DO KRAJOWEJ KOMISJI KWALIFIKACYJNEJ FEDERACJI ALPINIZMU ROSJI

Raport

O pierwowspinaczce na wierzchołek Kosmos przez centrum Północnej ściany, przypuszczalnie o 6B kategorii trudności, dokonany przez zespół Federacji Alpinizmu Sankt Petersburga w okresie od 26 września 2021 r. do 2 października 2021 r.

I. Paszport wspinaczki

II. Opis wspinaczki

1. Charakterystyka obiektu wspinaczki

1.1 Ogólne zdjęcie wierzchołka

Zdjęcia wykonane we wrześniu 2021 r. z lodowca Grigoriewa, W. gałąź. — Czerwona linia — ścieżka wejścia zespołu Federacji Alpinizmu Sankt Petersburga. — Zielona linia — ścieżka zejścia zespołu. Inne trasy na wierzchołek Kosmos nie istnieją.

1.2 Zdjęcie profilu ściany

Profil północnej ściany Kosmos z zachodu. Zdjęcie polskiej ekspedycji z 2014 roku, pochodzi z witryny https://www.drytooling.com.pl ↗

Źródło: Google Earth. Profil północnej ściany widoczny jest na prawej części zdjęcia satelitarnego.

1.4 Panoramatyczne zdjęcie okolicy

Wykonane przez grupę Federacji Alpinizmu Sankt Petersburga we wrześniu 2021 r.

Zachodni Kokshaal-Too — najbardziej na południe wysunięte i najwyższe pasmo w Kirgistanie. Tworzą go trzy równoleżnikowe pasma: — Terkej Ala-Too; — Dżetym; — Borkoldoj.

Te pasma znajdują się w Tienszanie Centralnym pomiędzy jeziorem Issyk-Kul a pustynią Taklamakan. Najwyższy odcinek pasma o długości 70 km znajduje się pomiędzy dolinami rzeki Kakszaal od południa i rzek Uzunguszcz i Miudurium od północy.

W tym rejonie wiele szczytów ma wysokość około 6000 m. Najciekawsze z nich to: — Pik Kyzył-Asker (5842 m); — Pik Krylja Sowietow (5800 m); — Pik Kosmos (5957 m); — Pik Dankowa (5982 m); — Pik Czon-Turasu lub Dżołdasz (5729 m); — Pik Alpinista (5641 m); — Pik Siergieja Korolowa (5816 m).

Dla tego regionu charakterystyczne jest połączenie alpejskich form (wiele pionowych ścian skalnych o różnicy wysokości około 1,5–2 km) z ogromnym zlodowaceniem, ustępującym tylko zlodowaceniu w okolicy Piku Pobieda. Węzeł zlodowacenia Ak-Saj (153 lodowce o łącznej powierzchni 443 km²) — jeden z największych w Tienszanie.

Cały region, w tym niziny, to strefa wiecznej zmarzliny. Teren jest mocno zabagniony.

Linia śnieżna znajduje się na wysokości około 4000–4500 m n.p.m. Doliny rzeczne mają dość wysokie położenie bezwzględne, około 3000–3500 m n.p.m.

Klimat w dolinie jest surowy. Średnia temperatura miesięczna latem wynosi około −5–8 °C, pogoda jest niestabilna. Według naszych obserwacji i informacji lokalnych specjalistów, najlepszy czas roku na stabilną pogodę to wrzesień–październik i styczeń–luty.

Region ten jest bardzo rzadko odwiedzany przez ludzi. Zachodni Kokshaal do dziś można nazwać „białą plamą” na mapie. Dla współczesnych ekspedycji wizyta w tym regionie to doskonała okazja nie tylko do znalezienia nowych tras alpinistycznych, ale także do zdobycia nowych szczytów, na które jeszcze nie wkroczyła stopa człowieka. I właśnie to zrobiliśmy.

Dwie drogi prowadzą do rejonu Piku Kosmos z Biszkeku: — pierwsza wiedzie przez południowy brzeg jeziora Issyk-Kul; — druga — przez osadę Naryn i okolice Piku Kyzył-Asker.

Zimą 2020 r. jechaliśmy pierwszą drogą, tym razem — drugą, przez osadę Naryn. Przyjazd najlepiej zorganizować przez firmę Kokshaaltoo Adventure, która ma w okolicy dwie bazy: — jedna — naprzeciw Piku Kyzył-Asker; — druga — naprzeciw Pików Dankow i Kosmos.

Droga z Biszkeku do bazy Kokshaaltoo Adventure przez osadę Naryn przy sprzyjających warunkach pogodowych zajmuje dzień. Z bazy samochodem (terenowym) przy odpowiednich warunkach pogodowych można dojechać do polany Dankowa, znajdującej się u podnóża zachodniej gałęzi lodowca Grigoriewa, w ciągu kolejnych 4–5 godzin. W przypadku wezbrania rzek możliwa jest dostawa końmi przez przełęcz.

Od polany Dankowa do obozu szturmowego pod ścianą Piku Kosmos droga zajmuje około 12 km przez lodowiec Grigoriewa, pomiędzy Pikami Dankowa i Czernogolowka.

Lodowiec jest przejezdny przez środek, na prawo od rzeki, w kierunku ruchu w górę. Od obozu szturmowego do początku trasy pod ścianą jest jeszcze około 1,5 km.

Ściana Piku Kosmos zamyka dolinę masywem o szerokości kilku kilometrów. Na ścianie znajduje się kilka wiszących lodowców, z których stale schodzą lawiny lodowe. Należy to uwzględnić przy planowaniu miejsca dla obozu podstawowego, który powinien znajdować się w znacznej odległości od ściany.

Próby zdobycia Piku Kosmos

W 1972 roku grupa alpinistów z Kazachstanu (G. Gulniew, A. Iljinski, R. Kuramszin, W. Michin, Ju. Mitrochin) podjęła próbę trawersu masywu Piku Kosmos ze wschodu na zachód przez Pik 5642. Pomimo że grupa nie osiągnęła wierzchołka i wspinaczka została przerwana, do archiwum FAR trafiła błędna informacja o istniejącej trasie 5B kat. trudn., rzekomo pokonanej przez tę grupę.

Według naszych informacji po zdobyciu pierwszej kulminacji w trawersie Piku 5642, grupa przerwała wspinaczkę i zeszła w dół (potwierdzone przez uczestnika wspinaczki Wiktora Michina).

W latach 1980–1989 region ten nie był odwiedzany. W międzyczasie w zagranicznych wydawnictwach ukazała się błędna informacja o zdobyciu tego wierzchołka w latach 80. przy przejściu trasy 5B (chodziło o próbę grupy G. Gulniewa).

Alpiniści ponownie wrócili do tego regionu już w połowie lat 90. W 1995 roku grupa A. Cchietiani dokonała wspinaczki na Pik Rotoatewa — wierzchołek w grzbiecie masywu Kosmos, 2 kilometry na zachód od głównego wierzchołka, jednak z powodu warunków pogodowych zrezygnowała z próby zdobycia samego Piku Kosmos.

W 1998 roku alpiniści klubu „Czernogolowka” (Moskwa i obwód moskiewski) podjęli próbę przejścia północnej ściany Piku Kosmos, co skończyło się śmiercią kierownika grupy — Igora Korsuna.

W 2014 roku grupa z Polski weszła po śnieżno-lodowym żlebie na przełączkę na prawo (na zachód) od Piku Rotoatewa, nie wchodząc na jego wierzchołek.

W 2019 roku w ramach górskiego marszu grupa turystów pod kierownictwem Ilji Michalewa weszła od płaskowyżu Kosmos po grzbiecie ze wschodu do wysokości około 5800 m.

Tak więc ostatniego wrześniowego dnia 2021 roku mieliśmy szczęście być pierwszymi alpinistami, którzy postawili stopę na wierzchołku Piku Kosmos.

2. Charakterystyka trasy

2.1. Fotografia techniczna trasy

Wierzchołek 5957 m, 30 września 2021 r. — R17–R18 dulfry, śnieżno-lodowy stok

Nocleg 5750 m, 29 września 2021 r. — R15–R16 śnieżno-lodowy stok, 60°

— R14–R15 lodowy stok, 65° — R13–R14 lodowa rzeka, 80–75°

Nocleg 5300 m, 28 września 2021 r. — R12–R13 lodowy stok, 70° — R11–R12 lodowa ścianka, 100° — R10–R11 lodowy stok, 70° — R9–R10 lodowy stok, 60°

Nocleg 5000 m, 27 września 2021 r. — R8–R9 lodowy stok, 65° — R7–R8 lodowa przełęcz, 75°

— R6–R7 lodowy stok, 65° — R5–R6 drugi lodowy barier, 55°

Nocleg 4600 m, 26 września 2021 r. — R4–R5 pierwszy lodowy barier, średnie nachylenie 50°

— R3–R4 lodowa ścianka, 70° — R2–R3 lodowa ścianka, 75° — R1–R2 półki i wewnętrzny kąt, wypełniony lodem, 65°

— R0–R1 lodowa ścianka na granicy skał, 75°, wysokość 4150 m

2.2 Schemat trasy w symbolach UIAA

3. Charakterystyka działań zespołu

3.1 Krótki opis przejścia trasy

| Nr odcinka | R16–R17 (skalnego grzbietu) | | | Począ­tek odcin­ka pro­wa­dzi przez sil­nie znisz­czo­ną niższą czę­ść dru­giego bariery lo­dowej wzdłuż skal­nej śca­ny z wy­jściem przez wąs­ką przełę­cz na jego górną czę­ść. Prze­su­wa­nie się jed­no­cze­śnie, moż­li­wość orga­ni­za­cji efek­tyw­nej asekura­cji nie ist­nie­je ( firn) nie­stety na­wet przy znacz­nej dłu­gości odcin­ka i jego stromech zbo­czach. Moż­li­wość ob­wa­łów lo­dowych bar­dzo du­ża aż do pod­cho­du pod ścianę lo­dową. Dłu­gość 150 m, nachy­lenie 55°, 5 kat. trudn. | 6 | | R6–R7 | Ko­niec nie­bez­piecz­nej czę­ści tra­sy. Dłu­gi od­cinek lo­dowy w kier­unku wąs­kiej przełę­czy skal­nej, za­litej lódem. Dłu­gość 350 m, nachy­lenie 65°, 5 kat. trudn. | 7–8–9 | | R7–R8 | Przełęcz skal­na za­li­ta lódem, asekura­cja nie­zbyt pew­na. Przej­ście w pra­wo w górę na są­sed­nią ścianę lo­dową. Dłu­gość 60 m, nachy­lenie 75°, 6 kat. trudn. | 10 | | R8–R9 | Ściana lo­dowa za­koń­czo­na stromo pod­cho­dzącym żebrem lo­dowym, na któ­rym przez dwie godzi­ny moż­na wy­ru­bić nie­wiel­ką półkę. Biwak bez­piecz­ny, ale nie­wygod­ny. Innych miejsc na biwak nie ma. Wy­sokość 5000 m, dłu­gość 110 m, nachy­lenie 65°, 5 kat. trudn. | 11 | | R9–R10 | Ruch po żebrze lo­dowym, prze­cho­dzą­cym w stromą ścianę lo­dową w kier­unku na­wis­ającej ścian­ki lo­dowej. Dłu­gość 100 m, nachy­lenie 60°, 5 kat. trudn. | 12 | | R10–R11 | Doj­ście po lo­dzie pod na­wis­ającą ścian­kę lo­dową. Dłu­gość 40 m, nachy­lenie 70°, 5+ kat. trudn. | 13 | | R11–R12 | Na­wis­ająca ścian­ka lo­dowa, wspi­nacz­ka skraj­nie trud­na, wy­ma­ga na­wy­ków w spor­towym wcho­dze­niu po lo­dzie. Dłu­gość 20 m, nachy­lenie 100°, 6+ kat. trudn. | 14 | | R13–R14 | Żleb lo­dowy stop­niowo roz­sze­rza­jący się ku górze. Dłu­gość 50 m, nachy­lenie 80°, 6 kat. trudn. — 100 m, nachy­lenie 75°, 6 kat. trudn. | 16 | | R14–R15 | Ściana lo­dowa. Wbrew ocze­kiwa­niom stro­mość śca­ny lo­dowej zmniejs­za się nie­znacz­nie. Konty­nu­ujemy ruch w górę w stro­nę wierz­choł­kowego grzbie­tu. Dłu­gość 150 m, nachy­lenie 65°, 5 kat. trudn. | 17 | | R15–R16 | Śnieżno-lodowy od­cinek, wy­pro­wa­dza­jący na wschod­ni grzbiet wierz­choł­ka Kos­mos. Pod śnie­giem ko­e-gdzie roz­pad­nięte ska­ły. Grzbiet oka­zał się ost­ry, miejsc na biwak nie było wi­dać, roz­sze­rzał się sil­ny wiatr z po­łu­dnia, przy­szło więc po raz ko­lej­ny wy­ru­bać przez parę godzi­n plat­formę pod na­meteń we l­dzie. Biwak nie­wygod­ny. Noc na­przężo­na, wiatr do­cho­dził do siły huraganu. Spać nie przy­szło się, trzy­ma­liśmy na­meteń. Ale na­meteń wy­trzy­mał! Dłu­gość 145 m, nachy­lenie 60°, 5 kat. trudn. | 18 | | R16–R17 | Ostry znisz­czo­ny skal­ny grzbiet z żan­darmami, dużo żywych kamie­ni, asekura­cja skraj­nie nie­pew­na. W środ­ko­wej czę­ści odcin­ka przy­szło zajść tra­wersem na pół­noc­ną ścianę i po­ru­szać się w le­wo — w górę po ścia­nie, omi­ja­jąc żan­darmy wierz­choł­kowego grzbie­tu ni­żej po ska­łach (oko­ło 120 m). Asekura­cja tu moż­li­wa tyl­ko na kot­wach skal­nych, któ­re z po­wo­du szcze­gól­no­ści ska­ły (wy­gląda jak da­ch po­kry­ty dacho­wką na sta­rym domu) były po pro­stu wy­cią­ga­ne rę­ka­mi przez dru­giego człon­ka ze­spo­łu. Da­lej znowu wy­jście na grzbiet, a na koń­cu odcin­ka dwudzie­stometro­wy dulfry na śnież­ną przełęcz. Bar­dzo trud­ny odcinek psy­chicz­nie. Dłu­gość 250 m, nachy­lenie od 45° do 60°, 5 kat. trudn. | 19–20 | | R17–R18 | Śnieżno-lodowa wierz­choł­kowa wieża, od­cinek prze­cho­dzi się tra­wersem z po­łu­dniowej stro­ny. Asekura­cja na śru­bach lo­dowych. Wierz­cho­łek 5957 m według GPS. Dłu­gość 170 m, nachy­lenie 45°, 4–3 kat. trudn. | 21 |

3.2 Zdjęcia odcinków trasy

Zdjęcie 1. Odcinek R0–R1

Zdjęcie 2. Odcinek R0–R1

Zdjęcie 5. Odcinek R4–R5

Zdjęcie 19. Odcinek R16–R17

3.3 Ocena bezpieczeństwa trasy

Dolna część ściany jest bardzo niebezpieczna z powodu częstych obwałóww z barier lodowych i wiszących lodowców przecinających ścianę. Aleksander Guukow był u ściany zimą 2020 r. i zrobił rekonesans, sprawdził dostępność biwaków, warianty zejścia. Zimą ściana nie była tak bardzo aktywna, jak we wrześniu. Po podejściu pod ścianę i obserwacji znaleziono praktycznie jedyną względnie bezpieczną drogę przez centrum ściany pomiędzy górnym i dolnym barierami lodowymi. Przy tym wymagane były wszelkie środki ostrożności — linia przejścia każdego kolejnego odcinka była wybierana tak, aby przebiegała albo pod osłoną skał, albo pod osłoną stabilnej części bariery lodowej. Miejsca dla stacji były wybierane, gdy było to możliwe, pod zwisającymi formami ukształtowania terenu. Maksymalnie szybkie przejście każdego odcinka przez obu uczestników. Słuszność obranej drogi była nieustannie podkreślana przez schodzące z prawej i lewej strony trasy lawiny lodowe. Z tego powodu pierwszy i część drugiego dnia wspinaczki były bardzo emocjonalnie napięte. Po wyjściu na górną część drugiego bariery lodowej trasa staje się względnie bezpieczna. Należy jednak rozumieć, że bezpieczne zejście z tego punktu jest możliwe tylko przez wierzchołkowy grzbiet, ponieważ zejście po linii wejścia jest niezwykle trudne i niebezpieczne.

Również na trasie bardzo ograniczona jest liczba miejsc dla organizacji biwaków, a w górnej części ściany takich miejsc nie ma w ogóle. Wszystko to należy brać pod uwagę przy planowaniu wspinaczki i być przygotowanym na siedzące i bardzo niewygodne biwaki.

Do łączności na trasie zespół użył satelitarnego komunikatora Garmin InReach Explorer+. Z przyjmującą stroną była uzgodniona możliwość ewakuacji helikopterem i zakupiono odpowiednią polisę ubezpieczeniową z pokryciem na sumę 40 000 euro.

Przy zejściu bardzo pomogły rekomendacje Ilji Michalewa, który próbował z zespołem w 2019 r. dostać się na wierzchołek od strony wschodniej. Zejście z wierzchołka było przeprowadzone po południowo-wschodnim grzbiecie, a dalej — dulfrem po lodowej wschodniej ścianie na płaskowyż Piku Kosmos (10 lin). Sam płaskowyż jest mocno porozrywany w środkowej i dolnej części. Lepiej przechodzić go: — po prawej części aż do samotnie stojącej niewielkiej kulminacji; — zjechać po jej stoku na środkową część płaskowyżu; — trawersem szukać przejścia przez lodopad do lodowej łapy, zjeżdżającej na lodowiec Grigoriewa.

Zejście z płaskowyżu jest możliwe tylko w warunkach dobrej widoczności, przy stałej ocenie ryzyka lawin lodowych i korekcie linii ruchu.

3.4 Wniosek o wstępnej ocenie trasy w porównaniu z trasami klasyfikowanymi tej samej kat. trudn., dostępnymi w doświadczeniu wspinaczkowym uczestników zespołu

Przy ocenie stopnia trudności odcinków lodowych jako analogie były brane odcinki tras Ruczkina i Siemiletkin na Pik Swobodnej Korei, które wcześniej zostały pokonane przez członków zespołu.

Kierownik wspinaczki A. Guukow: „Mam w swoim doświadczeniu przejścia tras 6B kat. trudn. na takie wierzchołki, jak Ubsza, Czatyń, Krumkol, Kosztan-Tau, Czwalase, trawers Ściany Bezengi, Swobodna Korea, Tamserku. I chociaż to trasy kombinowane, gdzie jest sporo odcinków skalnych, a trasa na Pik Kosmos jest praktycznie w całości lodowa, to według ogólnej oceny jest ona znacznie bardziej pracochłonna”.

Stromość lodu, długość trasy, ograniczona liczba miejsc na biw