MISTRZOSTWA ROSYJSKIEJ FSRR W ALPINIŹCIE

KLASA ŚNIEGOWO-LODOWCOWA

BELUCHA WSCHODNIA 4506 m przez północno-zachodnią ścianę przez lodospady pierwsze przejście

SAJANOGORSK 1986 r.

Adresy:

Kraj Krasnojarski Sajanogorsk Rada Miejska, Komitet ds. Kultury Fizycznej i Sportu
Kraj Krasnojarski Sajanogorsk Czeriomuszki 12–120 Biełow A.M.
Irkuck Karla Liebknechta 197–2 Afanasjew A.Je. Wysokości określano przy pomocy wysokościomierza i kopii mapy topograficznej w skali 1:100000

Mapka doliny Ak-kem

M 1:50000

Krótki przegląd regionu

System górski Ałtaj należy do Ałtajsko-Sajańskiej Krajiny Górskiej, fizyczno-geograficznego regionu gór Południowej Syberii. Znajduje się tu najwyższy szczyt Syberii — góra Biełucha (4506 m). Główne szczyty regionu mają wysokość powyżej 4000 m. Średnia wysokość szczytów, na które prowadzą alpinistyczne trasy, wynosi 3900 m.

Masyw Biełuchy ma 162 lodowce o łącznej powierzchni 146 km kw. Linia śniegu leży na wysokości 2750–2850 m, w związku z czym góry są pokryte luźnym głębokim śniegiem również w okresie letnim. Miejscowi nazywają szczyty nie topniejących lodów i śniegów białkami (Zimna białka, Królewska białka, białka Bystruchiński szpic itd.). Ekspedycje alpinistyczne i glacjologiczne nadały wielu szczytom nazwy arbitralnie, bez zachowania lokalnych tradycji, i obecnie w centralnej części pasma Katun nazwa „białka” jest rzadko używana.

Dość duże zlodowacenie w tych stosunkowo niewysokich górach tłumaczy się ich północnym położeniem, dolina Ak-kem znajduje się na 50° szerokości geograficznej północnej. Latem występują tu bardzo krótkie noce i długotrwałe zmierzchy, co jest wygodne dla wczesnych wyjść na trasach. Ponadto góry Ałtaju są nieprzerwaną przeszkodą dla wilgotnych zachodnich wiatrów umiarkowanych szerokości geograficznych. Stałe opady w postaci śniegu i gradu występują w strefie glacjalno-niwalnej głównie latem, co stwarza znane niedogodności i zagrożenie podczas pracy na trasach.

W niższych strefach obserwuje się następujące cechy:

W strefach tundry i tajgi częste deszcze;
Deszcze powodują zabagnienie terenu;
Zabagnienie utrudnia podejście do lodowców.

Góry Ałtaju doświadczyły kilku okresów orogenezy, począwszy od fałdowań hercyńskich a skończywszy na fałdowaniach alpejskich. Skały są głównie metamorficzne i intruzywne. Najstarsze z nich liczą ponad 400 mln lat (okres ordowicki paleozoiku).

W aspekcie geomorfologicznym góry są silnie zniszczone, dlatego:

na trasach skalnych we wnętrzach form rzeźby podwyższone jest zagrożenie spadającymi kamieniami;
na trasach lodowych, szczególnie o ekspozycji północnej, skały są sztywno związane lodowym pancerzem.

Dzięki niskim zimowym temperaturom:

lód jest silnie przemrożony i staje się bardzo twardy;
nawet latem, pod wpływem rzadkich promieni słonecznych, nie ma czasu rozluźnić się.

Przygotowania do wspinaczki

W aspekcie sportowym region wspinaczki jest dość słabo rozwinięty. Pierwsze wejścia na Biełuchę i tradycyjne trasy prowadzą od południa z lodowca Katunskiego i lodowca Czornego.

Ekspedycje z lat 50. prowadziła J. Kazakowa z lodowca Men-su. Pierwsza ekspedycja z doliny Ak-kem odbyła się w 1933 roku pod kierownictwem W. Abałakowa. W przyszłości po tej stronie dokonywali wejść tomscy alpiniści w ramach wydarzeń G. Andriejewa w 1963 i 1972 roku. Począwszy od 1982 r., na Ak-kemie prawie corocznie bazuje MAŁ „Ałtaj”.

Nigdy nie prowadzono działań alpinistycznych na szczyty masywu Biełuchy od strony lodowców Bolszoj i Małyj Berelski oraz lodowca Miuszstu-ajry.

Do tej pory z kotła Ak-kem w masywie Biełuchy sklasyfikowano tylko kilka tras o różnym stopniu trudności, w tym trzy o kategorii 5B. Ale region dysponuje jeszcze wieloma logicznymi, bardziej złożonymi, niesklasyfikowanymi trasami.

Ałtaj był badany przez członków zespołu już dawno, zarówno w literaturze, jak i podczas bezpośredniej wizyty. Niektórzy uczestnicy mieli doświadczenie w wejściu na szczyt Biełucha. Obiekty wspinaczki i możliwe warianty tras wybrano nieprzypadkowo. Obserwacje stanu lodospadów i śnieżnych stoków w rejonie możliwych tras były prowadzone przez trenera zespołu A.Je. Afanasjewa przez kilka zimowych i letnich miesięcy w poprzednich latach. Za pomocą przyrządów optycznych udało się ustalić reżim pracy lodospadów, niebezpieczne ogniska i bezpieczne odcinki do przejścia, a także oceniono stan lodu naciekowego i śnieżnych nawisawek na skałach dolnej, najbardziej stromej połowy.

W związku z oceną sytuacji lodowo-śnieżnej i skalnej na trasie prowadzono przygotowania do wspinaczki, a także dobór niezbędnego sprzętu. Na podstawie wyników obserwacji stanu trasy, oprócz zwykłego sprzętu, wybrano:

Rączki lodowe z klapkami;
Raki „Kaskad” z jednym przednim zębem;
Młotki o specjalnej konstrukcji dzioba;
Haki skalne na zatęchłe lodem szczeliny.

Zespół przeszedł cykl treningów na lodzie według programu „szkoły”, przeprowadzono treningowe wejścia dla zgrania całego zespołu: 3A, 4A, 5A; wejście o kat. 5A po czysto lodowej trasie na wierzchołek Zachodnia Biełucha po ścianie akkjemskiej przez Zachodnie plateau.

Podczas zbiórki zespół przeszedł badania lekarskie i zdał normy fizyczne, na podstawie których ustalono ostateczny skład zespołu.

Działania taktyczne zespołu

Wyjście na trasę planowano nocą, aby dolną część trasy przebyć w celach bezpieczeństwa przed oświetleniem górnych stoków słońcem. Praca od bergszrundu rozpoczęła się o 3:00. Przez pierwszą godzinę pracowano przy świetle latarek czołowych. Pierwszy stromy wznos lodowy grupa przebyła po lewej stronie. W piątej godzinie zaczęło świtać, co ułatwiło orientację na trasie.

Na odcinkach skalnych przejście odbywało się po żłobach lodu naciekowego. Miejscami na skałach i przewieszkach narosty śnieżnych nawisawek utrudniały przejście. Dla asekuracji trzeba było wbijać haki skalne. W górnej części siódmego odcinka obejście skalnej „ptaki” prowadzi po prawej, po pionowym lodowym nacieku.

Po „ptaku” wyjście na skłon lodowy, dalej przez serię skalnych pasów do pierwszego lodospadu. Tu ruch jest zmienny, z użyciem asekuracji przez haki skalne i lodowe oraz kliny.

Pierwszy lodospad to pionowa, w górnej części przewieszona ściana lodowa o długości dwóch linek. Lód okazał się nieco trudniejszy niż oczekiwano. Jest tak silnie przemrożony, że odłupuje się przy uderzeniu lodorbem dużymi soczewkami, rączka lodowa ślizga się po jego powierzchni, nie zahaczając. Przejście lodospadu okazało się możliwe z zastosowaniem sztucznych punktów oparcia na lodowych młotkach. Dla asekuracji używano haków lodowych do szybkiego wkręcania z przyspawaną rączką.

Ściana drugiego lodospadu jest firnowa. Przejście, szczególnie górnego przewieszonego daszku, okazało się możliwe tylko przy użyciu rączek lodowych z klapkami. Śnieżny stok na poduszkach poniżej grani staje się lawiniasty po południu. Najbardziej akceptowalna droga przejścia — „w лоб”. Grupa pracowała na tych odcinkach do 13:00.

Zespół przebył zaplanowaną trasę zgodnie z planem taktycznym. Nie napotkano nieprzezwyciężonych problemów. Rozkład czasu był dotrzymany do minuty.

Wykres wspinaczki

Schemat trasy w symbolach UIAA M 1:2000

R9: 80 m 50° 4 R8: 70 m 70° 5 R7: 30 m 90° 6 R6: 80 m 55° 5 R5: 30 m 90° 6 R4: 40 m 80° 6 R3: 40 m 50° 4 R2: 40 m 80° 5 R1: 100 m 50° 4 R0: 4 m 90° 6

R16: 150 m 45° 4 R15: 20 m 95° 6 R14: 60 m 80° 6 R13: 40 m 50° 4 R12: 60 m 60° 5 R11: 180 m 50° 4 R10: 40 m 70° 4

R22: 5 m 90° 6 R21: 150 m 45° 4 R20: 20 m 95° 6 R19: 40 m 90° 4 R18: 150 m 45° 4 R17: 4 m 90° 5

R25: (wierzchołek Biełucha 4506 m) R24: 500 m 40° 3 R23: 80 m 50° 5

www.alpfederation.ru ↗ www.alpfederation.ru ↗ www.alpfederation.ru ↗

Opis trasy po odcinkach

Podejście do początku trasy od „Tomskich stojanok” zajmuje 1 godz. Przecinając lodowiec po śnieżnym polu górnego kotła lodowca Akkem, prawie bez przewyższenia i straty wysokości pod ścianami wierzchołka Delone. Ostatnie 100 m do bergszrundu to bardzo głęboki sypki śnieg.

Odc. 0–1 Pierwszy bergszrund. 4 m, lekkie przewieszenie, przechodzi się z użyciem rączek lodowych i lodoruba, poręcze. Kat. trudn. 6. Odc. 1–2 Lodowy żleb ze stromymi firnowymi ścianami 100 m, 50° pod strome pasmo lodowe. Kat. trudn. 4. Odc. 2–3 Ściana lodowa ciągnie się pasmem przez skłon firnowy od skał do skał. Przechodzić wygodniej z lewej strony, gdzie ściana jest łagodniejsza i trochę krótsza, 40 m, 80°. Kat. trudn. 5. Odc. 3–4 Firnowy zasnieżony stok 40 m, 50° pod pierwsze skały. Kat. trudn. 4. Odc. 4–5 Wewnętrzny kąt z lodem naciekowym, zasnieżony 40 m, 80° przechodzący w komin. Asekuracja przez haki skalne. Kat. trudn. 6. Odc. 5–6 Pionowy komin 30 m. Przejście po lodowym nacieku z użyciem ITO za pomocą rączek lodowych i lodowego młotka. Na wyjściu śnieżne nawisy z lodową podwarstwą. Kat. trudn. 6. Odc. 6–7 Zlodowaciała płyta z wychodniami skał. Cienki lód. 80 m, 55°. Asekuracja przez „korek” lodowy. Kat. trudn. 5. Odc. 7–8 Pionowy lodowy naciek w skalnym żłobie na prawo od „ptaki”, 30 m. ITO na rączkach lodowych. Kat. trudn. 5. Odc. 8–9 Gzymsowe, zatęchłe lodem skały o ogólnej stromiźnie 70 m, 70°. Kat. trudn. 5. Odc. 9–10 Śnieżno-lodowy stok 2 linki, 50°. Kat. trudn. 4. Odc. 10–11 Skalny pas jedna linka o ogólnej stromiźnie 70°. W środkowej części odcinka — pionowy pięciometrowy lodowy żleb. Kat. trudn. 4. Odc. 11–12 Czysty lodowy stok, twardy lód. W górnej części odcinka przejście w prawo na śnieżną grań. Ogólna charakterystyka odcinka — 180 m, 50°. Kat. trudn. 5. Odc. 12–13 Górny skalny pas 60 m, 60°. Wspinaczka w rakach, dobre szczeliny na kliny. Kat. trudn. 4. Odc., 13–14 Śnieżno-lodowy stok 40 m, 50° do pierwszego lodospadu. Kat. trudn. 4. Odc. 14–15 Ściana pierwszego lodospadu. Bardzo twardy przemrożony lód, powierzchnia gładka jak szkło. 60 m, 80°. Z trudem wchodzą haki lodowe. Kat. trudn. 6. Odc. 15–16 Ściana lodowa przechodzi w przewieszenie 95°, 20 m. Przejście z ITO przez lodowe młotki, wyjście na śnieżną poduszkę. Kat. trudn. 6. Odc. 16–17 Po śniegu 150 m, 45°, asekuracja na wypadek złaśliwej lawiny przez haki lodowe. Trzeba kilofem robić jamy aż do lodu, czasem można się wwiercić w „wyspy” lodowe. Kat. trudn. 4. Odc. 17–18 Drugi bergszrund 4 m, 90°, twardy lód. Wyjście pierwszego — z podciągnięciem. Kat. trudn. 5. Odc. 18–19 Górna część pierwszej poduszki śnieżnej — 150 m, 45°, podejście pod firnowy skłon drugiego lodospadu. Kat. trudn. 4. Odc. 19–20 Dolna część drugiego lodospadu. Gęsty firn, praca na rączkach lodowych, asekuracja przez zbite haki lodowe wbite w warstewki i soczewki lodu. 40 m, 90°. Kat. trudn. 6. Odc. 20–21 Górna część drugiego lodospadu. Przewieszony daszek miękkiego firnu, praca na rączkach lodowych z klapkami, na wyjściu zabezpieczenie liny przez zbite lodórb i rączkę lodową. 20 m, 95°. Kat. trudn. 6. Odc. 21–22 Druga poduszka śnieżna 150 m, 45°. Kat. trudn. 4. Odc. 22–23 Trzeci bergszrund. Głęboka szczelina prostopadle do stoku, górna ścianka lekko przewieszona. Gęsty śnieg. Wyjście z podciągnięciem i na lodorubach, wkręconych dziobami. Kat. trudn. 6. Odc. 23–24 Firnowy stok z lodowymi skorupami 80 m, 50°, wyjście na grań Delone — Wielka Biełucha 4200 m. Kat. trudn. 3. Odc. 24–25 Grzbiet wierzchołkowy. Ostrożnie: śnieżne gzymsy. 500 m, 40°, wyjście na wierzchołek. Kat. trudn. 3.