Charakterystyka regionu

W administracji rejonowej region przynależy do rejonu askizskiego Kraju Krasnojarskiego i graniczy od wschodu z obwodem kemerowskim.

Górno-tajeżna magistrala Nowokuźnieck-Abakan połączyła odległe, wcześniej trudno dostępne rejony Chakasji i łańcucha górskiego Kuźnieckiego Ałatau.

Wyruszywszy ze stacji Nowokuźnieck o 17:25, pociąg przybywa na stację Łużba o 23:30 czasu lokalnego.

Klimat regionu jest gwałtownie kontynentalny, surowy. Obfite opady sprzyjają bujnemu rozwojowi roślinności latem.

Przez miesiące zimowe gromadzi się potężna pokrywa śnieżna; w dolinach rzek osiąga ona 2–3 metrowej grubości, kryjąc pod sobą zabudowania. W osiedlach:

• Piesze ścieżki są układane na poziomie karniszy;
• Składy kolejowe poruszają się po torach w głębokich śnieżnych transzejach.

Administracyjna granica regionów niemal pokrywa się z granicą klimatyczną: wschodnie stoki Kuźnieckiego Ałatau, położone w Chakasji, pod względem ilości opadów znacznie różnią się od stoków zachodnich, a w okresie zimowym pokrywa śnieżna jest znacznie mniejsza za grzbietami Tigier-Tysz i Surgas. W tym rejonie jest znacznie więcej słonecznych dni niż w dolinach rzek Kozyr, Bel-Su, Amzas itd.

Rzeźba terenu. Kuźniecki Ałatau, ograniczający od wschodu kotlinę kuźniecką, stanowi orograficznie skomplikowany masyw, gdzie wysokości bezwzględne osiągają 2000–2100 m n.p.m. W zasadzie region charakteryzuje się rzeźbą średniogórską, przechodzącą ku wschodowi w drobnogórską, pagórkowato-falistej rzeźby (Fot. 1).

W paśmie górskim duże rozpowszechnienie mają kamieniste rumowiska, szczególnie powyżej granicy roślinności drzewiastej, która na północy sięga 1100 m, a na południu - 1400–1500 m. Kuźniecki Ałatau:

• na południu łączy się z wzniesieniami Górnej Szorii;
• na północy wznosi się i rozchodzi się oddzielnymi pasmami wachlarzowato na północny zachód, północ i północny wschód, stopniowo tracąc wysokość i przekształcając się w łagodne wzniesienia.

U magistrali syberyjskiej Kuźniecki Ałatau łączy się z Niziną Zachodniosyberyjską.

Centralna część Kuźnieckiego Ałatau, będąca rejonem planowanych wspinaczek, stanowi ostro zarysowany, wysokogórski, silnie rozczłonkowany krajobraz.

W obrębie Kuźnieckiego Ałatau brak jest wyraźnie zaznaczonych łańcuchów górskich. Wśród chaotycznie rozłożonych wierzchołków górskich udaje się wytyczyć jedynie główną linię, wzdłuż której znajdują się największe wierzchołki i którą można warunkowo nazwać grzbietem.

Dla obszarów typu gołcowego charakterystyczne są formy wysokogórskiego krajobrazu obok stromych skalistych urwisk; niemal powszechnie rozwinięte są ogromne rumowiska kamieniste. Dość często obserwuje się lodowcowe kotły polodowcowe i jeziora.

Takie strefy typu gołcowego stanowią pozostałości najbardziej prymitywnej rzeźby Kuźnieckiego Ałatau. Istniały one przed zlodowaceniem, ponieważ ślady tego ostatniego zachowały się na poszczególnych szczytach typu gołcowego. Strefa rzeźby typu gołcowego pochodzi, według wszelkiego prawdopodobieństwa, z ery mezozoicznej lub trzeciorzędu. Skorupa najbardziej prymitywnego wietrzenia zachowała się na powierzchni penepleny.

Najbardziej ostre formy rzeźby typu gołcowego są wyrażone na grzbiecie Tigier-Tysz, co oznacza w tłumaczeniu na język rosyjski „Podniebieskie Zęby”. Grzbiet Tigier-Tysz, obejmujący obszar 100 km², robi silne wrażenie malowniczymi skalistymi urwiskami (Fot. 2), spiczastymi szczytami pokrytymi oddzielnymi płatami śniegu i obfitością górskich jezior.

Centralna część grzbietu jest rozciągnięta w kierunku równoleżnikowym. Północne zakończenie, podkowowato wyginając się, tworzy ogromne kotły źródłowe rzek:

• Bel-Su;
• Karatasz;
• Turałyg.

Zachodnia część grzbietu cyrkowo obramowuje źródła rzek Tujuk-Su i Bel-Su.

W tym cyrku ostro zaznaczony jest krajobraz polodowcowy z licznymi schodkowymi karami polodowcowymi. Progi dolnej części urwisk są pokryte firnowymi polami, schodzącymi ku jezioru polodowcowemu „Wyпускников”. Wschodnia część jeziora jest spiętrzona wałem morenowym, który stromo opada ku dolinie rzeki Tujuk-Su, wpadającej do rzeki Bel-Su.

Analogiczne lodowcowe formy rzeźby są obserwowane w południowym zakończeniu grzbietu, cyrkowato otaczającego źródła rzeki Kałka. W tej części także obserwuje się schodkowe kary polodowcowe i schodzące ku jeziorom.

Roślinność: roślinny dywan strefy górno-tajeżnej nie wszędzie jest jednakowy i wyróżnia się znacznym zróżnicowaniem. W tajdze ciemnej na głębokich glebach bielicowych w drzewostanie dominuje jodła i osika. U źródeł górskich rzek na tych samych glebach powszechnie jest rozpowszechniona tajga limbowo-jodłowa, jednak czyste stanowiska limbowe spotyka się rzadko. We wschodnich rejonach, na granicy z Chakasją, pojawia się modrzew.

Roślinność zielna w lasach górskich wyróżnia się niezwykle bujnym rozwojem. Niektóre trawy osiągają 2 m i więcej wysokości.

Na przykład:

• intensywnie błękitny ostróżec;
• selerowate;
• złożone;
• jaskierkowate.

Te gigantyczne ciemne trawy tworzą z trudem dostępne zarośla, swoiste ciemne preirie.

W tajdze jodłowo-limbowo-świerkowej roślinność trawiasta jest uboższa. Z roślin kwiatowych na omszałym pokrywie gleby spotyka się zwykle:

• pomocnik;
• majnik;
• bagno i in.

Z krzewów tutaj, jak i powszechnie w obwodzie kemerowskim, spotyka się:

• czeremcha;
• jarzębina;
• kalina;
• malina;
• porzeczka czerwona i czarna;
• bez;
• wiciokrzew;
• robinia.

Stoki łąk alpejskich wiosną są pokryte pomarańczowymi ogniami, pięknymi bujnymi piwonami, fiołkami i niezapominajkami. Cudowny świat.

Świat zwierzęcy. Rejon „Podniebnych Zębów” jest bogaty w łowną zwierzynę. Jeleń, sarna, piżmowiec, renifer, łoś zamieszkują rejony Kuźnieckiego Ałatau. Wiele z łownych ssaków zostało wytępionych na początku naszego stulecia, jednak dzięki działaniom ochronnym władzy radzieckiej ich liczba obecnie znacznie wzrosła. Szczególnie powiększyły się zasoby jeleni i saren.

Obydwa te gatunki wiosną i jesienią odbywają wędrówki:

• jesienią, we wrześniu, wielkimi stadami kierują się do Chakasji, pokonując na swojej drodze góry, rwące rzeki;
• wiosną, w maju, wracają na stare miejsca.

Przejścia te tłumaczą się głęboką pokrywą śnieżną w górach, utrudniającą przemieszczanie się zwierząt i poszukiwanie pożywienia w zimie. Z tego powodu w tajdze prawie niemożliwe jest napotkać wilka. Ten drapieżnik trzyma się otwartych miejsc, a w górach go nie ma.

Górna tajga jest bogata w drapieżniki, takie jak:

• niedźwiedź;
• ryś;
• rosomak. W tych miejscach jeszcze zachował się soból.

Na głuchych rzekach tajgi mieszka wydra, w rzece żyje lipień, okoń.

W tajdze spotyka się także lis, sporo wiewiórek, łasic syberyjskich, gronostajów, zające, sporo łasic pospolitych, burunduków. W tajdze iglastej z ptaków żyją głuszce i sporo jarząbków. Na szczytach typu gołcowego nierzadko spotyka się pardwę.

Dojście. Zalecane jest odbycie zimowego narciarskiego podejścia do jeziora „Wyпускников” u schyłku marca — na początku kwietnia, kiedy narciarski szlak biegnie po dobrej pokrywie śnieżnej, ale jeszcze nie nastąpiło gwałtowne ocieplenie, które pociąga za sobą:

• szybkie topnienie śniegów;
• kruszenie się potoków i rzek;
• odcięcie drogi do wyjścia na kolej żelazną.

Droga wiedzie wzdłuż rzeki Amzas ku jej źródłom przez przełęcz Bel-Su do rzeki Tujuk-Su i dalej w górę do jeziora „Wyпускников”. Schemat kartograficzny rejonu wspinaczki.

Wielki Ząb Grzebieniem Południowo-Wschodnim. (Trasa kombinowana 1B kat. trud.)

Od jeziora „Wyпускников” podejść na nartach północnym stokiem południowo-wschodniego grzebienia Wielkiego Zęba do śnieżnego płaskowyżu. Czas przemieszczania — 1,5 godz. Na płaskowyżu pozostawić narty i ruszyć po stromym stoku pod strażników z jednoczesnym trawersem w stronę wierzchołka.

Schemat przejścia:

• Pierwszego ostrego strażnika omija się z lewa;
• Od niego prosto w górę na grzebień.

Do strażników ubezpieczenie przez cakieł, dalej — na przemian ubezpieczenie przez występy do wyjścia na grzebień. Uwaga! Na grzebieniu dużo śnieżnych karniszy. Ruch po lekkich skałach z na przemian ubezpieczeniem. Trasa grzebieniowa. Spotykane strażnicy są przechodzone „w лоб”. Spotyka się odcinki lodu naciekowego.

Kluczowy odcinek trasy — przejście ostatniego strażnika:

• Wspinaczka średniej trudności;
• W razie silnego wiatru możliwy jest obejście strażnika z prawa, ubezpieczenie na przemian.

Wyjście na wierzchołek po lekkich zaśnieżonych skałach, ubezpieczenie przez występy, ruch jednoczesny. Wzniesienie z płaskowyżu — 4 godz. 30 min.

Schodzenie z wierzchołka tą samą trasą zajmuje 3 godz. Zalecane wyposażenie dla grupy złożonej z 6 osób:

1. Raki — 6 par
2. Lina główna — 3 × 30 m
3. Młotki skalne — 2 szt.
4. Haki skalne — 6 szt.
5. Cakieł — 6 szt.

TABELA podstawowych charakterystyk rejonu trasy wspinaczki

Widok ogólny wierzchołka. Zdjęcie z helikoptera z zachodu.

Dane ogólne (Informacje o wierzchołku) ze strony. Fot. 1. Profil tras. W. Wielki Ząb od północy.

Fot. 2. Grzbiet W.Ząb od strony zachodniej.

Fot. 3. Zdjęcie ze Średniego Zęba. Strzałką wskazana jest śnieżna zatyczka.

Fot. 4. „Muszkо” rejon Małego Zęba.