Szczyt BULGARIA (5666 m) przez szczyt 5600 po Zachodnim grzbiecie (Centralny Pamir)

Schemat rejonu

Położenie geograficzne

Miejscem zbiórki alpinistów MOS DSO „Zenit” w 1970 r. był rejon szczytu Rewolucji w Centralnym Pamirze, z lokalizacją obozu bazowego w górnym biegu doliny Jazgulem-Dara.

Szczyt – pik Bulgaria – na który alpinisci mieli się wspiąć, należy do łańcucha górskiego ciągnącego się na południe od najwyższej góry tego rejonu – szczytu Rewolucji (6974 m).

Po przeciwnej, zachodniej stronie doliny z północy na południe ciągną się szczyty pasma Jazgulemskiego, z których większość przekracza wysokość 5000 m.

Nad całym regionem dominują szczyty – sześciotysięczniki, położone w północnej części doliny:

• pik Rewolucji,
• pik 26 Bakijskich Komisarzy,
• pik Komuny Paryskiej,

na południowych stokach których zaczyna się lodowiec Jazgulem-Dara, a na północnych – jeden z największych lodowców świata, lodowiec Fedczenko.

Warunki wspinaczki

Odległość (ponad 100 km) od dużych skupisk ludności i dróg samochodowych znacznie utrudnia organizację wypraw w ten rejon.

Dopiero w 1967 r. dotarła tu pierwsza ekspedycja alpinistyczna sportowców CSKA.

Ekspedycja uzyskała wiele interesujących danych – zdjęć, zdjęć lotniczych; dokonała pierwszych wejść na pik Szypka po zachodnim grzbiecie, pik Bulgaria i inne.

Rejon charakteryzuje się dużymi różnicami wysokości, sięgającymi 3 i więcej kilometrów, stromizną stoków, możliwością wyboru nigdy jeszcze niewypróbowanych, niezwykle trudnych tras grzbietowych i ściennych.

Warunki klimatyczne są dość korzystne. W letnie miesiące – lipiec, sierpień – panuje tu dość stabilna, pogodna pogoda. Jednak na wysokości około 6000 m prawie nigdy nie ustaje wiatr, który osiąga 10–15 m/s, a temperatura w nocy spada do –20 °C.

Przygotowania do wejścia

Drużyna alpinistów MOS DSO „Zenit” wraz ze zbiorową drużyną CS DSO „Zenit” przybyła do centrum rejonu Ruszan 4 lipca. Dostawa ładunków i ludzi na miejsce organizacji obozu bazowego odbywała się z lotniska w Ruszanie śmigłowcem, co uchroniło nas przed koniecznością organizowania powolnego i nieporęcznego karawanu. 7 lipca zakończono wszystkie prace nad organizacją obozu bazowego na dużej, płaskiej, zielonej polanie u języka lodowca Jazgulem-Dara, na wysokości 3700 m.

Wyjścia rozpoznawcze i treningowe wspinaczki zostały zaplanowane w taki sposób, aby:

• zbadać możliwie największy obszar,
• wybrać najciekawsze trasy do wspinaczki.

Ponadto treningowe wspinaczki dawały możliwość sportowcom odbycia aklimatyzacji na dużych wysokościach.

9 lipca cała ekspedycja udała się na rekonesans w celu rozpoznania drogi przez lodowiec i podejść do szczytów w rejonie piku Komuny Paryskiej, piku Rewolucji i piku Szypka.

Dwa dni później grupa złożona z 6 osób, w skład której weszli wszyscy uczestnicy drużyny, udała się do skalnego masywu („Grzebień”) w grzbiecie piku 5600 po przeciwnej stronie doliny od obozu. Stąd, z Grzebienia (5100 m), obejrzano dalszą drogę do piku 5600, położonego między pikiem 5682 i pikiem Bulgaria, a także nigdy jeszcze niepokonaną południowo-zachodnią grań piku Szypka.

Do wspinaczki na pik Bulgaria zatwierdzono następujący skład drużyny:

Organizacja wejścia

Biorąc pod uwagę specyfikę trasy – występowanie odcinków śnieżno-lodowych, a także skalnych, wybraliśmy, oprócz standardowego sprzętu, następujący:

• tytanowe haki skalne (20 szt.) i lodołazy (4 haki stopowe i 6 wkrętnych);
• tytanowe raki;
• kaski ochronne.

Na grupę wzięto jeden namiot wysokościowy. Ilość prowiantu została dobrana z uwzględnieniem 750 g suchej racji żywnościowej na osobę dziennie na 5 dni pobytu na trasie.

Do łączności z obozem bazowym wzięto przenośną radiostację i ustalono godziny łączności:

• o 9:00 i 17:00 – łączność planowa;
• o 12:00 i 21:00 – łączność alarmowa.

Kontrolny termin powrotu do obozu wyznaczono na 20 lipca 1970 r. na godz. 18:00.

Cała trasa została podzielona na zasadnicze odcinki, wytyczono miejsca biwaków.

1. dzień. 14 lipca o 13:00 grupa wyruszyła z obozu bazowego „3700”, przeszła lodowiec Jazgulem-Dara w jego dolnej części, wspięła się na morenę lewobrzeżną i dalej kontynuowała marsz w górę, najpierw po trawiastym stoku, a potem po średniej i dużej osypisku w kierunku skał zachodniego grzbietu piku 5600 (odc. R0–R1 i R1–R2). Na grzbiet wchodzimy dwiema grupami: Jefimow – Worobjow i Korolkow – Pugaczow. Skały są mocno zniszczone. Posuwamy się jednocześnie, zabezpieczając liny wokół występów i starając się nie zrzucać kamieni w dół. Górna część skał to szereg występów skalnych – „Grzebień”. Skały tu są mniej zniszczone i bardziej strome. Wychodzimy w przełęcz między 1. i 2. występem. Drugi występ pokonujemy po półkach po prawej stronie zgodnie z kierunkiem marszu, z naprzemiennym zabezpieczeniem liny na występach. Znajdujemy nieduży placyk przed kolejnym skalnym wzniesieniem i o 18:30 rozbijamy biwak.

2. dzień. 15 lipca o 9:00 ruszamy na trasę. Idziemy z naprzemiennym zabezpieczeniem liny przez występy po skałach średniej trudności, omijając „żandarmy” przeważnie po prawej stronie po półkach lub przez wspinaczkę. Ostatni „żandarm” zostaje pokonany przy pomocy haka (2 haki). Następnie, po przejściu niedużej śnieżnej niecki, wychodzimy na „czarną” ścianę skalną, stanowiącą wzniesienie grzbietu, długości 120 m ze średnim nachyleniem 60° (odc. R5–R6). Po śnieżnych i skalnych półkach (1 hak) wychodzimy do komina (60°, 60 m), pokrytego lodem z wrosłymi w niego kamieniami (2 haki) (odc. R6–R7). Komin wyprowadza nas do ściany (50°, 60 m) (odc. R7–R8) (2 haki). Następnie po niedużej połać śnieżnej podchodzimy do stromej (80°), niemal gładkiej płyty, którą pokonujemy trudną wspinaczką po prawej stronie (1 hak) (odc. R8–R9). Ostatnie wzniesienie ściany (60°, 100 m) pokonujemy „wprost” (odc. R9–R10). Na górze, na niedużej skalnej polanie o 17:00 rozbijamy biwak.

3. dzień. 16 lipca grupa wyszła na trasę o 6:00. Droga prowadzi najpierw po śnieżno-lodowej niecce (odc. R10–R11). Stok jej w górnej części jest stromy. Idziemy naprzemiennie ze zabezpieczeniem liny przez lodołaz. Niecka wyprowadza nas do śnieżnego grzbietu (160 m) (odc. R11–R12), tak ostrego, że nie mieszczą się na nim obie nogi, i idący przodem musi dokładnie przetarzać wierzchołek grzbietu. W środkowej części grzbiet przechodzi w cienki, zwieszający się nawisie, który musimy omijać bardzo ostrożnie po prawej stronie, schodząc 2–3 m po stromym (60°) śnieżnym stoku. Ruch naprzemienny, zabezpieczenie liny przez lodołaz. Grzbiet uchodzi w wierzchołkowe skały o wysokości 8–10 m (odc. R12–R13) (1 hak). O 14:00 grupa jest na wierzchołku piku 5600. Nie znaleźliśmy karteczek. Ustawiliśmy kopiec kamienny. Wierzchołek zaproponowaliśmy nazwać „Pikiem Nadziei”. Od wierzchołka ciągnie się poszarpany skalny grzbiet w kierunku piku Bulgaria (–20°, 400 m) (odc. R13–R14). Po lewej stronie grzbietu ciągnie się szereg głębokich śnieżno-lodowych niecek. W pierwszej niecce na dobrej platformie o 15:00 organizujemy biwak.

4. dzień. 17 lipca wychodzimy na trasę o 6:00. Po przejściu grzbietu wychodzimy na nieduże śnieżne wzniesienie prowadzące do wierzchołka (20°, 600 m) (odc. R14–R15). Na drodze znajdują się dwa skalne „wyspy”. Pierwszą – „czerwone skały” – omijamy po prawej stronie po trawie

Pik 5600 (widok ze strony piku 5682). zlodowaciałym lodem po prawej stronie przy pomocy starannego zabezpieczenia hakiem (4 skalne i 1 lodowy hak) i wykuwaniu stopni.

Drugi odcinek – „czarne skały”: przechodzimy przez wspinaczkę „wprost” (8 m, 70°) z wykuwaniem śnieżnego nawisu w górnej części.

Na wierzchołek weszliśmy o 10:00. W kopcu kamiennym znaleźliśmy karteczkę alpinistów CSKA i Bułgarii (1968 r.). Po wymianie karteczki przystąpiliśmy do schodzenia po drodze wejściowej do miejsca ostatniego noclegu. Do namiotów doszliśmy o 12:00.

Z powodu niebezpieczeństwa przedzierania się przez rozmarznięty śnieg dalszy zejście postanowiliśmy odłożyć na następny dzień. W nocy pogoda pogorszyła się, zaczął padać śnieg.

5. dzień. 18 lipca o 5:00 znów jesteśmy na trasie. Schodzimy po drodze wejściowej. U przejścia od „czarnej” ściany do „grzebienia” skręciliśmy w lewo zgodnie z kierunkiem marszu w osypiskowy żleb. Dalej – po lodowcu do rzeki Jazgulem-Dara. Do obozu wróciliśmy o 17:00.

Ogólna ocena działań uczestników

Wszyscy uczestnicy drużyny są dobrze przygotowani fizycznie. Działania na trasie wyróżniały się dużą pewnością, umiejętnością orientacji na trudnych odcinkach. Uczestnicy posiadają dobrą technikę poruszania się po:

• skałach,
• śniegu,
• lodzie.

Zgrany skład drużyny pozwolił na równomierne i racjonalne rozłożenie sił uczestników na trasie.

Trasa wejścia

Pik Bulgaria (5666 m) przez pik 5600 po Zachodnim grzbiecie

Różnica wysokości na trasie: 2100 m, w tym najtrudniejsze odcinki: 250 m.

Nachylenie trasy: 0°–80°, w tym najtrudniejsze odcinki: 50°–80°.