Na wierzchołek z ostatniego noclegu

1. Informacje geograficzne

Szczyt Radzieckich Alpinistów znajduje się na centralnym Pamirze we wschodniej części pasma Jazgulemskiego w masywie Szczytu Rewolucji. Średnia wysokość grzbietu na tym odcinku wynosi około 5900 m. Wysokość wierzchołka to 6420 m (pomiar barometryczny). Masyw Szczytu Rewolucji wraz ze Szczytem Radzieckich Alpinistów i Szczytem Radzieckich Związków Zawodowych wieńczy ogromny cyrk - płaskowyż 5900 m, początek lodowca Grumm-Grzymajło. Na południe od wierzchołka znajduje się dolina Хабарвид-Хая, od wschodu przylega Szczyt Radzieckich Związków Zawodowych, a na zachodzie wznosi się ogrom masywu Szczytu Rewolucji.

2. Możliwe drogi wspinaczkowe

Wszystkie możliwe marszruty na wierzchołek Szczytu Radzieckich Alpinistów rozpoczynają się z płaskowyżu 5900 m lodowca Grumm-Grzymajło. Takich dróg jest trzy:

1. Wyjście od południa po lodowo-śnieżnym stoku na przełęcz 6300 m, skąd po skałach wyjście na wierzchołek.
2. Wejście na tę samą przełęcz z północy po śnieżnym stoku z bergschrundami.
3. Wyjście na wierzchołek po północno-wschodnim grzbiecie.

Droga z lodowca Хабарвид-Хая jest najbardziej skomplikowana i niebezpieczna i prawie niewykonalna.

Nasza grupa w składzie 7 osób przebyła trasę w sierpniu 1960 r. od południa na przełęcz z dalszym trawersem na północny wschód.

3. Alpinistyczny opis marszruty

Od uroczyska Kokdżar, ostatniego punktu, do którego docierają samochody, cały ładunek został przewieziony przez juczne wielbłądy do bazy na wysokości 4100 m. Po zorganizowaniu bazy rozpoczęto zakładanie pośrednich obozów.

Do przebycia pierwszego odcinka istnieją 2 drogi:

1. Po skałach po lewej stronie lodowca. Ta droga nie jest dużo prostsza niż droga wzdłuż samego lodowca, przy czym trzeba nabrać dodatkowych 150–180 m wysokości.
2. Przejście wzdłuż lodowca. Ta droga jest trudniejsza i bardziej niebezpieczna, jednak przy odpowiedniej przygotowaniu marszruty można ją przebyć w 2–2,5 godz szybciej niż wzdłuż skał.

Cały lodowiec, patrząc z góry, jest jakby przecięty trzema potężnymi korytami, biegnącymi niemal przez środek nurtu lodowca i osiągającymi 50–60 m głębokości. W miejscu, gdzie dolna część lodowca skręca na wschód, zaczyna się potężna serakowa, zupełnie nieprzechodnia u lewego, orograficznie, brzegu. Najbardziej skrajne prawe koryto ma kilka dużych przerw, podczas gdy lewe staje się chaosem seraków sięgających 50–70 m wysokości, gotowych runąć w każdej chwili. Dlatego po wyjściu na lodowiec należy kierować się w kierunku przeciwległego prawego brzegu, choć na pierwszy rzut oka wydaje się to nierozsądne.

Po zejściu z brzegowej moreny, która jest stwardniałą gliną z zatopionymi w niej dość dużymi głazami, na lodowiec, poruszanie się odbywa się po lodowcu pokrytym drobnymi kamieniami. Po 150–200 m zaczyna się serakowa, której pokonanie odbywa się nieco w górę nurtu w kierunku prawego koryta.

Przejście przez serakową wymaga bardzo starannego ubezpieczenia, rąbania stopni i wbijania lodowych haków. Tuż przed wyjściem do koryta trzeba pokonać skomplikowaną lodową ścianę o wysokości około 30 m i nachyleniu około 65–70° z ubezpieczeniem na hakach. Po zejściu do koryta trzeba było przebyć jeszcze trzy dość skomplikowane szczeliny, przy czym dla pierwszej nieodzowne było ubezpieczenie na hakach. Na przejście przez serakową za pierwszym razem potrzeba było 7,5 godz, jednak potem była ona pokonywana w 5 a nawet 4 godz.

Obozowisko pośrednie R1 po opuszczeniu bazy zostało rozbite na lewym brzegu moreny u podnóża Szczytu Schwarzenhorn. W tym celu trzeba było kolejno przebyć oba pozostałe koryta, idąc trawersem w prawo (odcinek R2). Na tym odcinku nie ma skomplikowanych fragmentów, jednak bardzo nużą częste kałuże, sięgające pasa, oraz głębokie stawy, w które czasem zapada się noga. Obozowisko R1 jest położone w odległości 2–2,5 godz marszu po wyjściu do koryta. Wzniesienie od bazy wynosi około 450 m.

Droga od obozowiska R1 do obozowiska R2 (odcinek R3) prowadzi najpierw wzdłuż lodowca, mocno pociętego głębokimi szczelinami u lewego brzegu, jednak zupełnie równego bliżej środkowej części. Dlatego zaraz po opuszczeniu obozowiska R1 trzeba kierować się w lewo, bliżej koryta, choć bardzo kuszące jest iście wzdłuż lewobrzeżnej moreny. Ta morena jest rzeczywiście łatwa do przebycia, jednak potem prowadzi do takiego labiryntu szczelin, że traci się bardzo dużo czasu na wydostanie się do środkowej części lodowca, bo innej drogi nie ma.

Gdy szlak dotrze pod potężną ścianę Szczytu Schwarzenhorn, należy skręcić w lewo w kierunku lodowca, który wydaje się być porozrywany. On tutaj jest względnie prosty, wszystkie szczeliny są omijane. Kierunek - dolna część ściany Schwarzenhorn wyprowadza na morenę u podnóża tej ściany. Wzdłuż moreny droga jest prosta, nie trzeba męczyć się z wybieraniem trasy. W miejscu, gdzie lodowiec skręca na zachód, znów trzeba kierować się na lewo, gdyż morena znów gubi się w szczelinach. Te szczeliny również są omijane po środkowej części lodowca aż do samego zakrętu i dalej. Po skręcie szlak prowadzi ku Szczytowi Ugiowemu, gdzie na morenie organizuje się nocleg (obóz R2). Koryta mają tutaj już bardzo słabo zaznaczony charakter i całkiem zanikają po skręcie lodowca na zachód. Wysokość noclegu wynosi około 5000 m. Wzniesienie od obozowiska R1 wynosi około 500 m.

Dalej droga wiedzie cały czas wzdłuż lodowca (odcinek R4). Trasa jest nieskomplikowana, ale męcząca, prawie cały czas środkiem lodowca. W przybliżeniu do wysokości 5200 m lodowiec jest otwarty, jego nurt jest względnie prosty i przejście przez szczeliny nie sprawia trudności. Jednak tam, gdzie leży śnieg, pokonanie lodowca wymaga maksymalnej uwagi z uwagi na obecność poprzecznych szczelin. Cały odcinek aż do górnej serakowej stanowi jakby trzy łagodne wzniesienia, przeplatane niemal poziomymi odcinkami. Nocleg (obóz R3) organizuje się przy niewielkim lodowym zagłębieniu, niemal w środku lodowca (nieco bliżej prawego brzegu) u podnóży Szczytu Харваз. W tym zagłębieniu pod cienką warstwą lodu jest woda. Czas przejścia tego odcinka wynosi około 6 godz, jednak nie ma sensu iść dalej z uwagi na brak wody. Wysokość wynosi około 5500 m.

Cały czwarty dzień upływa na pokonaniu górnej serakowej (odcinki R5–R6). Po wyruszeniu z obozu R3 przechodzi się względnie stromy śnieżny odcinek (około 30°). Potem dociera się do górnej serakowej. Przejrzeć trasę jest dość trudno, jednak najbardziej prawdopodobna okazuje się ta w prawo od potężnej śnieżnej niecki u dołu serakowej. Droga obok tej niecki wiedzie jakby po łuku - w prawo do góry, potem w lewo - pod skalne stoki Szczytu 6586 m. Jednak pozorna prostota drogi jest zwodnicza, gdyż wyjście na płaskowyż 5900 m przegradza bardzo głęboka i potężna szczelina, która jest zupełnie nieprzechodnia. Dlatego po przejściu pierwszych dwóch szczelin, które są najszersze po lewej stronie, trzeba kierować się na lewo, aby znaleźć się jakby nad niecką. Niemal w centrum serakowej jest ogromna podłużna szczelina szerokości około 70 m, wypełniona śniegiem. Aby zjechać do niej, trzeba było przebyć dwa seraki, używając techniki sportowej, przy czym na drugim seraku nie da się uniknąć straty wysokości o około 50 m. Podczas pokonywania śnieżnych odcinków należy cały czas mieć się na baczności przed zamkniętymi szczelinami. Po zjechaniu do szerokiej szczeliny porusza się na lewo do góry, ku potężnemu przewieszonemu serakowi, gdyż innej drogi nie ma. Choć serak jest względnie daleko - 40–50 m - przemieszczanie się powinno być maksymalnie szybkie.

Wyjście na płaskowyż 5900 m prowadzi po lodowej ścianie sięgającej nachylenia 60° i długości 60 m - dwie liny. Ściana jest pokryta bardzo cienką warstwą śniegu. Tutaj ruch jest możliwy tylko z ubezpieczeniem na hakach i rąbaniu stopni. Przejście przez tę ścianę nawet po zawieszeniu poręczowych zajmuje około 3 godz. Po wyjściu na względnie równą część lodowca po 40 min – 1 godz rozbija się ostatni obóz pośredni R4. Górna serakowa została pokonana dopiero trzeciego dnia.

W ogóle na pokonanie całego lodowca Grumm-Grzymajło długości około 37 km i wzniesieniu około 2000 m potrzeba 4 dni. Ruch cały czas w zespole, a w górnej części niemal cały czas z ubezpieczeniem na zmianę. Na płaskowyżu można wykopać śnieżną jaskinię, gdyż śnieg jest bardzo głęboki. Czas ruchu od obozu R3 do obozu R4 - 7–8 godz. Wzniesienie - około 400 m.

Obozowisko R4 jest położone na płaskowyżu 5900 m w jego środkowej części. Nasze następnego dnia wczesnym rankiem, póki śnieg nie zmiękł, przebyliśmy uciążliwy śnieżny odcinek do bezimiennej przełęczy. Ten odcinek jest odgrodzony z lewej strony Szczytem Radzieckich Związków Zawodowych, z prawej - Szczytem Radzieckich Alpinistów, dlatego tutaj zupełnie nie ma wiatru, panuje silny upał i przebycie tego odcinka przychodzi z wielkim trudem, choć wzniesienie jest tu stopniowe i niewielkie. Śnieg jest głęboki i zapada się, pomimo wczesnego wymarszu. Pozostawiając Szczyt Radzieckich Alpinistów po prawej stronie i ruszając z wschodu na południe, trzeba wyjść na bezimienną przełęcz 6050 m. W tym miejscu około godziny 12:00–13:00 jest woda.

Droga na przełączkę (odcinek R9) jest skomplikowana i nie jest widoczna na całej długości. Po śnieżnym moście przechodzi się bergschrund, zaraz po którym zaczyna się skomplikowany stok z naciekowym lodem o nachyleniu do 45°. Tutaj zostały wbite 2 lodowe haki. Trasę komplikuje obecność podłużnych szczelin. Po przebyciu 100–150 m takiego stoku (w długości) droga przechodzi na śnieżny stok, również osiągający nachylenie 45°. Ruch jest ostrożny, gdyż tutaj odbywa się niewielki trawers z prawa na lewo i bardzo łatwo zrzucić śnieżne stopnie. W tym miejscu istnieje również niebezpieczeństwo lawiny, szczególnie po świeżym opadzie śniegu. Długość tego odcinka wynosi około 250–300 m. Przed samym wyjściem na siodło 6300 m przechodzi się bergschrund, który biegnie z góry na dół, z lewa na prawo. Bergschrund jest najłatwiejszy do przebycia w górnej jego części. Trzeba pamiętać, że ma on znacznie większe rozmiary, niż się wydaje. Z dołu niezbędne jest staranne ubezpieczenie. Czas przebycia tego odcinka wynosi nie mniej niż 2–3 godz. Siodło 6300 m jest szerokie i wygodne do rozbicia obozowiska pośredniego.

Dalej droga jest dobrze widoczna. Od siodła wiedzie ona na prawo, najpierw po głębokim śniegu, potem po twardej firnie, która wyprowadza do skalnej 80–90-metrowej ściany. Ruch po niej odbywa się ze starannym ubezpieczeniem na hakach, skały są stare, sypkie, dlatego ruchu dużej grupy nie poleca się. Na ścianie wbija się 2–4 skalne haki. Po ścianie następuje grupa niewielkich skalnych „żandarmów” wysokości 5–6 m, uformowanych z bardzo zniszczonej skały. Są oni pokonywani ostrożnym wspinaniem się ze starannym ubezpieczeniem. Długość tego odcinka - około 60 m. Czas przebycia od siodła - około 2 godz.

Zaraz za „żandarmami” droga łagodnieje i, przechodząc w rumowisko, doprowadza do wieży na wierzchołku. W odległości 200–250 m na wschód została odkryta inna wierzchołek i trudno było rozstrzygnąć, który z nich jest wyższy. Podczas ruchu ku drugiej wierzchołku droga wiodła po bardzo ostrej śnieżno-lodowej grani, opadającej na obie strony pod kątem 60–70°. Stoki grani są śnieżno-lodowe, z pojedynczymi skalnymi wysepkami. Przejście przez grań komplikuje się tym, że:

• z południowej strony jest podtapiana;
• z północnej - bardzo twarda, przechodząca miejscami w naciekowy lód.

Dlatego trzeba było ścinać górną krawędź na całej długości grani. Ruch odbywał się ze starannym ubezpieczeniem na zmianę przez czekan. Grań była przebyta w ciągu 2 godz.

W kilku miejscach, gdzie ubezpieczenie przez czekan było niemożliwe, które nastąpiło kilka razy, trzeba było wbić kilka lodowych haków.

Na grani w dwóch miejscach znajdują się „żandarmy”, uformowane z mocno zniszczonej skały wysokości około 5–6 m. „Żandarmy” są pokonywane „w лоб”.

Na drugiej wierzchołku turni nie znaleziono.

Zjazd z drugiej wierzchołka był rozpoczęty po północno-wschodniej grani prosto na płaskowyż. Śnieg leży tutaj miejscami bardzo zbity, a miejscami tak luźny, że zapada się po pas. Stok jest zagrożony lawinami, dlatego nie należy odchodzić na lewo ku skałom, gdyż z widoku z dołu widać lawinowe stożki i śnieżno-lodowe zsypy. Stok osiąga nachylenie 25–35° i szczególnie uciążliwe jest iść po sypkim śniegu, trudno jest również organizować ubezpieczenie.

Pierwszy bergschrund jest przebyty z łatwością, gdyż w tym miejscu śnieg jest twardy. Bergschrund jest przebyty poprzez przeskoczenie.

Drugi bergschrund jest bardziej niebezpieczny, gdyż jest przebyty po śnieżnym moście z luźnego śniegu.

Zjazd od wierzchołka do obozu 5900 m zajmuje 2,5–3 godz. Podczas powtórzenia tej marszruty zaleca się urządzanie obozowiska pośredniego na siodle 6300 m, gdyż przy komplikacji warunków meteorologicznych ciężko zdążyć przed zmrokiem do obozu 5900 m.

Do zdobycia wierzchołka z obozu 5400 m potrzeba nie mniej niż 3 dni. Do trawersowania wierzchołka z płaskowyżu 5900 m i powrotu na niego potrzeba ponad 11 godz. W sumie do zdobycia wierzchołka z bazy potrzeba 6–7 dni.

4. Ocena trudności marszruty

Droga jest kombinowana: śnieżno-skalno-lodowa, wysokogórska. W notatce znalezionej na wierzchołku grupa pierwszych zdobywców pod przewodnictwem K. Kuźmina, która dokonała wejścia opisaną drogą w 1954 r., oceniła marszrutę jako 4B kat. sk.

Trawers może być w pełni oceniony jako 5A kat. sk. i jest rekomendowany jako dobre przygotowanie przed szturmem na Szczyt Rewolucji z lodowca Grumm-Grzymajło dowolną trasą.

Szef grupy szturmowej W.P. Soustin 12 listopada 1960 r.

Tabela

Tabela (ciąg dalszy)