Paszport wejścia

1. Klasa wejścia — TECHNICZNE
2. Rejon wejścia — PAMIR-ALAJ, AŁAJSKI GRZBIET, DOLINA KOK-SU
3. Szczyt, jego wysokość i trasa wejścia — p. JANA KREUSA, 4634 m, PRZY PRAWEJ KRAWĘDZI KOMINA ŚCIANY PŁD.
4. Kategoria trudności — 5B
5. Charakterystyka trasy: trasa skalna, różnica wysokości 850 m, część ścianna 485 m, długość 1230 m. Długość odcinków 5 kat. trudn. — 400 m, 6 kat. trudn. — 52 m. Średnie nachylenie trasy — 50° — ściany — 80°
6. Zakotwione haki: skalne — 78, lodowe — –, śrubowe — –, użyto klinów — 12
7. Liczba godzin marszu — 25 godz.
8. Liczba noclegów, ich charakterystyka: dwa noclegi leżące: pierwszy — na polanie u podnóża ściany, drugi — na półce skalnej.
9. Nazwisko i imię kierownika, uczestników, ich kwalifikacje:
   1. Rodiviłow Władimir Iwanowicz, KMS — kierownik
   2. Tińin Jurij Pawłowicz, KMS — uczestnik
   3. Szibanow Aleksandr Wiktorowicz, 1-spr. rozr.
   4. Janczenkow Wiktor Fiodorowicz, 1-spr. rozr.
10. Trener drużyny: Kawunienko Władimir Dmitrijewicz, MSMS.
11. Data rozpoczęcia wejścia — 18 sierpnia 1980 r., zakończenia — 20 sierpnia 1980 r.

Schemat rejonu

Krótki opis geograficzny rejonu i charakterystyka obiektu wejścia

Masyw szczytu 4643 (Jan Kreus) znajduje się w południowych odgałęzieniach Ałajskiego Grzbietu, w dolinie rzeki Kok-su.

Szczyt Jan Kreus jest najbardziej na wschód wysuniętym wzniesieniem w Krótki Ogrójcu Ałajskiego Grzbietu. Na zachód od szczytu znajduje się pik J. Fabriciusa, 4820 m, na północ od tego wyrostka znajduje się lodowiec Ałaudin, na południowy zachód — dolina rzeki Kok-su.

Szczyt Jan Kreus ma wyraźnie zaznaczoną piramidalną formę. Na zachodzie masyw oddzielony jest zapadnięciem od masywu p. J. Fabriciusa. W kierunku l. Ałaudin masyw p. Jan Kreus przedstawia sobą przemienność ścian skalnych w rodzaju zrzutów i zniszczonych krótkich grzbietów.

Na wschód p. Jan Kreus jest podwójnym grzbietem, opadającym do miejsca połączenia rzek Ałaudin i Kok-su. Bezpośrednio od wierzchołka biegnie główny grzbiet. Na południe znajduje się inny grzbiet, biegnący równolegle do głównego. Ten drugi grzbiet urywa się w stronę rzeki Kok-su potężną, stromą półkilometrową ścianą. Ściana jest sucha, zupełnie bez wody, śniegu i lodu. Ściana zaczyna się na wysokości około 3750 m.

Dominującymi skałami w rejonie są granity i marmury. Masyw szczytu Jan Kreus składa się głównie z ciemnych, czerwonawych granitów.

Niemal cała Południowa ściana p. Jan Kreus składa się z monolitycznych i wygładzonych skał z ograniczoną liczbą małych zaczepów i pęknięć na haki. Przez całą ścianę przechodzi gigantyczny komin. W 1977 r. tym kominem i dalej Wschodnim grzbietem poprowadzono trasę o 5B kat. trudn. Najciekawszy, ze sportowego punktu widzenia, jest prawy kant komina.

Charakterystyka ściany:

• Sucha, zupełnie bez wody, śniegu i lodu.

• Zaczyna się na wysokości około 3750 m.

• Skały tutaj są najbardziej strome, miejscami pionowe i przewieszone.

• Skały są głównie monolityczne, częściowo wygładzone.

• Różnica wysokości jest tu także największa.

Trasa prawym kantem komina jest wyraźnie zaznaczona, logiczna i obiektywnie bezpieczna. Wyjście na wierzchołek — przez grzbiet. Zejście — Wschodnim grzbietem, trasą 4A kat. trudn. Praktycznie cała trasa jest skalna.

Trasa na szczyt Jan Kreus prawym kantem komina Południowej ściany bez wątpienia jest najmocniejszą trasą, którą można poprowadzić po Południowej ścianie, ponieważ:

• koncentracja najtrudniejszych odcinków;
• stroma ścianka;
• największe nachylenie.

Ze sportowego punktu widzenia trasa jest bardzo interesująca dla grup sportowych o wysokich kwalifikacjach, z dobrym przygotowaniem skalnym.

Harmonogram przejścia trasy według dni

18 sierpnia 1980 r. — Podejście pod trasę, obróbka dolnej części ściany, zejście grupy na nocleg. 19 sierpnia 1980 r. — Przejście ściany i wyjście na „zębaty występ”, nocleg na „zębatym występie”. 20 sierpnia 1980 r. — Wyjście na wierzchołek p. Jana Kreusa i powrót do bazy.

Tabela podstawowych charakterystyk trasy

Opis trasy

Trasa zaczyna się od żlebu, który przechodzi w komin (odcinek R0–R1). Skały komina są monolityczne, wygładzone. Na całej długości komina występuje kilka zatkań, niewielkich, trochę przewieszonych. Kończy się komin dużym przewieszonym zatkaniem. Zatkanie jest monolityczne, przechodzi się je trudnym wspinaniem z wejściem w lewo.

Ściana ze szczeliną (odc. R1–R2) jest pokonywana po wewnętrznym kącie. W górnej części wewnętrzny kąt płyty rozszerza się i przechodzi w duży wewnętrzny kąt, przypominający komin. Ściany wewnętrznego kąta są monolityczne, gładkie (odc. R2–R3).

Po wewnętrznym kącie — wyjście w lewo na stromy skalny grzebień, będący właściwie prawym kantem komina Południowej ściany (odc. R3–R4). Skały są mocne. Występują małe półeczki dla:

• przyjęcia uczestników;
• zorganizowania niezawodnego ubezpieczenia.

Następnie występuje duża czerwona płyta z wewnętrznym kątem (odc. R4–R5). Skały płyty są monolityczne, z bardzo ograniczoną liczbą małych zaczepów i pęknięć. Wspinanie jest niezwykle trudne. Przechodzi się głównie po kącie z użyciem w niektórych miejscach zaczepów i pęknięć na płycie.

Ściana z ominięciem karnisza (odc. R5–R6) jest pokonywana z prawej strony. Dalej w górę po zniszczonych skałach — wyjście na kant ściany (odc. R6–R7). Na końcu kanta — travers w lewo po ścianie i wyjście na półkę ku „Piórom” (odc. R7–R8). Wspinanie jest bardzo trudne, siłowe. Po obróbce ostatniego odcinka grupa zjechała na nocleg na polanę u rzeki.

Drugiego dnia grupa weszła po linie do odcinka R8–R9, który jest wewnętrznym kątem ze szczeliną. Skały są monolityczne, wspinanie jest siłowe. Następnie przechodzi się 15-metrową ścianę (odc. R9–R10) i travers w prawo-w dół po wygładzonych skałach typu „baranie łby”. Dalej w górę po niewielkiej ścianie do dużego wewnętrznego kąta (odc. R11–R12). Skały są wygładzone, wspinanie jest trudne.

Po prawej stronie dużego wewnętrznego kąta (odc. R12–R13) znajduje się półka, a dalej po półce (odc. R13–R14) — w prawo travers do 7-metrowej ścianki.

Traversując ściankę w prawo, wyjście na półkę (odc. R14–R15), następnie po półce — wyjście na taras (odc. R15–R16). Ściana jest monolityczna z mikrozaczepami, wspinanie jest bardzo trudne.

Z tarasu po monolitycznych, wygładzonych skałach — travers w prawo po ścianie (odc. R16–R17) i wyjście ku skałom typu „baranie łby”. Odcinek R17–R18 — ściana z 3-metrowym przewieszonym odcinkiem, jest pokonywana przez trudne wspinanie, z wahadłem 6 m w stronę prawego kanta. Na końcu ściany — duży przewieszony karnisz. Wspinanie jest skrajnie trudne, siłowe.

Następnie występuje 40-metrowa ściana z przewieszeniem na końcu. Przechodzi się ją wahadłowo w prawo pod przewieszenie (odc. R18–R19). Ściana z szeroką szczeliną jest pokonywana po prawej części szczeliny (odc. R19–R20). Skały są monolityczne z dobrymi zaczepami.

Następnie występuje długi komin z zatkaniem (odc. R20–R21). Ściany komina są zbliżone do pionowych, miejscami przewieszone. Skały są monolityczne. Przechodzi się je na rozporze. Kończy się komin dużą przewieszoną zatkaniem. Skały są mocno wygładzone. Wspinanie jest bardzo trudne.

Po zatkaniu występuje odcinek niezbyt stromych, zniszczonych skał (odc. R21–R22). Po zniszczonych skałach odcinek ścienny trasy kończy się. Ściana ma długość 485 m. Praktycznie cała ściana składa się z odcinków najwyższej trudności. Średnie nachylenie ściany — 80°.

Po ścianie — wyjście na dużą platformę (odc. R22–R23). Skały są silnie zniszczone. Dalej po grzbiecie z małymi ściankami — wyjście na „zębaty występ” (odc. R23–R24).

Na „zębatym występie” — nocleg. Następnego dnia grupa rozpoczęła od zejścia do zapadliska (odc. R24–R25). Z zapadliska po przejściu niewielkiej (5 m) ścianki — wyjście na grzbiet (odc. R25–R26).

Duży czarno-szary żandarm jest omijany po prawej stronie po stromych, zniszczonych skałach i osypiskowych półkach (odc. R26–R27). Dalej grupa przeszła lodowym żlebem z lewa na prawo. Skały żlebu są silnie zniszczone, dużo „żywych” kamieni.

Po małym, zniszczonym grzbiecie — podejście do dwugarbnego żandarma, którego skały są silnie zniszczone, z dużymi, luźno leżącymi płytami. Żandarm jest omijany z lewej strony po półkach, małych ściankach i płytach. Dalej — wyjście na szeroki grzbiet z półkami (odc. R27–R28). Skały grzbietu są silnie zniszczone.

Z grzbietu — wyjście ku dużej przedwierzchołkowej wieży. Skały wieży są dość mocne, złożone z dużych granitowych bloków i pojedynczych głazów.

Z przedwierzchołka po śnieżnym stoku (odc. R28–R29) — wyjście na wierzchołek.

Zejście z piku Jana Kreusa

Zejście z wierzchołka — Wschodnim grzbietem, trasą 4A kat. trudn. Z wieżyczki wierzchołkowej zejście jest strome. Następnie grzbiet staje się łagodniejszy. Skały są silnie zniszczone.

Wyjście:

• Po osypiskowych półkach — wyjście na l. Ałaudin.
• Z lodowca — wyjście na osypiskową płaszczyznę.
• Dalej — wzdłuż rzeczułki, wypływającej z lodowca.

Ominąwszy wyrostek, odchodzący od masywu p. Jan Kreus, grupa zeszła w kierunku noclegów u podnóża Południowej ściany (4 godz.).

Z noclegów — zejście doliną rzeki Kok-su do bazy.