PASAZORT

1. Klasa wysokościowo-techniczna.
2. Centralny Tienszan, pasmo Tengri-Tag, lodowiec Południowy Inylczek.
3. Pik Chan-Tengri (6995 m) po południowo-zachodniej ścianie.
4. Proponowana — 6 kategoria trudności, pierwsze wejście.
5. Różnica wysokości: 2660 m; długość — 3448 m.

Długość odcinków 5–6 kategorii trudności — 1134 m. Średnie nachylenie głównych odcinków 62° (4336–6130), z czego 6 kategoria trudności 95 m — 87°.

6. Wbite haki:

7. Godziny marszu drużyny: 123 h i 15 dni.
8. Biwaki: miejsc — 10, biwaków — 14; 1, 8, 9 na platformach skalnych, pozostałe na platformach wyrąbanych w śnieżno-lodowym grzbiecie.
9. Kierownik: Sviridenko Wadim Siergiejewicz MS do 6490 m. Staricki Piotr Iwanowicz KMS. Uczestnicy:
   • Orobiej Igor Aleksandrowicz MS.
   • Gorbenko Mstisław Mstisławowicz MS.
   • Leontiew Wadim Giennadjewicz KMS.
   • Serpak Aleksandr Aleksandrowicz MS.
   • Alperin Władimir Majewicz KMS.
   • Cholopcew Aleksandr Wadimowicz KMS. (do wysokości 6490 m)
10. Trener: Sviridenko Wadim Siergiejewicz.
11. Wyjście na trasę: 27 lipca 1982 r. Wierzchołek — 10 sierpnia. Powrót — 12 sierpnia.

Zdjęcie 1. Ogólne zdjęcie wierzchołka. Zdjęcie zrobione z punktu nr 1 (4450 m), odległość 5 km, 18 lipca 1982 r., 9:00, aparat „Lubitel”.

Działania taktyczne drużyny.

Plan taktyczny przewidywał przejście „trójkąta” w ciągu sześciu dni, „marmurowego” żebra — w ciągu dwóch dni. Planowano dwudniowy rezerw na niepogodę, jednak zapasy żywności i benzyny pozwalały na dłuższe działanie.

Podczas wspinaczki wystąpiły pewne odchylenia od przyjętego planu z powodu obiektywnych przyczyn związanych z warunkami pogodowymi:

1. W okresie od 30 lipca do 6 sierpnia drużyna pracowała w warunkach długotrwałej niepogody (śnieg, wiatr, mgła, zimno), co nie pozwalało na opracowanie więcej niż 40–60 m trasy w niektóre dni.
2. Przejście górnej części „noża”, jak i wszystkich innych śnieżnych odcinków, wymagało wyrąbywania transzei (czasem do 2 m głębokości) z powodu dużej stromizny i szczególnej struktury śniegu.
3. Przerwanie ruchu po śnieżno-lodowym „nożu” (odc. R2) w drugim dniu wspinaczki było spowodowane zwiększonym zagrożeniem lawinowym.

Do taktycznych decyzji, których wykonanie pozwoliło drużynie uniknąć krytycznych sytuacji w bardzo trudnych warunkach wspinaczki, należą:

1. Podział drużyny na dwie czwórki z pełnym autonomicznym wyposażeniem:
   • wyżywienie;
   • benzyna;
   • palnik;
   • radio;
   • namiot;
   • apteczka.
2. Organizacja „zrzutu” awaryjnego z zaopatrzeniem i benzyną na wierzchołek „trójkąta” oraz rozpoznanie drogi zejścia do górnego kotła lodowca Siemionowskiego;
3. Wstępne przygotowanie i przejście całego „trójkąta” po linach;
4. Regularna zmiana prowadzących i pracujących w parach (patrz punkt 9–II), stała łączność radiowa pierwszej pary z kierownikiem;
5. Organizacja „leżących” biwaków na śniegu i lodzie, zdjęcie dolnego biwaku dopiero po osiągnięciu miejsca planowanego na następny biwak, stabilność dnia roboczego i marsz w górę w każdych warunkach pogodowych;
6. Użycie specjalnych świdrów lodowych:
   • skróconych (40 mm) dla lodu naciekowego;
   • wydłużonych (400 mm) przy grubym pokrywie firnowym;
   • łopat lawinowych do asekuracji na śniegu;
   • niestandardowe (transzejowe) przejście śnieżnych grzbietów.

Na odcinku R61–R63 miały miejsce cztery przypadki zawieszania się na linie idącego przodem przy zawaleniu się karniszy. Stało się to z:

• Starickim;
• Cholopcewim;
• Serpakiem;
• Leontiewem.

Brak obrażeń i odmrożeń. Łączność z obserwatorami była regularnie utrzymywana przez radio.

Zdjęcie 2. Profil ściany z prawej strony. Zdjęcie zrobione z punktu nr 3 (4400 m), odległość 4,5 km, 28 lipca 1982 r., 13:00, obiektyw I-50. Miejsca biwaków. Trasa drużyny „Awangard”, 1982 r.

Zdjęcie 3. Profil ściany z lewej strony. Zdjęcie zrobione z punktu nr 2 (4500 m), odległość 2,2 km, 29 lipca 1982 r., 15:00, ogniskowa obiektywu 100 mm. Miejsca biwaków trasy drużyny „Awangard”,Leontiew Wadim Giennadjewicz KMS. Trasa drużyny „Awangard”, 1982 r.

SCHEMAT TRASY W SYMBOLACH WIERZCHOŁEK CHAN-TENGRI PO POŁUDNIOWO-ZACHODNIEJ ŚCIANIE M 1:2000; M 1:5000 (arkusz 8-G)

M 1:5000 P. CHAN-TENGRI 6995

Opis trasy po odcinkach.

27 lipca. Drużyna pokonuje przygotowany odcinek. Pierwszy idzie Leontiew po linach, pozostali wychodzą z odstępem 20 min. Ruch na zaciskaczach, na trudnych odcinkach — „amerykańska winda” plecaków. O 16:00 para Leontiew-Staricki dociera do planowanego biwaku i zaczyna przygotowywać dalszy odcinek — komin w ścianie, będący kontynuacją bastionu. Trudne wspinanie się wewnątrz komina, użycie drabinek, występuje lód. Następnie po wewnętrznym narożniku rozszerzającego się komina w górę — w lewo z wyjściem na ścianę. Po opracowaniu 110 m, o 20:00 para wróciła na biwak. Rozpoczął się opad śniegu. (Odc. R0–R16).

28 lipca. O 9:00 para Gorbenko-Cholopcew pokonuje przygotowany odcinek, następnie górną, bardzo zniszczoną część ściany zamykającej bastion. Dalej — trudne wyjście na śnieżno-lodowy „nóż”. Stały, samoczynny zsuw lawin z grzbietu „noża” po żlebie oddzielającym skalny grzbiet od „noża”. (Odc. R12–R27).

29 lipca. O 9:00 wychodzi para Orobiej-Staricki. Na „nożu” śnieg zupełnie nie formuje się, płynie. Dopiero wyrąbanie transzei głębokości 1–1,5 m i dotarcie do lodu pozwala na użycie świdra lodowego i pracę w rakach. Nachylenie „noża”, nieprzekraczające 35° w dolnej części (zdjęcie), stopniowo wzrasta, na ostatniej lince „noża” osiąga 70° (zdjęcie). Po 250 m podjęto decyzję o przygotowaniu platform dla biwaku. Para Staricki-Orobiej opracowuje 80 m i, zupełnie przemoczona, wraca na biwak. Różnica temperatur za dzień wyniosła 26°. Biwak na wyrąbanych w lodzie platformach (Odc. R27–R31).

30 lipca. O 10:00 Gorbenko-Cholopcew pokonują przygotowany odcinek. Dalej Gorbenko przecina śnieżno-lodowy żleb i po skomplikowanym lodowym reliefie wychodzi na ostry śnieżny grzebień, wyprowadzający ku skałom. Po przejściu po skałach, zalanych lodem i śniegiem — do wewnętrznego narożnika z karniszem, następnie po prawej ściance wewnętrznego narożnika, stanowiącej gładką płytę, z następnym przejściem do wewnętrznego narożnika, zablokowanego od góry do dołu śniegiem, Gorbenko wyszedł spod karnisza na małą półkę. Nie dotarłszy do miejsca planowanego biwaku, para zeszła na poprzedni biwak. Pada śnieg, gęsta mgła. (Odc. R30–R37).

31 lipca. O 9:00 para Staricki-Orobiej, po przejściu przygotowanej wcześniej części trasy, po zasypanych śniegiem skałach wyszła pod niewielką skalną ściankę, przechodzącą w stromy śnieżny grzebień. Poruszając się bardziej na prawo od grzebienia po skalnym żlebie, zasypanym śniegiem i zalanym lodem, para wyszła ku „rdzawiejącej” ścianie, wyprowadzającej na główny skalny grzbiet kontrforsu.

Pod ścianą, na śnieżnym grzebieniu, biwak na wyrąbanych w lodzie platformach. Para Staricki-Orobiej kontynuuje obróbkę „rdzawiejącej” ściany po wewnętrznym narożniku. Blokowa struktura skał, lód naciekowy, „żywe kamienie”. Przebyty dystans 30 m. Przygotowanie platform — 3,5 h. (Odc. R30–R42).

1 sierpnia. O 10:00 para Serpak-Alperin wyszła na dalsze przygotowanie drogi. Ruch po grzebieniu, po płytach o nachyleniu 50°, pokrytych śniegiem. Para wyszła na prawą stronę grzebienia, następnie po oblodzonym i ośnieżonym skalnym odcinku o nachyleniu 60° — wyjście pod ścianę, składającą się z dużych, wygładzonych bloków. W drugiej połowie dnia zastępuje ich para Staricki-Orobiej. 40-metrowy odcinek pionowej ściany wyprowadza na wąski śnieżny grzebień. Zejście na poprzedni biwak. (Odc. R40–R45).

2 sierpnia. Wyjście o 8:00. Po przejściu przygotowanego odcinka, Cholopcew-Gorbenko przeszli po wąskim śnieżnym grzebieniu i wyszli ku szerokiemu — w dolnej części — śnieżnemu żlebowi, uchodzącemu w lewo — w górę. Ruch po skałach lewej części żlebu. Śnieg, lód naciekowy. Następnie po śnieżnym grzebieniu, po transzei po pas — do podstawy skał, zasypanych śniegiem. Potem trawers po pionowej ścianie w prawo (30 m), na wąską półkę. Dalej Gorbenko idzie po śnieżnym stoku o nachyleniu 60–70° i, zabezpieczywszy linę, schodzi na nowy biwak. (Odc. R46). Platforma tylko dla jednego namiotu, drugi zostaje na poprzednim biwaku. Temperatura spadła, śnieg, silny wiatr. (Odc. R40–R49).

3 sierpnia. O 9:00 Gorbenko-Leontiew wychodzą po przygotowanych linach. Dalej — 30 m w górę po wystających spod śniegu skałach. Pod cienką warstwą śniegu — lód naciekowy. Następnie trasa w prawo po oblodzonym gładkim płycie (20 m). Z góry okresowo zsuwają się suche lawinki, zasypując idącego z przodu po pas. Kontynuując trasę w prawo, przecinają wąski żleb, dalej — wyjście po śnieżnym stoku w górę, na śnieżny grzbiet. Dla organizacji asekuracji śnieg na grzebieniu trzeba było odrąbać na 1,5 m. Z przodu idzie Gorbenko, potem naprzód wychodzi Leontiew. Ruch po stromym śnieżnym stoku, po głębokiej transzei. Śnieg głęboki, sypki. Asekuracja przy pomocy świdrów lodowych i czekana. Po dojściu do miejsca najbardziej odpowiedniego do rozbicia namiotu, Leontiew przyjmuje Cholopcewa i schodzi w dół, na poprzedni biwak. Na nowym miejscu rozbija się jeden namiot. Bardzo zimno, mgła, śnieg, wiatr. (Odc. R46–R55).

4 sierpnia. O 10:00 para Cholopcew-Alperin wyszła na dalsze przygotowanie. Wiatr, zimno, zamieć. Praca analogiczna do poprzedniego dnia. Potem naprzód wyszli Leontiew i Staricki. Leontiew wyszedł na lewą stronę szerokiego śnieżno-lodowego żlebu. Pogoda gwałtownie się pogarsza. Po przejściu 50 m, para schodzi na biwak. Biwak zadowalający, ale nie ma możliwości wysuszenia się. (Odc. R55–R57/R58).

5 sierpnia. O 8:30 Gorbenko-Serpak, po przejściu 60 m po śnieżnym stoku, wyszli na śnieżny grzbiet, wyprowadzający ku niewielkiej skalnej ścianie (10 m, 80°). Dalej grzebień wyprowadza ku ściance bez poręczy (10 m, 90°). Potem śnieżny „nóż” długości 35 m, średniego nachylenia 60°. Bardzo trudne miejsce. Śnieg sypki. Dalej grzebień na krótkim odcinku się wypłaszcza, jest możliwość rozbicia namiotów. Pogoda zła, widoczność 25–30 m. (Odc. R55–R62).

6 sierpnia. O 9:00 Serpak-Gorbenko rozpoczynają marsz w głębokim, stromym śniegu, potem Gorbenko idzie 60 m skomplikowaną śnieżno-lodową ścianą (70°). Asekuracja: topór lodowy, świdry lodowe. Zmieniwszy Serpaka, Leontiew kontynuuje marsz po ostrym śnieżnym grzebieniu z śnieżnymi karniszami. Jednostronne karnisze trzeba omijać po lodowych stokach o nachyleniu do 80°. Na niektórych odcinkach są zmuszeni wychodzić na karnisze, robić transzeję w karnis SID-ku, przecinać stok pod karniszem. Asekuracja i zabezpieczenie poręczowania — przez topory lodowe i długie świdry lodowe. Staricki zmienia Gorbenkę. Bardzo zimno. Nie dochodząc liny do wierzchołka „trójkąta”, para zeszła do namiotów. (Odc. R62–R63).

7 sierpnia. O 9:00 Staricki-Orobiej wychodzą na górę, trawersując śnieżny stok pod skałami, potem po lodowym stoku z wyjściem na skały wierzchołka „trójkąta”. O 18:00 na „trójkąt” wychodzi cała drużyna. Śnieg i huraganowy wiatr. Rozbicie namiotów jest utrudnione. (Odc. R62–R64).

8 sierpnia. Wyjście całej drużyny na trasę o 13:00. Pary Cholopcew-Gorbenko, Serpak-Alperin, zmieniając się, torują drogę po śnieżnym stoku na lewo od marmurowego żebra. Pod wieczór zaczął padać śnieg, wiatr się wzmógł, zamieć. Po 600 m na styku skał i śniegu w śnieżnej niszy rozbito biwak. Całą noc pada śnieg. Namioty są nieustannie zasypywane. (Odc. R64–R66).

9 sierpnia. Rano u Cholopcewa wystąpił atak rwa kolanowej. Po udzieleniu pierwszej pomocy medycznej — podjęto decyzję o pilnym zejściu w dół czwórki (Sviridenko, Serpak, Alperin, Cholopcew). Kierownikiem drużyny zostaje Staricki. Dalsza trasa — wyjście na grzbiet po płytach. Asekuracja przez występy. Następnie po grzebieniu 200 m, nachylenie 50° — wyjście do miejsca, gdzie możliwa jest instalacja biwaku. Od rana wiatr, śnieg, widoczność 20 m. Nocleg na skalnej platformie. (Odc. R66–R67).

10 sierpnia. Wyjście o 8:00. Biwak nie jest zdejmowany. Z przodu para Gorbenko-Orobiej. Ruch po marmurowym żebrze w kierunku wierzchołka. Nachylenie grzebienia od 40° do 50°. „Żywe kamienie”, miejscami przysypane śniegiem. Ruch głównie jednoczesny. (Odc. R67–R68).

O 16:00 drużyna osiąga wierzchołek. Pogoda słoneczna, wiatr, zimno. O 16:30 rozpoczęto schodzenie po drodze wejścia, do pozostawionego biwaku na żebrze. (Odc. R68–R67). Dalsza trasa schodzenia przebiega po drodze wejścia do wierzchołka „trójkąta”, a następnie na lodowiec Siemionowskiego i dalej do obozu szturmowego.

Zdjęcie 6. Wyjście na ścianę z grzbietu, odcinek R20–R21. 28 lipca 1982 r., 14:00, aparat „Lubitel”, z grzbietu (Odc. R19–R20).

Zdjęcie 5. Zdjęcie techniczne trasy:

• Zdjęcie zrobione z punktu nr 1 (4450 m)
• Odległość: 5 km
• Data: 18 lipca 1982 r., 9:00
• Ogniskowa obiektywu: 100 mm
• Punkty zdjęcia:
• Miejsca biwaków: Δ 5240, trasa drużyny „Awangard”, 1982 r.

Zdjęcie 7. Początek śnieżno-lodowego „noża”, odcinek R27–R29. 29 lipca 1982 r., 12:00, aparat „Lubitel”, z biwaku (Odc. R27).

Zdjęcie 8. Przejście śnieżno-lodowego „noża” w górnej części, odcinek R31–R33. 30 lipca 1982 r., 11:00, aparat „Lubitel”, z odcinka R31.

Zdjęcie 9. Wyjście ze śnieżno-lodowego „noża” pod ścianę, odcinek R33–R34. 30 lipca 1982 r., 12:00, aparat „Lubitel”, z grzbietu (Odc. R33–R34).