70 Grzbiet Kungej Ała-Too Północny Tienszan

Masyw Czoktał

Wierzchołek 2-gi Wschodni

• 4771 m
• Masyw Czoktał
• 3B kat. trudn.

Opis opracował: Chołodniak A.M.

Wiadomości ogólne o rejonie wspinaczki: masyw Czoktał jest najwyższym punktem grzbietu Kungej Ała-Too Północnego Tienszanu. Znajdując się z dala od głównych centrów obozów alpinistycznych, region ten rzadko jest odwiedzany przez alpinistów. Pierwsze próby podbicia tego regionu sięgają 1937 r., kiedy trzech instruktorów alpinizmu weszło na 2-gi Zachodni wierzchołek od strony Wschodniego Grzbietu. Następna próba została podjęta w 1950 r., kiedy to w rejon Czoktału udała się ekspedycja DSO „LOKOMOTYW” pod przewodnictwem Czekmariewa. Uczestnicy tej ekspedycji zdobyli:

• 2-gi Wschodni wierzchołek od strony Zachodniego Grzbietu;
• 2-gi Zachodni wierzchołek od strony Północno-Zachodniego Grzbietu. Niestety, nie zachowały się żadne materiały dotyczące tych wejść. W literaturze alpinistycznej brak jest opisów dróg na 2-gi Wschodni i 2-gi Zachodni wierzchołek masywu Czoktał.

Północne stoki wierzchołka schodzą ku lodowcom w dorzeczu rzeki Żindy-Su, dopływu Keminu — potężnej górskiej rzeki rozdzielającej stoki grzbietu Zailijskiego Ałatau i Kungej Ała-Too. Południowe stoki schodzą ku jezioru Issyk-Kul. Od zachodu i wschodu do wierzchołków Czoktału przylegają mniej interesujące z alpinistycznego punktu widzenia wierzchołki, przy tym znacznie niższe.

Masyw Czoktał składa się z czterech wierzchołków, położonych w kierunku równoleżnikowym i ma znaczną długość 7–8 km. Wierzchołki połączone są wspólną nazwą w jeden masyw. Najwyraźniej łączy je położenie w grzbiecie Kungej Ała-Too tuż obok siebie, przy czym są one znacznie wyższe od otaczających wierzchołków. Być może te 4 wierzchołki są samodzielnymi wierzchołkami, z odległościami między nimi do 2 km i głębokimi przełęczami. Na mapach z ostatnich lat wydania wysokość masywu Czoktał podawana jest jako 4771 m.

Z miasta Frunze do wsi Noworossijki w dolinie Czon-Kemin można dojechać autobusem. Ze wsi Noworossijki samochodem można przejechać jeszcze około 60 km do trzeciego mostu, licząc od mostu w granicach wsi Noworossijki. Trzeci most położony jest w uroczysku Dżaja pod przełęczą Kaskelen, w odległości około 8–10 km poniżej ujścia rzeki Żindy-Su. Dalej prowadzi droga w górę po stokach Kungej Ała-Too do miejsca założenia bazy na brzegu jednego z dopływów Żindy-Su.

Z bazy wyruszamy w górę w kierunku przełęczy pomiędzy 2-gim Wschodnim i 2-gim Zachodnim wierzchołkiem. Na początku stokami trawiastymi, później po morenach. Morena na początku jest stroma, jednakże wraz ze wzrostem wysokości staje się łagodniejsza. W górnej części lodowiec jest pokryty moreną, która jest ruchoma. Dolna część lodowca jest poprzecinana szczelinami. Jest to swego rodzaju mały lodospad. Nalezy go pokonać w wiązance.

Lodowce 2-gi Zachodni i 2-gi Wschodni Żindy-Su rozdzielone są dużym kontrafortem odchodzącym od przełęczy w kierunku północnym. W dolnej części te dwa lodowce łączą się. Dalsza droga prowadzi po lodowcu 2-gim Wschodnim Żindy-Su. Lodowiec pokryty jest śniegiem, napotyka się szczeliny. Przebywszy cały lodowiec, podchodzimy do przełęczy. Przełęcz stanowi zbocze lodowe. W dolnej części nachylenie zbocza wynosi 30–35° i jest ono pokryte śniegiem. W górnej części nachylenie wynosi 40–45°, śnieg nie występuje. Długość zbocza wynosi 350–400 m. Po przejściu 50 m, napotykamy szczelinę brzeżną. Jest ona wypełniona śniegiem i jej przejście nie jest trudne. Po dalszych 100 m marszu w górę po niezbyt głębokim śniegu, docieramy do skalnego wywyższenia. Tutaj wygodnie jest założyć raki. Stąd zaczyna się trudna część lodowego zbocza. Po 120 m podchodzimy do 2-giej szczeliny brzeżnej. Jej przejście okazuje się znacznie bardziej skomplikowane w porównaniu z pierwszą szczeliną. Przechodzi się ją po moście śnieżnym. Pozostałe 150 m prowadzi po lodowym zboczu o nachyleniu 40–45°. Miejsce to jest trudne. Wbite zostało 12 lodowych haków. Wyjście na przełęcz zajęło grupie 3,5 godz. Wychodzimy na przełęcz. Na przełęczy ku południowi, na piargu, ułożony jest kopiec. Przełęcz stanowi dużą łagodną platformę, przechodzącą ku południowi w łagodny piarg. Na przełęczy jest dostępna woda, wygodnie jest rozbić biwak.

Dalej droga prowadzi po Zachodnim Grzbietu 2-giego Wschodniego. Na początku stokiem pokrytym dużą osypiskiem, długości 300 m, osypisko doprowadza do lodowego żlebu. Żleb jest stromy 45°, długości 60 m. Wchodzimy po żlebie ze zmienną ubezpieczką rąbiąc stopnie. Zbaczamy w prawo idąc dalej. Na tym odcinku wbitą są 3 lody i przejście żlebem zajęło 30  minut. Żleb wyprowadza na grzbiet. Dalej po grzbiecie napotykamy na szereg niedużych, rzędu 2–3 m, skalnych odcinków, przy przejściu których wymagana jest staranna asekuracja. Skalne odcinki wyprowadzają na lodowe zbocze, uchodzące ku południowi. Zbocze z lewej strony idąc ograniczone jest skałami. Przejście zbocza wymaga ruchu ze zmienną asekuracją. Długość zbocza wynosi 200 m. Wbitą jest 10 lodów. Dalej lodowe zbocze przechodzi w śnieżny łagodny grzbiet, długości 250 m. Śnieżny stok doprowadza do skał. Skały obchodzi się idąc w prawo, po lodowo-śnieżnym żlebie. Idziemy wbijając skalne haki w skały, które znajdują się po lewej stronie idąc. W górnej części żleb rozszerza się. Organizujemy ubezpieczenie przy pomocy lodowych haków. Żleb ma długość 150 m, nachylenie 45°. Miejsce jest trudne. Wbitych jest 10 skalnych i 3 lody. Przejście żlebem w ogólności zajęło 2,5 godz. Po przejściu żlebem wychodzimy spod dużego, o stromych ścianach, skalnego trójzęba. On stanowi początek kontraforta, uchodzącego ku północy ku lodowcowi 2-giemu Żindy-Su.

Dalej kierujemy się w prawo w górę po lodowym stoku. Nachylenie wynosi 50–55°, długość stoku 150 m. Miejsce jest trudne: wbito 10 lodów i zajęło to 2 godz. Dalsza część drogi stanowi skalne stopnie z przewyższeniami 2–3 m. Tutaj przemieszczamy się ze zmienną asekuracją. Stopnie wyprowadzają na przedwierzchołek. Od przedwierzchołka po niezbyt trudnych skałach wychodzimy na wierzchołek. Wierzchołek stanowi śnieżną kopułę. Od strony zachodniej znajdują się skały, gdzie ułożony jest kopiec. Zejście z wierzchołka odbywa się po drodze wejścia. W ten sposób wejście na wierzchołek zajęło grupie 16 godz. Ogółem wbito 10 skalnych i 36 lodów.

Wspinaczkę na 2-gi Wschodni wierzchołek odbyła grupa sportowa w ramach ekspedycji zorganizowanej przez klub alpinistów Kirg.SSR, w składzie:

• Kolesnikow J. — 2-gi sp. kat.
• Chołodniak A. — 2-gi sp. kat.
• Tuksztukbajew A. — 3-gi sp. kat.
• Wiesiełow P. — 3-gi sp. kat.

1-szy Wschodni — 2-gi Wschodni

Schemat Masywu Czoktał M ≈ 1:50 000