Paszport wejścia

1. Klasa wejścia: skalna
2. Rejon wejścia: Terskej-Ała-Too, Tienszan
3. Pik Mendelejewiec, 4122, przez trójkąt Ściany N i grani N
4. Proponowana kategoria trudności: 5B.
5. Charakterystyka marszrutu: różnica wysokości: 1400 m, długość odcinków 5–6 kat. trudn. — 490 m, średnie nachylenie ściany 74°.
6. Zastosowano haki skalne 61, elementy osadzone 37, śruby lodowe 3 (przy zejściu); w tym dla asekuracji 84, dla utworzenia stanowisk asekuracyjnych 14.
7. Czas podejścia 21 godzin.
8. Liczba biwaków i ich charakterystyka: jeden, półleżący.
9. Skład grupy: Pietrow Andriej Jewgienjewicz, KMS, instruktor Poliakow Siergiej Nikołajewicz, 1-szy sp. разряд
10. Trener grupy: Fiodorow Aleksandr Siergiejewicz, MS, instruktor.
11. Data rozpoczęcia wejścia: 17 sierpnia 1981 r. Data zakończenia: 18 sierpnia 1981 r.

Klub sportowy MIFI od 1 do 30 sierpnia 1981 r. organizował zbiórkę alpinistyczną według zbiorowych wczasówek w domu wypoczynkowym «Ała-Too».

W celu opanowania alpinistycznego rejonu Terskej-Ała-Too, zdobycia stopni sportowych, a także udziału w Mistrzostwach CSFI w alpinizmie w 1981 r., dwójka w składzie: Pietrow Andriej Jewgienjewicz — KMS, instruktor; Poliakow Siergiej Nikołajewicz — 1-szy sp. разряд dokonała drugiego przejścia marszrutu przez trójkąt północnej ściany na pik Mendelejewiec o 5B kat. trudn., 17–18 sierpnia.

Nasze zgrupowanie po raz pierwszy odbywało się w rejonie Terskej-Ała-Too. Podążając za ustaloną tradycją dokonywania pierwszych wejść (wcześniej zostały pokonane marszruty we Fanskijch górach, na Kaukazie i Pamirze), my i teraz szukaliśmy nowych tras.

Podczas treningowego wyjścia w dolinę Aju-Ter naszą uwagę przyciągnęła bardzo stroma i rozległa ściana w kształcie trójkąta, która północnym grzebieniem dochodzi do przełęczy między Mendelejewcem a Uzłowaja.

Podczas drugiego wyjścia na biwak Cказка dokonaliśmy wejść: — na pik Karbyszewa (4B kat. trudn.); — dwójka Pietrow—Poliakow na pik Pamięci Blüchera (5B kat. trudn.).

Ostatni marszrut był skomplikowany mocno zaśnieżonymi skałami i niepogodą i dobrze nas przygotował do poważniejszego wejścia.

W obozie dowiedzieliśmy się, że „trójkąt” został już zdobyty 13 sierpnia 1953 r. przez dwójkę uczestników kuibyshewskich zbiórek w składzie W. Kaligin—S. Borodin. Chęć zdobycia tej ściany od tego nie zmalała, i 16 sierpnia 1953 r. byliśmy na biwaku pod marszrutem.

Opis doliny Karakoł

„... Stoimy na wierzchołku piku Gastello... Na wschodzie płonie rubinowy trójkąt piku Chan-Tengri, białym trapezem jak gdyby nadciąga na nas ściana Aksujska, czarnymi pionowymi ścianami — pik Dszigit, prosto na południe — Karakołskij pik — główna kulminacja pasma Terskej Ałatau, a na zachodzie uciekają ażurowe granie Dżeti-Oguzkiej ściany....” Tak opisuje panoramę doliny Karakołskiej A. Riabuchin — jeden z tych, którzy opanowywali te wierzchołki. („Podbite wierzchołki”, 1970–1971 rr., s. 77. Pik Dszigit.) Taki sam widok z tego samego piku Gastello ukazał się i naszym oczom, co prawda rozmazany na krótko zadomowioną niepogodą. My również przyjechaliśmy w te strony zielonych zboczy, obsadzonych świecami błękitnych jodeł tienszańskich, surowych lodowców i obfitych łąk alpejskich, cichych źródeł i huczących wodospadów.

Rejon Terskej-Ała-Too jest już dobrze zagospodarowany, i my również patrzymy na te góry oczami myśliwego, ponieważ nieodkryte marszruty zawsze pozostaną, dopóki są alpiniści, którzy chcą je przebyć.

Rejon należy do Tienszanu Centralnego, obejmującego: — wysokie co do wysokości i rozległości pasma między doliną Issyk-Kul na północy a Tarimską — na południu; — południkowy grzbiet na wschodzie; — zachodnie odnogi pasm Terskej Ałatau, Naryntau, Atbaszi i Kokshaatau na zachodzie.

Tienszan — Niebiańskie góry — system równoległych pasm, ciągnących się prawie na 1200 km od okolic Taszkentu, gdzie pasmo Czatkalskie już osiąga wysokość 4503 м, do granicy ZSRR—ChRL w pobliżu piku Pobiedy 7439 м, najwyższego w tej części Tienszanu.

Pasma Tienszanu, równoleżnikowe w swej większości: — na północy gwałtownie opadają ku stepom Kazachstanu; — na zachodzie Tienszan Zachodni obniża się ku rozległej i równej dolinie Fergańskiej; — na wschodzie Tienszan Wschodni — ku pustyniom Azji Środkowej.

Pasma są czasem od siebie oddzielone szerokimi podniesionymi dolinami, podobnymi do stepów. W jednej z takich dolin między łańcuchami Kungej Ałatau i Terskej Ałatau leży wielkie jezioro Issyk-Kul o powierzchni 6206 km kw. i głębokości do 702 m, którego poziom znajduje się na wysokości 1608 m.

Linia wiecznego śniegu Tienszanu podnosi się z 3200–3700 m na zachodzie do 4200 m w rejonie Chan-Tengri. Tienszan ma intensywne zlodowacenie — jego liczne lodowce osiągają znaczną długość i moc.

Nad Tienszanem Centralnym i Wschodnim front klimatyczny tworzy się na początku lata, dlatego warunki do wejść są mniej korzystne niż na Pamirze. Częste są burze; ilość opadów zmniejsza się od lipca do sierpnia, dlatego druga połowa lata jest uważana za bardziej korzystną dla dokonywania wejść.

Należy zauważyć, że w tym roku pogoda cechowała się trwałą niekorzystnością dla wspinaczki przez cały sezon. W lipcu z powodu niepogody nie dokonano około jednej trzeciej wszystkich wypuszczonych wejść. W sierpniu deszcz (w górze — śnieg) i towarzyszące burze były niemal codziennym zjawiskiem i doprowadziły do wcześniejszego zamknięcia dla wspinaczki z powodu zagrożenia lawinowego: — najpierw pików Karakoł i Dszigit; — następnie i pozostałych rejonów. Jednak odnotowano gwałtowny spadek liczby samorzutnych spadających kamieni.

Różnorodny jest roślinny i zwierzęcy świat Tienszanu. W rejonach północnych — zarośla jodły tienszańskiej, a u podnóża gór — dzika jabłoń i inne drzewa liściaste. W łagodniejszym klimacie rejonów zachodnich — lasy licznych ciepłolubnych gatunków drzew liściastych, w tym dziko rosnących drzew owocowych (grusza, jabłoń, orzech włoski) i krzewów. Łąki subalpejskie i alpejskie służą za doskonałe pastwiska. Jak i w innych rejonach górskich, rosną tu topola, klon, wiciokrzew, osika, trzmielina, rokitnik, różeniec górski. Są zarośla jałowca, brzozy; jak wśród łąk, tak i na pionowych skałach spotyka się szarotkę alpejską. Jest bardzo dużo grzybów.

Wśród zwierząt spotyka się: — zająca; — borsuka; — świstaka; — suseł; — sarnę; — koziorożca; — niedźwiedzia; — wilka; — lisa; — śnieżnego pantera i inne.

Wśród ptaków: — sikorkę; — dzięcioła; — gilaka; — cietrzewia; — wronę; — ułara i inne.

Wysokie pasmo Terskej-Ała-Too, równoleżnikowe jak większość pasm Tienszanu, przebiega bezpośrednio na południe od Issyk-Kula. To pasmo charakteryzuje się typową dla Tienszanu płaską formą mocno zlodowaconych wierzchołków, największe z których: — pik Karakołskij 5280 m; — pik Dszigit 5130 m; — Tasztamiek-Torbaszi 4716 m; — Ghadżir 4700 m; — pik Pamięci Blüchera 4750 m; — pik Tuchaczewskiego 4700 m; — pik Karbyszewa 4720 m i inne.

Na wschodzie z Terskej-Ała-Too łączy się pasmo Sarydżaz z głównymi wierzchołkami: — pik Siemionowa 5816 m; — Bajankol 5790 m; — pik Kazachstan.

W sensie alpinistycznym dolina Karakoł zasłużyła na miano poligonu przygotowania alpinistów-wysokogórników, dzięki silnemu zlodowaceniu wysokich wierzchołków i zmiennej, często stabilnie złej pogodzie. Rejon jest dobrze zagospodarowany. Na bazie domu wypoczynkowego «Ała-Too», położonego na malowniczej polanie ze źródłami wśród jodeł w 20 km od m. Przewalsk, corocznie odbywają się liczne wejścia na wierzchołki rejonu.

Mimo to za mało zagospodarowane uważa się: — dolinę Dżeti-Oguz; — rejony na południe od Dszigita.

Dolinę i jej odnogi można rozbić na szereg rejonów, gdzie są biwaki, z których bezpośrednio odbywają się wejścia.

Naprzeciw obozu — dolina Telety z wierzchołkami 2A–3B kat. trudn. — rejon treningowo-szkoleniowy. Podejście od obozu — 2–3 godz.

W górę doliny po prawej stronie w morenie nad lodowcem Karakołskim — biwaki Sказка z trawą i źródłem (5–6 godz). Wejścia: — p. Litewskich alpinistów 3B; — trawers Diuklo—Akstinasa 3A; — p. Karbyszewa 4B, 5A, 5B; — p. Pamięci Blüchera 4A, 5A i 5B; — wejścia na pik Karakołskij.

Na przeciwległej stronie doliny są biwaki pod pikami Dszigit i Festiwalnaja, z których odbywają się wejścia: — pik Dszigit 4A, 5B, 5B (zaliczeniowe, A. Riabuchina), a także 6 kat. trudn.; — trawers Festiwalnaja—Słoniątko 5B; — pik Słoniątko 5B i tak dalej.

W tym roku zostało wytyczonych kilka marszrut na Festiwalnaja i Słoniątko 4A–4B kat. trudn. pod przewodnictwem Kudaszkin.

Również pod Dszigit prowadzi dolina Kok-Bor, idąca od obozu w górę. Tutaj są położone piękne wierzchołki: — Brygantyna; — Albatros z marszrutami 4B–5A kat. trudn. Stąd zaczynają się marszruty na W. Dszigit i po Szerokiej Północnej Ściany 5B kat. trudn.

W dół doliny, idąc drogą od obozu, po lewej stronie po drodze w 0,5 godz. otwiera się dolina Aju-Ter — najcieplejsza w tym rejonie. Marszruty tutaj są skalne i kombinowane: — Aju-Ter 3A, 3B, 4A, 4B, 4B; — Gastello 2A; — Gastello-GTO — 3A; — GTO 2B; — Mendelejewiec 2B, 3B; — Issyk-Kulskie Pióra 4A, 4A; — Greckich patriotów 3B i tak dalej.

Ten rejon jest bardzo wygodny (podejścia 2–3 godz. od obozu) do przeprowadzenia treningowych wejść i wypełnienia norm stopni, jednak dla całodniowej pracy zbiórek tutaj brakowało marszrut 5A–5B kat. trudn. W procesie treningów dokonaliśmy wejścia na p. Mendelejewiec 2B kat. trudn., zapoznając się z wierzchołkiem i drogą zejścia. Pod koniec sierpnia dokonaliśmy także próby wytyczenia marszrutu 5A–5B kat. trudn. po W. ścianie na pik Aju-Ter przez pik Tiulenina, lecz bezskutecznie z powodu pogody.

Zgodnie ze spostrzeżeniami poczynionymi i otrzymanym od pierwszych zdobywców opisem, został opracowany plan taktyczny wejścia na pik Mendelejewiec przez trójkąt Ściany N: — 16 sierpnia 1981 r. (Podejście na biwaki pod marszrut. Obserwacja i fotografowanie.) — 17 sierpnia 1981 r.: — 5:30 — Wyjście z biwaków. — 5:30–6:30 — Podejście do marszrutu. — 6:30–7:30 — Odcinek R0–R1, R1–R2, łączność z obozem obserwatorów. — 7:30–8:30 — Przebycia kluczowego odcinku R3–R4, R4–R5. — 8:30–9:30 — Odcinki R5–R6 i R5–R7. — 9:30–11:00 — Przebycie kluczowych odcinków R7–R8 i R8–R9. — 11:00–11:30 — Odcinek R9–R10, łączność z obozem, przekąska. — 12:00–13:00 — R10–R12 i kluczowy odcinek R11–R12. — 13:00–14:00 — Odcinek R12–R13. — 14:00–15:00 — Odcinek R13–R14. — 15:00–16:30 — Kluczowy odcinek R14–R15, tura kontrolna. — 16:40–17:30 — Odcinek grani, łączność z obozem. — 17:40–19:00 — Odcinek R15–R16, wyjście na przełączkę. — 19:00–20:30 — Wyjście na wierzchołek piku Mendelejewiec. Biwak w rejonie wierzchołka. — 18 sierpnia 1981 r.: — Pobudka o 6:00. — Zejście do biwaków na rzece Aju-Ter do 10:30.

Czas łączności był i jest określany według rozkładu łączności obozu.

Grupa obserwacyjna: — Fiodorow Aleksandr Siergiejewicz, MS; — Priszczeps Siergiej Leonidowicz, 1-szy sp. разряд.

W planie taktycznym wzięliśmy pod uwagę to, że przebycie górnej części marszrutu będzie odbywać się w warunkach codziennej niepogody, odpowiednio było dobrane specjalne i biwakowe wyposażenie. Jednak w tym dniu opad śniegu i zamieć zaczęły się o 1,5–2 godz. wcześniej niż zwykle, co skomplikowało przemieszczanie się.

Podejście na biwaki: od obozu alpinistycznego «Ała-Too» w dół doliny idąc drogą pół godziny. Następnie w lewo ścieżką, przechodząc rzekę Aju-Ter po moście i dalej w górę doliny — stromy podjazd w lesie (0,5 godz). Następnie ścieżka wyrównuje się, wychodzi z lasu i po 0,5–1 godz. doprowadza na wygodne biwaki u rzeki naprzeciw „trójkąta” Ściany N.

Na biwaku jest źródło. Stąd: — w górę doliny idzie ścieżka na biwaki u jeziora wzdłuż rzeki Aju-Ter; — prostopadle do niej, na drugiej stronie rzeki podnosi się ścieżka ku biwakom „nad owczymi łbami”, które są dobrze widoczne od rzeki.

Jak i w innych dolinach, jest tutaj charakterystyczny „saz” po stromym podjeździe, dolina wychodzi na poziomy odcinek. Schemat techniczny marszrutu.