I

Paszport wejścia

1. Klasa wejścia — pierwsze wejście
2. Rejon wejścia — Pamiro-Ałaj, pasmo Zarafszanski
3. Szczyt — Tutek-pik (5435 m) po bastionie SE ściany
4. Proponowana kategoria trudności — 6B (pierwsze wejście)
5. Różnica wysokości — 2200 m

z tego:

• Bastion — 1480 m
• Długość — 5557 m
• Długość odcinków 5–6 kat. trudn. — 1877 m (3300–3800, 3820–4300, 4330–4400, 4420–4770, 4960–5140)

Długość odcinków 6 kat. trudn. — 758 m Średnie nachylenie Wschodniej przedwierzchołków — 67° (główna część — 1950 m) w tym:

• Bastion — 71° (główna część — 1450 m)

z tego:

• Dolny pas karnizowy — 78° (główna część — 500 m)
• Górny pas karnizowy — 74° (główna część — 350 m)

6. Wbite (użyte) haki:

7. Czas przejścia drużyny — 70,5 (7 dni — na podjazd)
8. Biwaki: 1–2 — półsiedząc w namiotach, rozdzielone: wszystkie biwaki na 3–6 — leżąc w namiotach na sztucznych platformach
9. Drużyna Uczelnianego Klubu Turystycznego — AUKB „Warzob”
10. Lider — Głuszko Wiaczesław Iwanowicz — MS

Uczestnicy:

• Odincow Aleksandr Nikołajewicz — MS
• Rusiajew Aleksiej Wasiliewicz — MS
• Arsientjew Siergiej Anatoljewicz — KMS
• Zacharow Wadim Wadimowicz — KMS
• Możajew Michaił Wasiliewicz — KMS
• Skripko Wiaczesław Witaljewicz — KMS
• Sołdatow Siergiej Jurjewicz — KMS

11. Trener drużyny — Mistrz Sportu ZSRR Głuszko Wiaczesław Iwanowicz
12. Wyjście na trasę — 19 lipca 1986 r.

Wyjście na wierzchołek — 25 lipca 1986 r. Powrót — 26 lipca 1986 r.

— Trasa pierwszego wejścia drużyny Uczelnianego Klubu Turystycznego — AUKB „Warzob” na Tutek-pik (5435 m) po bastionie SE ściany o 6B kat. trudn. (W. Głuszko — 1986)

Krótki przegląd rejonu wejścia

Tutek-pik znajduje się w południowym odgałęzieniu pasma Zarafszanskiego (w bezpośrednim sąsiedztwie ostatniego), ma oznaczenie na mapach państwowych 5435 m. Wschodnie ściany szczytu są zwrócone w stronę górnego biegu rzeki Dara-i-Wandżiруд, a zachodnie — w dolinę Gorif. Do doliny Dara-i-Wandżiруд można dostać się:

• helikopterem;
• przez przełęcz (ze Starej Matchy przez pasmo Zarafszanski);
• przez doliny Dubursy (przez boczne odgałęzienie). Dolna część jest ograniczona nieprzystępnym kanionem. Rzekę zasilają liczne lodowce, największym z nich jest lodowiec Tutek, mający długość około 5 km. W górnej części cyrku znajdują się szczyty o wysokości powyżej 5000 m.

Mikroklimat doliny charakteryzuje się dużą wilgotnością i niskimi wiatrami (w dolinach). Występuje tu obfita roślinność, trawa w wielu miejscach przekracza wzrost człowieka. Lodowiec Tutek schodzi w gaj, gdzie rośnie:

• olcha
• wierzba Droga od strony Dubursy prowadzi przez zarośla jungana, niebezpieczne podczas przechodzenia. Za najbardziej stabilną pogodę uważa się drugą połowę lipca — sierpień.

Tutek-pik jest jednym z dominujących szczytów regionu, wznosi się nad doliną na 2,5 km, przez większość czasu jest zasłonięty chmurami.

Region jest interesujący z alpinistycznego punktu widzenia, ale trudno dostępny. Fakt tak późnego „odkrycia” można tłumaczyć tym, że znajduje się na styku 4 arkuszy map państwowych.

Najbardziej problematyczne trasy prowadzą po południowo-wschodniej ścianie Tutek-pik, gdzie różnica wysokości wynosi 2–2,5 km. Charakteryzują się one licznymi skalnymi pasami, mającymi różnicę wysokości do 500 m każdy i nachyleniem do 80°. Ściany o orientacji południowo-zachodniej mają charakter skalny, a z północnego wschodu i północy — śnieżno-lodowy. Prostych dróg zejścia ze szczytu nie ma. Jako obiekt wspinaczkowy Tutek-pik został zarekomendowany przez znanego tadżyckiego alpinistę Ławruszina W.J., który również wykonał pierwsze zdjęcia i pomiary wysokości względnej z helikoptera. Wyniosły one:

• wierzchołek — 5500 m;
• podnóże ściany — 3000 m.

Według rozpoznania lotniczego A. Odincowa (1986 r.) uzyskano następujące bezwzględne wysokości:

• obóz bazowy — 2800 m;
• podnóże ściany — 3000 m;
• kar — 3300 m;
• wierzchołek bastionu — 4780 m;
• Wschodnia przedwierzchołek — 5300 m;
• wierzchołek — 5500 m.

Całkowita różnica wysokości wyniosła 2200 m.

W geologicznym sensie region jest makrostrukturą, składającą się z rekrystalizowanych formacji metamorficznych, przerwanych intruzjami typu dajek. Takim intruzywnym ciałem jest masyw Tutek-pik, składający się ze skał magmowych o kwaśnym składzie:

• granitoidów;
• granodiorytów, których drobnoziarnista struktura warunkuje monolityczny charakter głównej ściany bastionu. W górnej części masywu występują łupki ilaste, których łupinowe ułożenie mocno utrudnia wspinaczkę i zakładanie punktów ubezpieczenia.

Najbliższym dużym ośrodkiem administracyjnym jest osiedle Garms w Tadżyckiej SRR, przez którego lotnisko przebiegają trasy wielu lokalnych linii lotniczych. Od Garmsa do koczyska Sia-Dżanaj („Nowy”) w dolinie Sarbog prowadzi droga samochodowa — 50 km.

W koczysku trzeba:

• przejść przez most na lewy brzeg rzeki Sarbog;
• wspiąć się w górę do mostu przez rzekę Dubursę (1 godz. 30 min. marszu). Dalej iść szlakiem przez przełęcz 3720 m, która wyprowadza do doliny rzeki Dara-i-Wandżiруд. Od mostu do obozu bazowego pod Tutek-pik — 13 godz. marszu. Do przewozu ładunku w górnych koczyskach można wynająć osły.

Schemat trasy w symbolach UIAA

M 1:2000

| Haki | SK | ZAKŁ | LOD | ŚL | SKYH | | :-----: | :-: | :--: | :-: | :---: | | | | | | | | | | | | | | 2 | 5 | - | - | - | | 7 | 1 | - | - | - | | 3/2 | 3/1 | - | - | 1 | | 5/1 | 4/2 | - | - | - | | 2 | 3 | - | - | - | | 3 | 7 | - | 1 | - | | 4 | 7 | - | - | - | | 2 | 6 | - | - | - |

| Haki | SK | ZAKŁ | LOD | ŚL | SKYH | | :-----: | :-: | :--: | :-: | :---: | | 2 | 8 | - | - | - | | 1 | 4 | - | - | - | | 9 | 3 | - | - | - | | 3 | 2 | - | - | - | | 1/1 | 2/2 | - | - | - | | 6 | 2 | - | - | - | | 13 | 1 | 1 | - | - | | 2 | 4 | - | - | - | | 2 | 6 | - | - | - | | 3 | 7 | - | - | - | | 3 | 5 | - | - | - | | 6 | 5 | - | - | - | | 4 | 5 | - | - | - | | 2 | 4 | - | - | - | | 3 | 6 | - | - | - |

| Haki | SK | ZAKŁ | LOD | ŚL | SKYH | | :-----: | :-: | :--: | :-: | :---: | | 1 | 3 | 1 | - | - | | 3 | 3 | - | - | - | | 5 | 4 | - | - | - | | 0/3 | 0/2 | - | - | - | | 2 | 4/2 | - | - | - | | 6 | 7 | - | - | - | | 3 | 3 | - | - | - | | 2/1 | 3/3 | - | - | - | | 4/2 | 6/3 | - | - | - | | 7 | 8 | - | - | - | | 2/3 | 5/2 | - | - | - | | 3/1 | 3/3 | - | 0/1 | - |

| Haki | SK | ZAKŁ | LOD | ŚL | SKYH | | :-----: | :-: | :--: | :-: | :---: | | 1 | 1 | 1 | - | - | | 3 | 2/2 | - | - | - | | 4 | 2 | 2 | - | - | | 4 | 2/1 | - | - | - | | 3 | 2 | 1 | - | 2 | | 1/1 | 2/1 | - | - | - | | 4 | - | 4 | - | - | | - | 0/1 | - | - | - | | 2 | 1 | - | - | - | | 8 | 10 | - | - | - | | - | 4 | - | - | - |

Opis trasy po odcinkach

Odcinek R0–R1. Niewyraźnie zaznaczony wewnętrzny kąt w centralnej części kara bezpośrednio pod „śnieżną plamą”. Nie jest kamienioodporny, ponieważ jest ściśnięty pomiędzy karnizami. 30 m, 70°, 1Б kat. trudn.

Odcinek R1–R2. Przez zniszczone skały na zwisającą ścianę. Konieczne ITO. 10 m, 95°, 2А kat. trudn.

Odcinek R2–R3. Monolitna płyta, wyprowadzająca do czarnych skał. 30 m, 65°, 2Б kat. trudn.

Odcinek R3–R4. Pionowa ściana, podwodząca do wewnętrznego kąta, uchodzącego w lewo w obejściu czarnych skał. 10 m, 90°, 3А kat. trudn.

Odcinek R4–R5. Wewnętrzny kąt, osłonięty z prawej strony zwisającymi skałami. 30 m, 60°, 2Б kat. trudn.

Odcinek R5–R6. Wewnętrzny kąt, wyprowadzający do podstawy jasnej płyty. 40 m, 70°, 1Б kat. trudn.

Odcinek R6–R7. Stroma płyta o słabym reliefie. Trudności do ułożenia łańcucha asekuracyjnego. Zejście po płycie w prawo do widocznego przejścia w pasie karnizowym. 40 m, 60°, 1Б kat. trudn.

Odcinek R7–8. Przez pionową ściankę wejście do wewnętrznego kąta (40 m) o wygładzonych ścianach. Z niego zejście w lewo na półkę, wyprowadzającą do śnieżnej plamy. Tu miejsca na biwak. 1. k. tur. 60 m, 70°, 1Б kat. trudn.

Odcinek R8–R9. Niewyraźnie zaznaczony wewnętrzny kąt o zwisającej prawej części. Rozpoczęcie ruchu od śnieżnika. Skały monolityczne, bardzo trudne. Używane skyhooki. 15 m, 90°, 1А kat. trudn.

Odcinek R9–R11. Przez karniz o wysiegu 0,5 m, wejście do wewnętrznego kąta, uchodzącego w lewo–w górę w obejściu czarnego karniza. Kąt na początku nieco się zmniejsza, potem znowu zwisa. Wspinaczka graniczna, na granicy upadku. Praktycznie cały odcinek jest pokonywany przez pierwszego uczestnika w zwisie lub kontra-uścisku. 35 m, 95°, 2А–1Б kat. trudn.

Odcinek R11–12. Zwisająca rozpadlina na gładkiej płycie jest pokonywana z użyciem friendów. Wspinaczka skrajnie ciężka, bardzo obciąża ręce. 15 m, 92°, 1Б kat. trudn.

Odcinek R12–R13. Monolitna płyta o minimalnych zaczepach wyprowadza do rozpadliny pod czarnym karnizem. Wspinaczka psychicznie ciężka, na tarciu. Rozpadlina jest pokonywana swobodnie, asekuracja przez zakladki. Wyjście pod karniz. 25 m, 85°, 2Б kat. trudn.

Odcinek R13–R14. Monolityczny karniz (wysięg 0,3 m, wysokość 1 m) jest pokonywany swobodnie, bez ITO. Nad karnizem trudny trawers po pionowej ścianie w lewo, do wewnętrznego kąta. Wspinaczka skrajnie trudna, na granicy upadku. 15 m, 95–85°, 1А kat. trudn.

Odcinek R14–15. Z dołu karniza podjazd w prawo–w górę po pionowym wewnętrznym kącie bez pęknięć (10 m). Potem huśtawka — 10 m w prawo do zwisającego wewnętrznego kąta. Do huśtawki wbity hak ślimakowy. 30-metrowy wewnętrzny kąt prawie cały jest pokonywany swobodnie (jako ITO jedynie dwukrotnie użyto friendów). 40 m, 90–92°, 1А. Wspinaczka wyjątkowo trudna. Z kąta po pionowej rozpadlinie wyjście na wąską półkę na prawo od daszka.

Odcinek R15–16. Z półki zejście w lewo na pionową ścianę z rozpadliną. Bardzo trudny odcinek. Ogólny kierunek w lewo–w górę. 20 m, 80–90°, 1Б kat. trudn.

Odcinek R16–17. Zewnętrzny kąt. Zacięcia są ograniczone. Wspinaczka na granicy upadku. 20 m, 70–80°, 1Б kat. trudn.

Odcinek R17–18. Po wewnętrznym kącie, ściance, rozpadlinie i jeszcze jednym wewnętrznym kącie ruch wprost w górę na prawą część ogromnego zewnętrznego kąta. Skały monolityczne, zacięcia ograniczone, przejście bardzo trudne. 40 m, 75°, 1Б kat. trudn.

Odcinek R18–R20. Stroma ścianka wyprowadza do wewnętrznego kąta. Po nim system ścianek podjazd wprost do góry do wąskiej półki. Skały strome, ale z dobrym reliefem. 80 m, 80°, 1Б kat. trudn.

Odcinek R20–R21. Wewnętrzny kąt o dobrych zacięciach wyprowadza do wąskiego skalnego półkolka ze śniegiem. Tu górny punkt dolnego pasa karnizowego, z dołu wygląda jak wierzchołek dolnego trójkąta skalnego. Miejsce na biwak. 25 m, 75°, 1Б kat. trudn.

Odcinek R22–23. Ściana, znajdująca się powyżej dwóch dużych odłamów. W górnej części zwisa. Skały monolityczne, trudne do przejścia. 30 m, 90–95°, 1Б kat. trudn.

Odcinek R23–R26. Seria monolitycznych wewnętrznych kątów o wygładzonych ściankach wyprowadza pod karniz z czarnymi zaciekami. Odcinek jest pokonywany swobodnie. 80 m, 85–80°, 5Б kat. trudn.

Odcinek R25–R26. Karniz jest obchodzony po pionowej szarej płycie o ubogim reliefie. Dalej po wąskiej półce pod karnizem wyjście na żółtą ścianę. 40 m, 80°, 4 kat. trudn.

Odcinek R26–R27. Wewnętrzny kąt, wyprowadzający na żebro bastionu. 20 m, 60°, 4 kat. trudn.

Odcinek R27–R28. Zniszczone skały pomiędzy dwoma zwisami wyprowadzają do podstawy wewnętrznego kąta. Wspinaczka bardzo trudna i ostrożna. Trudno założyć asekurację. 40 m, 80°, 1А kat. trudn.

Odcinek R28–R29. Wewnętrzny kąt (w górnej części zwisa) przez daszki wyprowadza do osypiskowej półki pod odłamem. Bardzo stromo, dużo „żywca”, trzeba być bardzo ostrożnym. 40 m, 90–80°, 1А kat. trudn.

Odcinek R29–R30. Ominąwszy odłamek, zacząć podchodzić po rozpadlinie, wyprowadzającej do podstawy nachylonej płyty. Odcinek jest pokonywany swobodnie. 40 m, 60°, 1Б kat. trudn.

Odcinek R30–R31. Płyta staje się prawie pionowa. W jej górnej części trawers w lewo do rozpadliny. Po rozpadlinie podjazd pod kolejny odłamek. 40 m, 60°, 1Б kat. trudn.

Odcinek R31–R32. Od odłamka po niewyraźnie zaznaczonym wewnętrznym kącie wyjście na gładką ściankę, odcinek jest pokonywany swobodnie. 30 m, 70°, 1Б kat. trudn.

Odcinek R32–R33. Nachylona płyta, a potem wewnętrzny kąt wyprowadzają do skalnego grzbietu. Skały monolityczne. 30 m, 60°, 1Б kat. trudn.

Odcinek R33–R34. Przez monolitną płytę bez pęknięć wyjście na grzbiet. 30 m, 70°, 1Б kat. trudn.

Odcinek R34–R35. Podjazd po lewej części żlebu na początku po ściance, potem po wewnętrznym kącie i znowu po ściance. 30 m, 50°, 3Б kat. trudn.

Odcinek R35–R37. Seria niewyraźnie zaznaczonych wewnętrznych kątów i ścianek wyprowadza do podstawy żlebu. Pęknięcia są zatkane lodem naciekowym. Bardzo stromo. Wspinaczka granicznie trudna. 50 m, 90–70–30°, 5Б kat. trudn.

Odcinek R37–R39. Zmienność wewnętrznych kątów i ścianek przez dwa grzebienie podwodzą do śnieżnika. S