PASAZPORT

1. Klasa wysokościowego wspinania
2. Centralny Tienszan, pasmo Tengri-Tag, lodowiec J. Inylczek
3. Pik Chan-Tengri (6995 m) południowo-południowo-zachodnim grzebieniem
4. 5B
5. Różnica wysokości 2505 m, długość 3850 m, długość odcinków kategorii U–U I trudności 1180 m, kategorii U I trudności 100 m, kategorii U trudności 1080 m. Średnie nachylenie głównej części trasy: odcinki R0–R19 — 54°, odcinki R23–R27 — 47°, z tego kategoria U I trudności 80–90° — 100 m
6. Wbite haki:

7. Godzin marszu zespołu 48 za 5 dni
8. Bivaki: 1-szy — półleżący na platformach wyrąbanych w skalno-lodowym grzebieniu, 2-gi + 5-ty (5-ty podczas schodzenia) — na śnieżno-lodowych platformach
9. Kierownik: Polak Wiktor Efimowicz

Uczestnicy:

• Plakuszczew Iwan Denisowicz
• Minajew Aleksandr Michajłowicz
• Filin Władimir Nikołajewicz
• Moszkin Pawieł Aleksandrowicz
• Piwowarow Walerij Wasiljewicz
• Piwowarow Wiktor Wasiljewicz

10. Trener: Polak Wiktor Efimowicz
11. Wyjście na trasę: 9 sierpnia 1987 r.

Wierzchołek: 13 sierpnia 1987 r. Powrót: 14 sierpnia 1987 r.

Zdjęcie z lodowca Semenowskiego 7 sierpnia 1987 r., 13:00. Aparat fotograficzny «Practika», obiektyw «Pancolar», odległość do obiektu — 3 km, punkt fotografowania nr 1 na schemacie rejonu, wysokość punktu fotografowania — 4300 m.

10 sierpnia 1987 r.

KRÓTKI PRZEGLĄD REJONU WSPINACZKI

Pik Chan-Tengri, jeden z najwyższych i najbardziej znanych szczytów ZSRR, znajduje się we wschodniej części pasma Tengri-Tag. Cały rejon, położony w pobliżu Grzbietu Południkowego, stanowi węzeł najwyższych wzniesień systemu górskiego Tienszanu. Chan-Tengri — najwyższy szczyt pasma Tengri-Tag (6995 m, według pomiarów z 1982 r. — 7010 m).

Na szczyt nie ma prostych tras — wszystkie mają kategorię 5B i są bardzo poważne. Od północy najbardziej znane są trasdy ścienne Mysłowskiego i Studенина, od południa — trasy Swiridenko i Romanowa. Ostatnie zostały wybrane przez nas jako podstawowa i zapasowa na Mistrzostwa RFSRR. Za najbardziej dostępną uważa się klasyczną trasę Pogriebieckiego południowo-zachodnim grzebieniem.

Warunki klimatyczne w rejonie są bardzo surowe. Wschodnia część Tienszanu Centralnego (Tengri-Taga) jest najbardziej rozbudowanym węzłem zlodowacenia całego systemu górskiego. Średnie temperatury są tutaj niższe niż w innych częściach Tienszanu, a pogoda jest niestabilna. Prędkość wiatru na dużych wysokościach często osiąga wartości huraganowe.

Droga do obozu bazowego na lodowcu J. Inylczek prowadzi od miasta Przewalsk — centrum obwodu issykkulskiego — drogą samochodową przez przełęcz Czong-Aszu (3822 m) do doliny rzeki Inylczek i w górę wzdłuż niej do strażnicy granicznej Majdaadyr — w sumie około 200 km.

Od strażnicy wzdłuż doliny rzeki do jęzora lodowca — 30 km i dalej lodowcem J. Inylczek — 50–55 km.

Wszystkie ładunki do obozu bazowego — morena pod szczytem Gor’kogo — są przeważone helikopterem (około 25 min lotu), piesza wędrówka członków ekspedycji jest dobrą treningiem przed szturmem szczytu.

Podejście pod trasę prowadzi wzdłuż lodowca J. Inylczek do zakrętu na lodowiec Semenowskiego i zajmuje 2 godz. Tu grupa nocowała przed wyjściem na trasę, znajdowała się tu również baza Obserwatorów. Wyjście do grzebienia — początku trasy — stąd zajmuje 1,5 godz.

Z osi lodowca Semenowskiego doskonale widać dolną część trasy — aż do lodowego kopuły. Górna część — «marmurowy grzebień» — jest dobrze widać na dużej odległości bądź z przełęczy między szczytami Czapajewa i Chan-Tengri.

Dodatkowe dane na temat rejonu wyprawy można uzyskać z raportów ekspedycji (w szczególności, z Odessy — 1982 r., Kirgizji — 1981, 1985 r. i innych) oraz z licznej literatury alpinistycznej.

MAPA REJONU WSPINACZKI

Skala: 1:100 000

• obóz bazowy
• punkty fotografowania
• obóz obserwatorów
• droga wejściowa
• droga zaopatrzeniowa i zstąpienia

PRZYGOTOWANIA DO WSPINACZKI

Na pik Chan-Tengri wytyczono ponad 10 tras najwyższej kategorii trudności, i praktycznie każde wejście na szczyt w trudnych warunkach regionu wymaga doskonałego przygotowania i może być wysoko ocenione.

Od południa największe zainteresowanie budzą trasy Swiridenko (płd.-zach. kontrafors płd.-płd.-zach. grzebienia) o kategorii 6 i Romanowej (płd.-zach. grzebień) o kategorii 5B. Górna część obu tras («marmurowy grzebień») pokrywa się. Trasa Romanowej przez długi czas miała kategorię 6.

Właśnie dwie ostatnie trasy zostały wybrane przez nas jako podstawowa i zapasowa. Jeszcze w mieście zostały szczegółowo zbadane raporty grup Swiridenko, Putrina i innych zespołów o wspinaczkach na Chan-Tengri od południa. Uzyskaliśmy wyczerpujące konsultacje dotyczące tras osobiście od W. Swiridenko i członków jego zespołu, jak również od W. Birjukowa i szefa KSP B. Kuźmenko.

W procesie treningowym i podczas aklimatyzacyjnego wyjścia, trasy były uważnie obserwowane i fotografowane z różnych punktów lodowców.

Z powodu trudności organizacyjnych (późny przewóz ładunków i części ekspedycji do rejonu wspinaczki — dopiero 3 sierpnia) już podczas wyjścia aklimatyzacyjnego stało się jasne, że wejście na trasę Swiridenko jest praktycznie niewykonalne z powodu ryzyka niedotrzymania terminów Mistrzostw (do 15 sierpnia).

Dlatego szczególną uwagę zwrócono na trasę południowo-południowo-zachodnim grzebieniem. Wszystko wyżej wymienione posłużyło również za podstawę do opracowania taktycznego planu wspinaczki.

W okresie przygotowawczym, członkowie zespołu trenowali w swoich zespołach według programu OPF, brali udział w zawodach narciarskich (z dystansami od 10 do 50 km), biegach przełajowych, zawodach wspinaczkowych.

Dla zespołu regularnie przeprowadzano specjalne treningi wspinaczkowe na skomplikowanym reliefie, ćwiczono pokonywanie odcinków za pomocą drabinek.

Członkowie zespołu zdali kontrolne normy; przed wspinaczką w ramach Mistrzostw przebyto trasy 4–5 kategorii.

Prawie cały zespół (6 z 7) w celach treningowych przebył pieszo trasę od strażnicy Majdaadyr do obozu bazowego.

PANORAMA REJONU

Zdjęcie z lodowca Semenowskiego 7 sierpnia 1987 r., 15:00. Aparat fotograficzny «Practika», obiektyw «Pancolar», odległość ogniskowa 50 mm, odległość do obiektu około 3 km, punkt fotografowania nr 1 na schemacie rejonu, wysokość punktu fotografowania 4300 m.

• trasa zespołu

HARMONOGRAM WSPINACZKI

Podczas aklimatyzacji dokonano wyjść: częścią zespołu — pod podstawę «marmurowego grzebienia» (około 6200 m) z noclegiem na wysokości 5750 m, pozostałymi — na przełęcz między szczytami Czapajewa i Chan-Tengri z noclegiem.

Wyznaczono miejsca bezpiecznych noclegów, możliwych zapasowych biwaków. Podczas przygotowań do wspinaczki szczególną uwagę zwrócono na jakość bivakowego sprzętu: wykonano lekki wysokogórski namiot; kurtki i spodnie puchowe; na trasę zabrano 4-osobowy śpiwór.

Przygotowano również sprzęt lodowy: 10-ząbkowe raki, młotki lodowe, «ajsfifi» itd.

Znaczące trudności, jak wynikało z konsultacji i analizy raportów, powinno sprawić przejście śnieżno-lodowych ścian na grzebieniu (ze względu na ograniczone możliwości zorganizowania niezawodnego ubezpieczenia) i lodowej ściany przy wyjściu na kopułę. Jako środek bezpieczeństwa, oprócz wszystkiego innego, przewidziano pracę pierwszego wspinacza z amortyzatorem. Podobne trudności z wyborem punktów ubezpieczenia przewidywano również na «marmurowym grzebieniu», dlatego z szczególną starannością dobierano skalne haki różnych typów.

DZIAŁANIA TAKTYCZNE ZESPOŁU

Opracowaniu taktyki wspinaczki towarzyszyło rozwiązanie całego kompleksu zadań organizacyjno-taktycznych. Wymieńmy najważniejsze z nich:

1. Uzyskanie informacji o rejonie wspinaczki, o Chan-Tengri z różnych źródeł, analiza informacji i jej ocena.
2. Rozpoznanie rejonu na miejscu, analiza orografii, dróg podejścia do szczytu, wariantów zejścia itd.
3. Obserwacja i szczegółowa analiza planowanej trasy, doprecyzowanie charakteru i struktury reliefu dla wyboru odpowiedniego sprzętu.
4. Przeprowadzenie aklimatyzacji członków zespołu.
5. Sprawdzenie nowego sprzętu w warunkach zbliżonych do warunków wspinaczki. Przetrenowanie elementów taktyki w tych warunkach.
6. Wybór miejsc możliwych biwaków.
7. Organizacja łączności według schematu: zespół — obóz obserwatorów — obóz bazowy — Przewalsk.
8. Zapewnienie ekspedycji transportem, helikopterem.
9. Jakościowa opieka medyczna, z uwzględnieniem stopnia skomplikowania ewakuacji z rejonu.
10. Przygotowanie psychologiczne członków zespołu.

Porównanie informacji z raportów, wyników obserwacji tras pozwoliło na wstępne ustalenie miejsc biwaków, określenie wysokości punktów kontrolnych. Znając prędkość naszego ruchu na różnym reliefie, wyznaczyliśmy miejsca noclegów i czas przejścia kluczowych odcinków.

Biorąc pod uwagę dodatkowe komplikacje wynikające z opóźnionego przewiezienia sprzętu i skrajnego ograniczenia czasu, bardzo ważne było prawidłowe zaplanowanie wyjścia aklimatyzacyjnego. Postanowiono połączyć wyjście aklimatyzacyjne z dostawą (tzw. dostawa «awaryjna») produktów i benzyny pod podstawę «marmurowego grzebienia». Takie wyjście pozwoliło również obejrzeć i określić możliwy wariant zejścia zespołu na lodowiec Semenowskiego.

Aklimatyzacja doprowadziła członków zespołu do optymalnej formy. Zdobyty doświadczenie wysokościowe pozwalało mieć nadzieję na dobrą pracę na dużej wysokości.

• U trzech — po trzy siedmiotysięczniki
• U czterech — po dwa

Na większej części trasy, reżim żywieniowy był dwurazowy: rano i wieczorem — gorące jedzenie i herbata. Dwukrotnie — na trzeci i czwarty dzień wspinaczki (ciężka praca na śniegu) — herbatę przygotowywano w trakcie dziennego odpoczynku. Długotrwała praca była w znacznym stopniu zapewniona, jak nigdy dotąd, starannym doborem indywidualnego prowiantu w oddzielnych opakowaniach:

• rodzynki
• suszone śliwki
• orzechy
• itp.

Z uwzględnieniem zaplanowanych dni rezerwowych, prowiant został zabrany na 8 dni z obliczeń 350 gram na osobę dziennie.

Jak planowano, obciążenie uczestników było rozłożone równomiernie. Ogólny schemat ruchu na najbardziej technicznie skomplikowanych odcinkach trasy (R1, R2, częściowo R4 i R5) był zachowany: prowadząca dwójka zapewniała opracowanie i przejście uczestników, pierwszy uczestnik utrzymywał łączność z grupą wsparcia (dostarczał haki, prowiant).

Przy organizacji poręczowania zachowano autonomię łączek. Przy pracy na śniegu w R3 i R4 (jak i w ciągu dnia na całej trasie) zwracano uwagę na terminową zmianę liderów. Przy pracy na niektórych skalnych odcinkach (R1 i R5) wykorzystywano jednoczesne poruszanie się łączki po wbitych haków.

Harmonogram zmiany pierwszej dwójki był następujący:

• 9 sierpnia — Filin — Moszkin
• 10 sierpnia — Polak — Minajew
• 12 sierpnia — Filin — Piwarow Wal.
• 13 sierpnia — Polak — Moszkin.

11 sierpnia z przodu przeważnie pracowali Filin, Piwarow Wal. i Piwarow Wik. We wszystkie pozostałe dni w prowadzącej dwójce pierwszą osobą pracował każdy z uczestników w przybliżeniu przez równy czas.

Wszyscy członkowie zespołu szli z plecakami, wyciąganie plecaków przeprowadzano jeden raz — na ścianie przy wyjściu na lodowy kopułę. Na poszczególnych skomplikowanych odcinkach R1 pierwszy szedł z odciążonym plecakami, na podwójnej linie, z amortyzatorem. Wypadków na trasie nie było. Począwszy od drugiego dnia, cała trasa była przebywana przez członków zespołu w 10-ząbkowych rakach, również na skalnych odcinkach.

Wykorzystywano następujący sprzęt:

• «ajsfifi» i młotek lodowy — na stromych ścianach lodowych;
• elementy krążkowe — do schodzenia, w celu zmniejszenia zużycia liny;
• «rybka» konstrukcji Kaszewnika — również wykorzystywano podczas schodzenia.

Łączność z obserwatorami odbywała się za pomocą radiostacji «Łastoczka». Obserwatorzy łączyli się z obozem bazowym za pomocą radiostacji «Nedra». Baza pracowała z miastem Przewalsk za pomocą radiostacji «Groza».

Pogotowie ratunkowe do czasu wyjścia zespołu na lodowy kopułę rozlokowało się w osi lodowca Semenowskiego, a następnie — po wyjściu — przeniosło się w rejon przełęczy między szczytami Czapajewa i Chan-Tengri — najwygodniejsze miejsce do obserwacji i ewentualnej pomocy zespołowi, gdy znajdował się na «marmurowym» grzebieniu.

OPIS TRASY W PODZIALE NA ODCINKI

Odcinek R0–R1. Lodowy stok o rosnącym nachyleniu. Ruch na przednich zębach rak. Ubezpieczenie za pomocą śrub lodowych. Wyjście na grzebień.

Odcinek R1–R2. Zejście na przeciwną stronę grzebienia o około 10 m i dalej trawers w prawo po półce z naborem wysokości. Luźne kamienie.

Odcinek R2–R3. Strome, mocno zniszczone skały, główna trudność — organizacja niezawodnego ubezpieczenia. (Zdjęcie 5).

Odcinek R3–R4. Wewnętrzny kąt z wygładzonymi ścianami. (Zdjęcie 5).

Odcinek R4–R5. Pionowa ścianka z małą liczbą punktów zaczepienia. Bardzo trudna wspinaczka z użyciem ITO.

Odcinek R5–R6. Skalny grzebień z mocno zniszczonymi ściankami. Duże trudności z organizacją niezawodnego ubezpieczenia.

Odcinek R6–R7. Stroma, monolityczna ścianka z kominem. Wyjście w górę przez komin. (Zdjęcie 6).

Odcinek R7–R9. Skalny grzebień ze ściankami (luźne kamienie!), dalej wyjście po śniegu pod stromy śnieżno-lodowy wzniesienie.

Odcinek R9–R10. Trudne wyjście na wierzchołek śnieżno-lodowego wzniesienia. Nawisy! Dalej — po skalno-lodowym grzebieniu, gdzie we ldu i zniszczonych skałach wyrąbuje się miejsca na rozbicie namiotów.

Odcinek R10–R11. Śnieżno-lodowy grzebień ze wzniesieniami, przejście których jest mocno skomplikowane przez szczególną strukturę ldu i śniegu. Ubezpieczenie za pomocą śrub lodowych. Trudno znaleźć i przygotować miejsce na niezawodne ubezpieczenie w lodowym stoku.

Odcinek R11–R12. Bardzo skomplikowana skalno-lodowa ścianka z dwustronnymi nawiesami w górnej części. Przechodzi się od lewej do prawej, u góry ponownie w lewo. Wykorzystuje się ITO. Zdjęcie 7.

Odcinek R12–R13. 4 liny śnieżno-lodowego grzebienia prowadzą do połączenia z grzebieniem, wiodącym pod lodowy kopułę.

Odcinek R13–R14. Śnieżno-lodowy grzebień z nawiesami. Prowadzi do komina ze ldum i śniegiem.

Odcinki R14–R16. Trudna wspinaczka po kominie z переходом w górnej części na lewą stronę, następnie wyjście po ldzie pod lodową ścianę przed kopułą.

Odcinek R16–R17. Wyjątkowo trudna wspinaczka po szczelinie w pionowej lodowej ścianie. Ogólny kierunek ruchu — w prawo — do góry. Wytracanie plecaków. (Zdjęcie 8).

Odcinek R17–R18. I lina bardzo stromego ldu, u samej góry przechodzącego w śnieżny stok. Bivak.

Odcinki R18–R22. Wyjście na wierzchołek śnieżno-lodowego kopuły i dalej po śniegu wzdłuż grzebienia do podstawy «marmurowego grzebienia», gdzie pozostawiono zaopatrzenie. Dokonuje się częstej zmiany lidera. Bivak. Platformy wyrąbuje się w firnie.

Odcinki R22–R25. W obejściu dolnej części grzebienia wzdłuż grzebienia do wyraźnie wyróżniającej się skalnej «łapy». Za «łapą» — podjazd:

• z początku po stromym śniegu,
• następnie — po wygładzonych płytach,
• wyjście na grzebień. Bivak.

Odcinki R25–R27. Ruch po grzebieniu lub nieco w lewo od niego. Trudności z organizacją ubezpieczenia.

Dalej — wyjście do wieżyczki wierzchołkowej i na wierzchołek.

Zdjęcie 3. Techniczne zdjęcie trasy z lodowca Semenowskiego 5 sierpnia 1987 r., 14:00. Aparat fotograficzny «Practika», obiektyw «Pancolar», odległość ogniskowa 50 mm, odległość do obiektu około 2 km. Punkt fotografowania nr 2 na schemacie rejonu, wysokość punktu fotografowania 4300 m.

Zdjęcie 4. Techniczne zdjęcie górnej części trasy z lodowca J. Inylczek. 4 sierpnia 1987 r., 15:00. Aparat fotograficzny «Practika», obiektyw «Jupiter-21 M», odległość ogniskowa — 200 mm, odległość do obiektu około 15 km. Punkt fotografowania nr 3 na schemacie rejonu, wysokość punktu fotografowania 4000 m. — trasa i punkt zaopatrzenia — trasa www.alpfederation.ru ↗