Grzbiet Kungej Ała-Too

Północny Tienszan

Masyw Czoktał

Wierzchołek 2 Zachodni 4771 m. Droga 4A kat. trudn. Z lod. 2 W. Dżyndyku i dalej W. grzebieniem

Opis opracował Chołodniak A.M.

Informacje ogólne o rejonie wspinaczki: masyw Czoktał jest najwyższym punktem grzbietu Kungej Ała-Too w Północnym Tienszanie. Znajdując się z dala od głównych centrów obozów alpinistycznych, region ten jest rzadko odwiedzany przez wspinaczy.

Pierwsze próby eksploracji tego regionu sięgają 1937 r., kiedy to trzech instruktorów alpinizmu wspięło się na 2. zachodni wierzchołek od wschodniego grzbietu; druga próba – w 1950 r., kiedy to w rejon Czoktału udała się ekspedycja DSO „Lokomotiw” pod przewodnictwem Czekmaryowa. Uczestnicy tej ekspedycji zdobyli:

• 2. wschodni wierzchołek od zachodniego grzbietu,
• 2. zachodni wierzchołek od północno-zachodniego grzbietu.

Jednak żadne materiały z tych wejść nie zachowały się. Opis tras na 2. wschodni i 2. zachodni wierzchołek masywu Czoktał nie jest dostępny w literaturze alpinistycznej.

Północne stoki wierzchołka schodzą do lodowców dorzecza rzeki Dżyndy-Su, dopływu Keminu – potężnej górskiej rzeki rozdzielającej stoki grzbietu Zailijskiego Ałatau i Kungej Ała-Too. Południowe stoki schodzą do jeziora Issyk-Kul. Od zachodu i wschodu do wierzchołków Czoktał przylegają mniej interesujące z punktu widzenia alpinizmu wierzchołki, które są również znacznie niższe.

Masyw Czoktał składa się z 4 wierzchołków ułożonych w kierunku równoleżnikowym i ma znaczną długość 7–8 km. Wierzchołki te są określane wspólną nazwą jako jeden masyw. Najwyraźniej są to 4 niezależne wierzchołki z odległością między nimi do 2 km i głębokimi przełęczami. Według map z ostatnich lat wydania wysokość masywu Czoktał wynosi 4771 m.

Z miasta Frunze do wsi Noworossijki w dolinie Czon-Kemin można dostać się autobusem, a ze wsi Noworossijki samochodem można przejechać jeszcze około 60 km do trzeciego mostu, licząc od mostu w granicach wsi Noworossijki. Trzeci most znajduje się w uroczysku Dżawa pod przełęczą Kaskelen, około 8–10 km poniżej ujścia rzeki Dżyndy-Su. Następnie poruszając się w górę po stokach Kungej Ała-Too do miejsca bazowego obozu położonego nad jednym z dopływów Dżyndy-Su.

Z obozu bazowego podążamy w górę w kierunku przełęczy między 2. wschodnim i 2. zachodnim wierzchołkiem. Najpierw stokami trawiastymi, potem przez morenę. Morena początkowo jest stroma, ale wraz ze wzrostem wysokości staje się łagodniejsza. Górna część lodowca jest pokryta moreną, morena jest ruchoma. Dolna część lodowca jest silnie poprzecinana szczelinami – jest to swego rodzaju mały lodospad, który należy pokonać w zabezpieczeniu.

Lodowce 2. zachodni i 2. wschodni Dżyndy-Su są rozdzielone dużym kontrafortem odchodzącym od przełęczy w kierunku północnym. W dolnej części te dwa lodowce łączą się. Dalsza trasa prowadzi przez 2. wschodni lodowiec Dżyndy-Su; lodowiec jest pokryty śniegiem, występują szczeliny. Po przejściu całego lodowca podchodzimy do przełęczy; przełęcz stanowi lodowy stok.

W dolnej części stok ma nachylenie 30–35° i jest pokryty śniegiem. W górnej części stok ma nachylenie 40–45°, brak śniegu. Stok ma długość 350–400 m.

Po przejściu 50 m, napotykamy szczelinę brzeżną. Jest ona wypełniona śniegiem i jest bardzo łatwa do pokonania. Po przejściu kolejnych 100 m w górę po niezbyt głębokim śniegu, docieramy do skalnego wysepu, tu wygodnie założyć raki. Stąd zaczyna się trudna część lodowego stoku. Po przejściu 120 m, podchodzimy do 2. szczeliny brzeżnej. Jej przejście jest znacznie trudniejsze niż pierwszej – szczelinę pokonujemy po śnieżnym moście. Pozostałe 150 m prowadzi po lodowym stoku o nachyleniu 40–45°. Miejsce to sprawia trudności. Wbitych jest 12 lodowych haków. Wyjście na przełęcz zajęło grupie 3 godz. 30 min.

Wychodzimy na przełęcz.

• Na przełęczy po stronie południowej, na rumowisku, znajduje się kopiec kamieni.
• Przełęcz jest dużą, łagodną platformą, schodzącą na południe łagodnym zboczem usypiskowym.
• Na przełęczy jest dostępna woda, co umożliwia rozbicie biwaku.

Dalsza trasa prowadzi wschodnim grzebieniem 2. zachodniego wierzchołka.

• Najpierw stromym śnieżno-lodowym stokiem o długości 300 m.

• W dolnej części występują szczeliny, dlatego konieczne jest od razu poruszać się w zabezpieczeniu.

• Wraz ze wzrostem wysokości rośnie również stromość stoku:

  • W dolnej części stok ma nachylenie 30–40°, długość 100 m i jest pokryty śniegiem.
  • W górnej części stok ma nachylenie 50–55°, długość 200 m, brak śniegu, miejsce jest trudne: wbitych jest 15 lodowych haków.

• Przejście stoku zajęło grupie w sumie 3 godz. 30 min.

• Z prawej strony wiszące lodowe gzymsy opadają na północ w stronę 2. zachodniego lodowca Dżyndy-Su.

Stromy stok wyprowadza na płaską platformę o długości 300 m, która prowadzi do skał. Skały obchodzi się po lewej stronie, tracąc przy tym 60 m wysokości. Ta sekcja – lód o nachyleniu 45–50°. Po zejściu 30 m, podchodzimy pod skalne żebro, tu wbija się skalny hak i kontynuuje się zejście po lodzie, trawersując w prawo. Na tym odcinku wbito 3 loduwe i 2 skalne haki. Czas – 30 min.

Po tym wychodzi się na skalną, pochyłą półkę o długości 10 m. Stąd droga prowadzi do stromego żlebu z odcinkami lodu o długości 3–5 m, dla pokonania których trzeba wykuć stopnie. Charakterystyka żlebu:

• Żleb ma nachylenie 55–60° i długość 250 m.
• Na niektórych odcinkach nachylenie sięga 70–80°.
• Żleb jest wąski i zagrożony spadającymi kamieniami, dlatego należy go przejść jak najszybciej. Skały tu są średniej trudności. Do przejścia żlebu wymagane jest naprzemienne asekuracja.
• W górnej części żleb przechodzi we wnętrze kąta o nachyleniu 80° i długości 10 m. Wnętrze kąta wyprowadza na skalną, pochyłą półkę o nachyleniu 45° i długości 8–10 m. Po półce w prawo wychodzi się na grzbiet.
• Miejsce jest trudne: wbitych jest 12 skalnych haków.
• Przejście żlebu zajęło grupie w sumie 4 godz. 30 min.

Przed nami znajduje się 15-metrowe żebro o nachyleniu 70°. Żebro jest przechodzone z hakową asekuracją, wbito 4 skalne haki i zajęło to 1 godz. Żebro wyprowadza na ostry skalny grzbiet o długości 10 m. Po lewej i prawej stronie – pionowe ściany, grzbiet jest niebezpieczny. Przejście odbywa się siedząc okrakiem z dokładną asekuracją. Dalej grzbiet ma jeszcze kilka trudnych odcinków. Ostry skalny grzbiet prowadzi do śnieżno-skalnej ściany o nachyleniu 70° i długości około 20 m. Na tym odcinku wbito 8 skalnych haków i zajęło to 2 godz. Po przejściu ściany wychodzi się na trawers, przed nami – śnieżny grzbiet i nawisy śnieżne. Nawisy omijamy po lewej stronie i wychodzimy na lodowy odcinek o nachyleniu 50° i długości 10 m. Przejście tego odcinka jest skomplikowane z powodu trudności w asekuracji, asekuracja jest prowadzona przez pas biodrowy. Lodowy odcinek prowadzi do skalnej ściany o nachyleniu 80° i długości 8–10 m. Miejsce jest trudne: wbito 2 loduwe i 5 skalnych haków. Przejście tego odcinka zajęło 1 godz. 30 min.

Wreszcie przed nami ostatni śnieżno-lodowy grzbiet o długości 80 m i nachyleniu 45–50°. Jego przejście odbywa się z naprzemienną asekuracją, wbito 6 lodowych haków i zajęło 1 godz. 30 min. Wierzchołek to dość duży śnieżny płaskowyż. Od strony zachodniej znajdują się skały, gdzie ułożony jest kopiec kamieni. Zejście z wierzchołka – tą samą drogą, co wejście. W ten sposób wejście na 2. zachodni wierzchołek zajęło grupie 24 godz. W sumie wbito 38 lodowych i 31 skalnych haków.

Wejście na 2. zachodni wierzchołek zostało dokonane przez grupę sportową w ramach ekspedycji zorganizowanej przez klub alpinistów Kirgiskiej SRR w składzie:

1. Kolesnikow E., 2. kat. sport.
2. Chołodniak A., 2. kat. sport.
3. Wiesiełow P., 3. kat. sport.

Wyposażenie na grupę 3-osobową:

1. Lina główna 1x40 m, 9 mm
2. Lina pomocnicza 1x80 m
3. Haki skalne 10 szt.
4. Haki lodowe 8 szt.
5. Młotki 2 szt.
6. Czekany 3 szt.
7. Karabinki 10 szt.
8. Raki 3 pary
9. Plecaki 3 szt.
10. Pas biodrowy 3 szt.
11. Sznur trekkingowy 3 szt.
12. Namiot Pamierski 1 szt.
13. Komplety ubrań puchowych 3 kompl.
14. Śpiwory 3 szt.
15. Komplety odzieży sztormowej 3 kompl.
16. Kuchenki gazowe 2 szt.
17. Benzyna 3 l

Według uczestników, wejście na 2. zachodni wierzchołek w pełni zasługuje na ocenę 4A kat. trudn.

Schemat masywu Czoktał. M 1:50 000.