawić 1–2 namioty i gdzie grupą ustawiony jest kontrolny kopiec. Absolutna wysokość — 3170 m (foto 5). Piękny widok na dolinę rzeki Psym!

Odcinek R3–R4: po lewej stronie stopniowo rozszerzającego się koryta — wyjście na północno-zachodnią grań, idącą od kontrforsu do wierzchołkowego piku. Występów dla asekuracji wystarczająco. Absolutna wysokość — 3260 m.

Odcinek R4–R5 (foto 6): przedstawia sobą grań północno-zachodniej ekspozycji z szeregiem żandarmów. Oprócz wieży wierzchołkowej, najbardziej wyrażone są 3 żandarmy. Od punktu R4 po 30 m — podjazd „w лоб” na 1-szy żandarm. Zjazd z niego granią na skalną mierzeję, z prawej od której — osypiskowe półki. Po półkach prawej strony (w kierunku marszu) grani z stopniowym nabieraniem wysokości, pokonując krótkie ścianki, omijane są 2-gi i 3-ci żandarmy. Asekuracja — poprzez występy. Dla oddzielenia II etapu nauki wymagane jest na poszczególnych odcinkach urządzenie poręczowych. Obchodząc 3-ci żandarm, wyjście na wąski zachodni grzebyk tego żandarma, ograniczony z prawej (w kierunku marszu) szczeliną, wyprowadzającą na główną grań. W lewo, po grzebykach, na haku asekuracyjnym i asekuracji poprzez występy (~40 m) — wyjście na główną grań. Tu ruch idzie po lewej stronie grani do podstawy schodkowej wieży wierzchołkowej. Absolutna wysokość — 3310 m. Wieża jest przebyta w kierunku w lewo-w górę z wyjściem na jej ostrą wierzchołkową część (wg wysokościomierza — 3400 m). Grupa składa wierzchołkowy kopiec. Od początku trasy (punkt R0) — ~4 h.

Wieża wierzchołkowa jest złożona z szarych granit-porfirów.

Odcinek R5–R6: po wschodnim, mocno zniszczonym, stromym grzbiecie — na przełęcz Sofijską (foto 7). Absolutna wysokość — 3290 m. Przy zejściu wymagana jest maksymalna ostrożność. Ruch zmienny. Asekuracja — za występy, wstępnie starannie wypróbowywane, lub z hakiem asekuracyjnym.

Dalej — po lodowcu w dół (foto 8). Lodowiec najpierw stromy, z licznymi szczelinami i poważnym bergszrundem (potrzebne są liny i haki lodowe), potem staje się łagodniejszy, ale ku jęzorowi znów robi się bardziej stromy (foto 1). Do obozu szturmowego — 1,5–2 h.

W obozie szturmowym tego dnia przebywali: grupa obserwacyjna i ratownicza (kier. — KMS ZSRR O. D. Karpiński) z uczestników przedsięwzięcia, przewidującego kilka wejść (w następnych dniach zostało dokonane jeszcze jedno pierwsze wejście na pik „Panajuriszte” i wierzchołek Sofia).

Na przeprowadzonym w obecności wszystkich uczestników przedsięwzięcia rozbiorze dokonanego pierwszego wejścia, ono zostało ocenione jako odpowiadające skalnej trasie 2А kat. trud.