Opis traversa szczytów Энгельса, 40 lat ЛКСМУ i grzbietu Московской Правды z podьёмом na szczyt Энгельса po południowej ścianie

WYKONANE PRZEZ ZESPÓŁ z m. MOSKWY od 17 lipca do 2 sierpnia 1971 r.

Skład grupy

Zespół ma duże doświadczenie we wspólnych wspinaczkach zarówno na Pamirze, jak i na Kaukazie. Wszyscy uczestnicy podstawowego składu, z wyjątkiem E. Smirowa, mają doświadczenie wspinaczki 6 kat. trudn. Podczas formowania zespołu w Moskwie pojawiły się pewne komplikacje związane z uwolnieniem i finansowaniem uczestników. Komitet Moskiewski opłacił uczestnikom mistrzostw wyżywienie; pozostałe wydatki uczestnicy wzięli na siebie. Jeszcze w Moskwie było jasne, że na trasie powinno być nie więcej niż 6 osób ze względu na dużą stromiznę i złożoność Południowej ściany szczytu Энгельса. Na kilka dni przed wyjazdem okazało się, że nie wypuszczają z pracy jednego z najsilniejszych uczestników zespołu O. Abalakowa; nie mógł również pojechać W. Bezłudny. Pozostali uczestnicy wyjechali w rejon szczytu Энгельса. Podczas ostatniego wyjścia zachorował Filippow D.A. i trzeba go było zostawić w obozie grupy obserwacyjnej. W ten sposób grupa wyszła na trasę w liczbie 5 osób.

x – Nie uczestniczył w wejściu. Wszyscy uczestnicy w letnim sezonie 1970 r. dokonali wejść 6 lub 5B kat. trudn.

Opis trasy

17 lipca. O 6:00 wyszliśmy z obozu bazowego. Pogoda doskonała. Rzeczy lekkie. Jedliśmy lunch w obozie grupy obserwacyjnej. Wieczorem podchodzimy do namiotów pod ścianą. 18 lipca. Pogoda dobra. Na rakach przechodzimy 1-szy i 2-gi odcinki. Przejście bergschrund nie sprawia trudności. Trzy liny po zniszczonych skałach. Czasem trafiają się niewielkie ścianki. Po stromym śniegu podchodzimy pod ścianę i w prawo od niej траверсируем po półce (R4) do wyraźnie zaznaczonego wewnętrznego kąta. Stąd trójka schodzi w dół, pozostawiwszy sprzęt i prowiant, a dwójka zaczyna przetarcie. Odcinek R5 проходится trudnym лазанием bez plecaka, wewnętrzny kąt przechodzi w pionową wąską szczelinę z niewielkimi nawieszającymi się odcinkami. Część szczeliny проходится z wykorzystaniem drabinek. Szczelina упирается w nawieszający się odcinek. Skały mocne – jest gdzie zatknąć hak. Na górze ściany – dobre miejsce na wyciągnięcie plecaków. Na półkę spadają kamienie. Schodzimy w dół. 19 lipca. Wychodzimy całą grupą, zabrawszy większość ładunków. Dwójka podnosi się na półkę i, wyciągnąwszy część sprzętu, idzie po półce w prawo-w górę. Dla śniegu dość stromo, ale trzyma dobrze. Dwójka wychodzi na wierzchołek trójkąta i zaczyna układać площадку. Podchodzi trójka, zostawia ładunek i schodzi w dół. Pozostały czas upływa na „budowaniu” площадки i rekonesansie. 20 lipca. Po zniszczonych skałach (R9) idziemy w lewo-w górę. Stromy gęsty śnieg (R10). Idziemy wzdłuż skał, ponieważ z lewej strony zaczęły padać kamienie i ubezpieczenie przez czekan jest niewiarygodne. Śnieg wyprowadza nas na bardzo stromą ściankę (R11) z nachylonym wewnętrznym kątem. Z kąta cały czas wyrzuca; приходится iść na drabinkach. Wewnętrzny kąt przechodzi w nawieszający się odcinek z wąską szczeliną (R12). Szczelina wyprowadza na zniszczone skały z dobrymi wąskimi półkami. Na dole słychać głosy trójki. Prosze o przyniesienie do początku ściany sprzętu biwakowego i wolnych lin. Ja i Piskunow wyciągamy dwa plecaki i wolną linę, a chłopaki zostają na nocleg na półce. Przechodzimy jeszcze jedną linę w prawo-w górę i, choć jeszcze jest dzienna pora, zatrzymujemy się na nocleg, ponieważ teraz trójka znajduje się bezpośrednio pod nami, i przypadkowo spadły kamień może kogoś zranić. 21 lipca. Czekamy, aż chłopaki idą w lewo, i zaczynamy podьём w prawo-w górę po pochylonej szczelinie (R14). Bardzo trudne лазание. Następnie idzie pionowy odcinek (R11–R12) z nawieszającymi się skałami w górnej części. Idziemy z użyciem drabinek. Na prawo od kontrforsu jest niewielka półka, gdzie można ułożyć siedzącą площадку. Postanawiamy podciągnąć główne ładunki na to miejsce i obrobić część ściany. Trójka wyciąga plecaki, a dwójka przechodzi jeszcze jedną linę. Zniszczone skały (R17), są szczeliny dla organizacji ubezpieczenia. 22 lipca. Do naszego noclegu podchodzi trójka i podciąga swoje plecaki. Dwójka idzie w górę po zawieszonej linie. Pomagamy wyciągnąć część plecaków i idziemy dalej. Zniszczone (R18) skały wymagają maksymalnej ostrożności. Czterometrowa nawieszająca się ścianka (R19) wyprowadza na grzbiet. Tutaj planowaliśmy dobre noclegi i nie pomyliłem się. Trzy liny po grzbiecie średniej trudności – i jesteśmy pod kolejnym wzniesieniem. Noclegi doskonałe, pod koniec dnia tutaj zbiera się cała grupa. Bezpośrednio od nas pionowo w górę idzie ciemno-brązowa ściana, przechodząca w ogromny biały pas. To jeden z węzłowych odcinków. Dopóki chłopaki urządzali biwak, my próbowaliśmy zajrzeć w lewo i w prawo od kąta, ale niczego pocieszającego nie znaleźliśmy. Wieczorem Paweł Zaid przeczytał nam wykład (jest geologiem) o powstawaniu takich pasów i o tym, co nas czeka naprzód:

• Dolna część pasa – to рассланцованные i zdyslokowane w fałdy биотитполевошпатовые gnejsy.
• Tutaj po gnejsach przechodzi strefa rozłamu, dlatego skała jest miękka i organizacja ubezpieczenia będzie bardzo skomplikowana. Niestety, Paweł nie pomylił się. 23 lipca. O 6:00 obudził nas Paweł i zaproponował ciepłą kawę prosto do worków. Przez 15 minut był gotowy ciepły śniadanie. Dzień zaczynał się pięknie, a oto начало podьёmu na ścianę nie zapowiadało nic dobrego. Pierwsze 20 m (R24) проходим prosto po kącie; trudne лазание, ale skały mocne. Dalej kąt poszedł nawieszającymi się odcinkami. Z lewej strony ściana nie lepsza. Trzeba było iść w prawo. Bardzo skomplikowany траверс w prawo po luźnych gnejsach (R25); haków забьем dużo, ale nie ma pełnej pewności w ich wiarygodności, ładujemy je bardzo miękko z wielką ostrożnością. I tylko швеллерный klin budzi zaufanie. Nad nami wyżej widać poziomą szczelinę (R26) z odlających się płyt, ale do niej nawieszający się odcinek z takich samych luźnych gnejsów. Z wielkim trudem забijam haki, odpowiednie do zawieszenia drabinek. Za te dni to najnieprzyjemniejszy odcinek. Nie mniej skomplikowany jest i 15-metrowy траверс (R26). Szczelina wygodna dla rąk, ale takie wrażenie, że płyty za chwilę runą. Z wielkim trudem wyszukuję powyżej szczeliny szczeliny dla haków. Szczelina wyprowadza na zewnętrzny kąt (R27). Skały mocniejsze, забijam dobry hak. Są małe przyczepy i występy. W porównaniu z пройденным odcinkiem – prawdziwy raj. Ostra granica ciemnych i białych skał. Następny pas zbudowany jest z ogromnych śnieżnobiałych bloków, skały bardzo mocne, rzeźba – różnorodna. Haki idą ze звоном. Odcinek trudny, ale przyjemny. Czas późny; zaczynamy schodzić do namiotów. 24 sierpnia. Dzień ma być napięty. Trzeba przejść całą obrobioną część ściany, wyciągnąć plecaki i dojść do końca białego pasa. Dwójka wychodzi z namiotów o 6:00. Pozostali сворачивают nocleg i przygotowują do wyciągania plecaki. Przechodzimy obrobiony odcinek i idziemy skomplikowanym траверсом (20 m) na kąt kontrforsu. Bezpośrednio pod nami namiot. Rzucamy w dół linę 80 m; ona praktycznie nie dotyka ściany. Przyjmujemy jednego uczestnika z trójki; jego zadaniem jest zdjęcie lin i wybicie haków. Pozostali dwaj поднимутся po linie na zaciskaczach. Interakcja między uczestnikami jest налажена do automatyzmu. Wyciągnięto dwa plecaki, praktycznie podniósł się po linie czwarty uczestnik, a pierwsza dwójka już jest gotowa do dalszego ruchu w górę. Początek – bardzo skomplikowany nawieszający się odcinek mocnych skał z niewielkimi występami (R29). Jeśli pierwsza część białego pasa była mocna, to teraz zaczęły się pojawiać odcinki ze zniszczonymi skałami. Przechodzimy trudnym лазанием jeszcze 20 m białego pasa (R30). Przed nami – pionowa ścianka (R31), ale czuje się, że za nią musi być przegub. W kilku miejscach приходится zawieszać drabinki. Pozostaje bardzo mało dziennej pory. Ściana wyprowadza na скальный заснеженный grzbiet, gdzie można stanąć. Przymocowujemy linę i organizujemy miejsce dla wyciągania plecaków. Zaczyna się ściemniać. Postanawiamy wyciągnąć dwa plecaki, usiąść na nocleg, a jutro podciągnąć pozostałe. Noc przesiadujemy wszyscy razem. 25 sierpnia. Znacznie przed wschodem słońca zaczęliśmy przygotowywać śniadanie. Dwójka idzie po zniszczonym grzbiecie w górę, a trójka zajmuje się plecakami. Stromość grzbietu trochę spada, i pod samą вершинной башней jest poziomy odcinek. Ostatnia ściana robi silne wrażenie. Bardzo stromo i nie widać, skąd zacząć podьём. Przymocowujemy linę i idziemy po plecaki… Chłopaki рубят площадку, a my poszliśmy w prawo na rekonesans. Można skomplikowanym траверсом iść we wewnętrzny kąt między dwoma предвершинами, ale там mocno sypie, i od tego wariantu odmawiamy. Wracamy z powrotem na grzbiet. Już 12:00, szybko przekąsiliśmy i idziemy trochę w lewo. Z lewej strony widać wąski комин, do niego właśnie kierujemy się:
• Wewnętrzny kąt (R35) z dobrymi, mocnymi przyczepami
• Dalej najtrudniejszy траверс w lewo-w górę (R36); mocne skały, czasem nawieszające się odcinki: приходится korzystać z drabinek
• U samego wejścia do komina – trzymetrowy występ (R37), преграждающий drogę Za pomocą drabinek проходим występ i попадаем na początek wąskiego komina (R38). Niektóre odcinki komina są zalane lodem. W dwóch miejscach комин zamknięty jest zatyczkami. Trzeba wychodzić na ścianę na prawo od komina. Wyżej komina jest mała площадка, na której można stanąć. Zostawiam cały sprzęt i zaczynamy schodzić do noclegu. Ściemnia się. Chłopaki spotykają nas gorącym obiadem-kolacją. Namioty stoją na wyrębanych площадках, dzisiaj będziemy spać komfortowo. 26 sierpnia. O 6:30 kończymy śniadanie, i pierwsza dwójka z częścią sprzętu idzie w górę. Trójka zbiera biwak i przygotowuje do wyciągania plecaki. Od końca przymocowanej liny idzie gładka nawieszająca się ścianka (R39), którą проходим na drabinkach.
• Odcinek R40 – mocne skały z małymi przyczepami – проходим лазанием
• Znowu pion (41 m); szczelin prawie nie ma, приходится wbijać шлямбурные haki
• Odcinek R42 – mocne skały, dobre przyczepy
• Nawieszająca się ścianka (R43) z małymi szczelinami. Trzeba iść na drabinkach, haki лепестковые i шлямбурные.
• Wewnętrzny kąt (R44) проходится лазанием i wyprowadza ku drugiemu białemu pasowi (R45) z mocnymi przyczepami i występami. Stromość ściany spada, i na końcu odcinka (R46) podchodzimy do półki ze śnieżnym надувом. Bezpośrednio nad półką нависает ogromny występ. Z lewej strony widać wariant obejścia dużego występu. Przy księżycu kończymy organizację noclegów. 27 sierpnia. Idziemy w lewo-w górę po nawieszającym się wewnętrznym kącie (R47) do trzymetrowego występu (R48) – drabinki; dalej 20 m po trudnych skałach (R49) ku nawieszającemu się odcinkowi z niewielkimi występami. Mocne skały, haki „idą” dobrze. Po występie траверс w lewo-w górę do wyjścia na grzbiet. Po zniszczonych skałach podnosimy się jedną linę w górę i zatrzymujemy się na nocleg. Wykładamy dobre площадки. Obok nas w śnieżnej niecce – niewielkie jeziorko. Noclegi doskonałe. W drugiej połowie dnia na przełęcz między szczytami Энгельса i 40 lat ЛКСМУ wyszła grupa pod kierownictwem W. Klimaszyna. Po negocjacjach grupa W. Klimaszyna poszła na szczyt 40 lat ЛКСМУ, a my zostaliśmy na noclegu. 28 sierpnia. Rano naлегке wyszliśmy na szczyt Энгельса. Idzie się łatwo. Podьём na wierzchołek zajął 1 ч 30 мин. Na wierzchołku tura nie znaleźliśmy. Wcześniej na słupie była привязана puszka, teraz oprócz śniegu nic nie ma. Zostawiamy kartkę na скальном ramieniu i schodzimy do namiotów. Zbieramy obóz i schodzimy na przełęcz między szczytami Энгельса i 40 lat ЛКСМУ. Często trafia się lód. Podьём na szczyt 40 lat ЛКСМУ nie jest skomplikowany. Znacznie trudniejszy jest schodzenie z wierzchołka na przełęcz. Idziemy na prawo od grzbietu. Często приходится schodzić na podwójnej linie. O 19:00 byliśmy na przełęczy. Tutaj u nas jest заброска prowiantu i paliwa. Юрий Piskunow skarży się na ból w prawej ręce. Po radiu połączyliśmy się z grupą, która dokonuje встречного траверса. W tej grupie idzie nasz lekarz, i ponieważ jutro w pierwszej połowie dnia oni będą na przełęczy, postanowiliśmy nie odchodzić do spotkania z nimi. 29 sierpnia. Z rana doprowadzamy do porządku снаряжение, sortujemy, co wziąć ze sobą na траверс, a co zostawić na przełęczy. O 12:00 spotkaliśmy się z grupą A. Martynowskiego. Lekarz Gumienjuk dokładnie zbadał rękę Piskunowa. W wyniku zanieczyszczenia głęboka zadra na palcu prawej ręki zaczęła się jątrzyć. Postanowiliśmy towarzysza Piskunowa wysłać w dół z grupą A. Martynowskiego. Tak więc zostajemy w czwórkę. 30 sierpnia. Pogoda dobra. Zaczynamy schodzić z szczytu «Вечерняя Москва» (5491 m). Zniszczony скальный grzbiet. Podchodzimy do początku «piły». Z wierzchołka ten odcinek wygląda jak gigantyczny jeż z ogromnymi ostrymi igłami. Odcinki mocnych skał чередуются ze zniszczonymi skałami. Pierwsza część tego odcinka idzie prosto po grzbiecie, występy pozwalają na organizację dobrej страховки. Częste zejścia i dość skomplikowane wejścia, czasem приходится organizować спуск po przymocowanej linie. Druga część «piły» – проходится głównie na prawo. Po «piłe» – niewielki równy grzbiet, i zaczyna się wzniesienie na pierwszą trapez. Zniszczone skały, czasem zasypane śniegiem, wymagają maksymalnej ostrożności. Są występy dla organizacji ubezpieczenia. Przed wyjściem na poziomy grzbiet stromy śnieżny stok, pod śniegiem lód; stopnie w śniegu nie держат – приходится wbijać во льду (haki). Równa część grzbietu pozwala iść одновременно. Schodzenie z I-szej trapezie po zniszczonych skałach (bardzo ostrożnie) na prawo od grzbietu. Na przełęczy – piękne miejsce na noclegi. My же ograniczamy się do przekąski i idziemy dalej. Podьём na II-gą trapez idzie po косой szczelinie, z której cały czas wyrzuca. Dalej idą zniszczone skały. Trudne лазание. Wymagana jest maksymalna ostrożność. Grzbiet drugiej trapezie średniej trudności, niewielkie провалы (10–12 m), zniszczone skały lub gęsty śnieg. Nie zaczynając schodzenia z II-giej trapezie, zatrzymujemy się na nocleg. 31 sierpnia. Schodzenie na prawo od grzbietu. Na początku po mocno zniszczonych skałach, następnie po mocnych skałach typu «baranich łbów». Przed nami ściana na szczyt «Вечерняя Москва» – węzłowy odcinek траверса. Górna część ściany (150–200 m) zbiega się z маршрутом A. Snie sariewa, dolna część około 200 m nie jest хожена. Pierwszy wzniesienie – skrajnie zniszczone skały черепичного сложения, trudno zorganizować ubezpieczenie. Pod ścianą траверсируем w prawo 25–30 m po осыпной półce i zaczynamy podьём w lewo-w górę do piór na grzbiecie (2 liny). Trochę na prawo od grzbietu po mocno zniszczonej ścianie prosto w górę do poziomego grzbietu. Ten odcinek проходили z przerwami między łącznikami z powodu podwyższonej камнепадоопасности. Z ramienia widać ścianę A. Snesariewa; nam предстоит iść na prawo. Odcinki podьёmu:
• R68 – bardzo trudny z powodu naciekowego lodu na skałach,
• R69 – prawie pionowa ściana z dobrymi mocnymi przyczepami, stromość stopniowo spada,
• R71 – znowu lód na skałach,
• R72 – po nachylonej półce podchodzę do wewnętrznego kąta, stromo, ale nie ma lodu; górna część trochę нависает, potrzebne są drabinki. Mała площадка, na której można stanąć. Z lewej strony widać linę, pozostawioną przez grupę A. Snesariewa.
• R73 – najtrudniejszy траверс po skałach, zalanych lodem, przejście w lewo,
• R74 – mocne skały, czasem zalane lodem,
• R75 – po zniszczonych skałach wychodzimy na ramię. Z płyt wykładamy dobrą площадку. 1 września. Przerwa 10 m. Траверс w prawo 5 m i podьём w górę po mocno zniszczonych stromych skałach (R76). Równy grzbiet (5–10 m) i znowu wzniesienie. Pierwszy odcinek przypomina zastygły seлевый potok: błoto, kamienie, a wyżej – ogromne nawieszające się bloki z szarego granitu. Trzeba skomplikowanym траверсом (R77) iść w prawo-w górę. Dalej:
• R78 – niewielki negatywny pas, проходим na drabinkach,
• R79 – po zniszczonych skałach podchodzimy do śnieżnego stoku (R80),
• Śnieg gęsty, trudno wbijać stopnie, ale trzyma dobrze. Podьём kończy się – jesteśmy na wierzchołku. Nieco przekąsiwszy, idziemy dalej. Schodzenie z szczytu «Московской Правды» – średniej trudności. Dalej podьём – w porównaniu ze ścianą na szczyt «Московской Правды» znacznie prostszy. Jedna z вершин (około 6000 m) grzbietu. Zostawiamy kartkę i idziemy dalej. Schodzenie z вершины po śnieżnym stoku z ogromnymi калгаспорами. Śnieg podтаял, i my to i дело zapadamy się do lodowego podłoża. Śnieg się skończył – znowu zniszczony скальный grzbiet. Ubezpieczenie przez występy. Wiele спусков i podьёмов na grzbiecie. Nocujemy przed szczytem Kryłowa. 2 września. Podьём na szczyt Kryłowa – 4 liny mocno zniszczonych skał. Schodzenie z вершины менее strome. Przed nami – podьём na ostatnią вершину (5739 m):
• zniszczone skały,
• czasem trafiają się niewielkie ścianki. O 10:00 byliśmy na wierzchołku. Schodzenie z вершины wszystkim znane. O 13:00 zeszliśmy do obozu bazowego.

Wnioski ogólne dotyczące trasy

Przeszły траверс na całej długości jest logiczny i bezpieczny. Траверс проходит na dużej wysokości i jest nasycony odcinkami z najbardziej różnorodnym скальным, śnieżnym i lodowym reliefem. Długość траверса około 13 km (według mapy аэрофотосъёмки). Nie licząc забросок i obserwacji za ścianą, grupa przebywała na маршруcie 17 dni; wykorzystano 172 robocze ч, забито 335 haków, w tym:

• 283 скальных,
• 40 tytanowych швеллеров,
• 12 шлямбурных. Najbardziej skomplikowanym odcinkiem траверса są podьёмы na szczyt Энгельса, na I-szą i II-gą trapezie i na szczyt «Московской Правды», co w sumie составляет więcej niż 2000 m bardzo skomplikowanego стенnego лазания. Dla podьёmu na szczyt Энгельса potrzeba było 109 roboczych ч. Długość ściany około 1700 m, różnica wysokości od początku ściany do предвершинного grzbietu około 1350 m. Średnia stromość скальных odcinków więcej niż 80°, a górnej części – więcej niż 85°. Ściana obfituje w różnorodność скального reliefu. Trafiają się suche i mokre skały, a także odcinki, pokryte naciekowym lodem. Trasa представляет duży interes dla sportowców, posiadających doświadczenie скалолазания. Podьём po ścianie проходит równolegle do маршрута Romanowa, dlatego można było nieustannie porównywać stromość odcinków. Dolna część trasy do wysokości 5800 m znacznie stromiej romanowskiego, środek – prawie taka sama, верх nieco stromiej i więcej po długości. Ściana znacznie bardziej skomplikowana od wszystkich маршрутов, które uczestnikom приходилось przechodzić wcześniej. Duża długość i znaczna высота предъявляют wysokie wymagania do fizycznej підготовки uczestników. Podьём na szczyt Энгельса i większa część траверса grzbietu szczytów «Московской Правды» zostały пройдены po raz pierwszy. Odcinek od szczytu Энгельса do grzbietu szczytu «Московской Правды» проходит na dużej wysokości, ale nie jest bardzo skomplikowany w technicznym отношении. Grzbiet szczytu «Московской Правды» включает w siebie 7 вершин высотой do 6000 m. Najbardziej skomplikowane odcinki grzbietu wymagają zastosowania najwyższej techniki скалолазания i представляют собой bardzo strome ściany. Tak, podьём na szczyt «Московской Правды» jest częścią skomplikowanego стенного маршрута т. Snesariewa. Dla przejścia tylko tej ściany potrzeba było około 20 roboczych ч. Wedlug сложности takich odcinków na tym grzbiecie jest dużo, ale są one znacznie krótsze. Odхиление od trasy w lewo lub w prawo практически исключено dużą камнепадоопасностью. Biorąc pod uwagę dużą długość i сложность trasy, grupa uważa, że траверс szczytów Энгельса, 40 lat ЛКСМУ i grzbietu szczytu «Московской Правды» może być odнесен do rzędu najwyższej кат. trudn.