Sprawozdanie z pierwszego przejścia na mistrzostwach ZSRR 1973 roku w alpinizmie

na wierzchołek pik 5497 m po północno-zachodniej ścianie przez zespół Ukraińskiego Komitetu ds. Kultury Fizycznej i Sportu

W okresie od 14 czerwca do 23 czerwca 1973 r. pod przewodnictwem Grigorienko-Prigody J.I.

Krótki opis geograficzny i charakterystyka sportowa obiektu

Pik 5497 m znajduje się u ujścia rzeki Garм-Chaszma. Pierwszym badaczem tego regionu był botanik B.A. Fiedczenko, który odwiedził ten region w 1904 r., ale jego badania nie zostały nigdzie opublikowane. W 1931 roku w górnym biegu rzeki Garм-Chaszma przebywał badacz Pamiru, uczestnik kompleksowych ekspedycji tadżyckich, pisarz P. Luknicki. Wykonał rysunki i zwrócił uwagę na masyw, który nazwał „Szaterem”. Masyw „Szater” w lewej części ma dwa wierzchołki, a w prawej części trzy zęby. Niedaleko od masywu (na południe) znajduje się Pik Majakowskiego (zdjęcie). Region Piku Majakowskiego został opanowany przez alpinistów, ale region górnego biegu rzeki Garм-Chaszma nie znalazł się w polu zainteresowań alpinistów. Turyści z Kijowa zbadali ten region, dokonali pierwszych przejść szeregu przełęczy i weszli na w. Garм-Chaszma 1B kat. trudn. Wierzchołek znajduje się obok wzdłuż grani z masywem „Szater”. W 1971 roku Ukraińska Rada ds. Turystyki zorganizowała ekspedycję turystyczną w region rzeki Garм-Chaszma i zaprosiła jako instruktorów alpinizmu Szumichina W.S., Tkaczenko W.S., Wsielubskiego A.I., Bachtigozina W.A. i innych. Równolegle z tą ekspedycją pracowała alpinistyczna ekspedycja z Charkowa. W tym okresie dokonano szeregu pierwszych przejść o kategorii trudności 1, 2 i 3, a także szczegółowej rekonesansu ściany lewej części masywu „Szater” na pik 5497 m.

Wyniki rekonesansu:

ściana ma różnicę wysokości rzędu 1800 m;
nachylenie ściany wynosi około 90°, w górnej części nachylenie przekracza 90°;
ściana jest kamienista, ale jest możliwy do przejścia szlak.

Wnioski po rekonesansie. Ścianę można przejść, ale należy na nią wyjść wtedy, gdy jest zaśnieżona i rzadko występują spadające kamienie. Takim okresem jest początek letniego sezonu—czerwiec.

Opis trasy

Biwak pod trasą wygodnie i bezpiecznie rozłożyć na dużej skalnej wyspie poniżej podstawy ściany na lodowcu. Początek trasy prowadzi po lodowym stoku w kierunku niewyraźnie zaznaczonego kontraforta w centrum ściany. Bergszrund, w odległości 40–50 m od skał, pokonuje się schodząc na „korek” i następnie po przeciwległej, ujemnej ścianie (5–6 m). Po bergszrundzie stok ma nachylenie 50–55°. Kontrafort zaczyna się stromą ścianą 100 m (R4), której górna część komplikuje się niewielkimi ujemnymi fragmentami po 1,5–2 m. Dalej po stromych, zniszczonych skałach pod duży nawis, gdzie możliwy jest bezpieczny nocleg. Nie zaleca się schodzić w prawo ze względu na zwiększone ryzyko spadających kamieni. Duży nawis omija się z lewej strony po stromej płycie—30 m wymagającej trudnego wspinania z użyciem sztucznych punktów podparcia (R6). Dalej po płytach, zalanymi lodem—320 m (R7). Wyjście na firn po wewnętrznym pionowym kącie 40 m (R8). Żywa płytę w górnej części kąta omija się z prawej strony. U początku firnowego stoku możliwy jest względnie bezpieczny nocleg. Po wyraźnie zaznaczonym grzbiecie firnowego stoku pod basztę—80 m i dalej po ścianie 200 m trudnego wspinania do niewielkiej półki pod 50-metrowym odłamem (R10). Na półce—pierwszy punkt kontrolny. Możliwy jest siedzący nocleg. Dalej po pionowym wewnętrznym kącie na półkę, zalaną lodem, i w prawo do góry (omijając odłam)—wyjście na następną półkę, wygodną i bezpieczną do noclegu (R10). Dalsza droga prowadzi po pionowej 200-metrowej ścianie z dwoma nawiszami. Cała ściana jest pokonywana z użyciem sztucznych punktów podparcia, nawisów pokonuje się frontalnie (R11). Na tym odcinku nie ma miejsc na nocleg. Za drugim nawisem na niewielkiej półce możliwy jest leżący nocleg. Z półki—ruch po wygładzonej stromej ścianie (R12). Wspinanie komplikują swobodnie wiszące bloki, które trzeba omijać, stosując sztuczne punkty podparcia. Ubezpieczenie i podciąganie plecaków—z drabinek. Siedzący nocleg. Dalej w lewo do góry po ścianie 300 m w kierunku wierzchołka (R13). Przed nawisającym odcinkiem ściany możliwy jest siedzący nocleg. Ostatnie 50 m przed wyjściem na wierzchołkowy kopułę mają ujemne nachylenie. Podciąganie plecaków jest utrudnione przez ostre kamienie u szczytu ściany.

Po śnieżnym stoku—wyjście na wierzchołek. W związku z tym, że bezpiecznej drogi zejścia z wierzchołka 5497 m nie ma, zejście należy przeprowadzić przez wierzchołek Szpil po trasie 4A kat. trudn. (orientacyjnie), pokonanej w tym roku przez jedną z grup ekspedycji.

Przebieg trasy według dni

1 dzień (14 czerwca 1973 r.) Wyjście na trasę. Przeszli śnieżnym stokiem (R1), pokonali bergszrund (R2), lodowy stok (R2), przeszli dolną część kontraforta (R3–R5). 2 dzień (15 czerwca) Przeszli skalną ścianę (R6), płyty zalanymi lodem i wewnętrzny kąt (R7–R8). 3 dzień (16 czerwca) Przeszli firnowym grzbietem (R9) i 50 m skalnej ściany (R10). Dwóch ludzi nocuje siedząc na półce na końcu ostatniej liny, a pozostali trzej—na poprzednim miejscu noclegu. 4 dzień (17 czerwca) Przeszli 150 m skalnej ściany (R10). 5 dzień (18 czerwca) Przeszli 120 m skalnej ściany (R11). Dwóch ludzi nocuje w hamakach pod nawisem, trzej—na poprzednim miejscu noclegu. 6 dzień (19 czerwca) Przeszli 80 m ściany z dwoma nawiszami (R11). 7 dzień (20 czerwca) Przeszli 150 m skalnej ściany (R12). 8 dzień (21 czerwca) Przeszli 300 m skalnej ściany (R13). 9 dzień (22 czerwca) Przeszli ujemną ścianę 50 m i po śnieżnym grzbiecie wyszli na wierzchołek 5497 m. 10 dzień (23 czerwca) Travers grani do wierzchołka Szpil i zejście do bazy po trasie 4A kat. trudn. przez przełęcz „Dziesięciu”.

Ocena pokonanej trasy

Pokonana trasa na wierzchołek 5497 m po zachodniej ścianie odnosi się do technicznie skomplikowanych wejść i wyróżnia się dużą rozległością i trudnością przejścia. Ścianę można podzielić na dwa odcinki, każdy z nich ma swoje specyficzne cechy: jest to dolna część ściany, z niewyraźnie zaznaczonym kontrafortem, i baszta (górna część ściany, zaczynając od jej połowy). Duża rozległość, obfitość nawiszów, ujemnych odcinków, a także charakterystyczna sypkość zerodowanych skał sprawiają, że baszta jest bardzo trudna do przejścia. Całkowita długość odcinków 6 kat. trudn.—około 600 m. Trasa jest logiczna i względnie bezpieczna (w tym okresie roku), ponieważ prowadzi pionowo do góry po niewyraźnie zaznaczonym kontraforcie, a następnie pod osłonę, w zasadzie, nawisającej baszcie. Biorąc pod uwagę doświadczenie wcześniej dokonanych wejść 6A i 5B kat. trudn. i porównując tę trasę z niżej wymienionymi, uczestnicy zespołu uważają, że pokonana trasa odpowiada 6B kategorii trudności.

Doświadczenie technicznie skomplikowanych wejść

J. Uszba po S-Z ścianie: 6B
J. Uszba po S-Z ścianie (trasa Arciszewskiego): 6A
Czatyń po „romb”: 6B
Czancachi-choch po S ścianie: 6A
Songuti choch po J-W ścianie: 5B
Mamiszon-choch po lewym żebru: 5B
Mamiszon-choch po trójkącie: 5B
Baszkara po S ścianie (po „zekalach”): 5B
Szhelda 3-zachodnia (po „rybce”): 5B
Pik Szurouskiego (po „baszcie”): 5B
W. Domboj: 5B
Mechta: 5B
Pissionarii pik: 5B
Uiłpata-choch: 5B

Tabela głównych charakterystyk trasy wejścia Różnica wysokości—1900 m, w tym trudnych odcinków—670 m 6 kat. trudn.

Trasa wejścia: pik 5497 m po S-Z ścianie J-Z Pamiro-Alaju Średnie nachylenie—80°

Data	Odcinek	Długość (m)	Nachylenie (°)	Charakterystyka terenu	Kat. trudn.	Sposób pokonania i asekuracji	Warunki pogodowe	Biwak	Wyjście	Czas chodz.	Zakotwiczono haków (skalnych)	Zakotwiczono haków (lodowych)	Zakotwiczono haków (szl.)	Warunki noclegu	Waga dziennego racji żywności
14.06	R1	300	35	śnieżny stok	2	stopnie, asek. lod.	dobra	9	10	11	4
14.06	R2А	6	95	bergszrund	5	skomplikowana technika lodowa					7
14.06	R2Б	30	50	lodowy stok	4	rąbanie stopni, na rakach, asek. lód/lina, haki lodowe					4
14.06	R3	70	80	skalna ściana	5	trudne wspinanie z asekuracją na hakach					17
14.06	R4	30	90	skalna ściana	5	bardzo trudne wspinanie					15
14.06	R5	80	65	zniszczone skały	5	trudne wspinanie z asekuracją na hakach		19	15	12				leżący	1,2
15.06	R6	30	85	skalna ściana	6	bardzo trudne wspinanie z asekuracją na hakach	dobra	8			14
15.06	R7	320	60	płyty zalanymi lodem	5	trudne wspinanie z oczyszczaniem miejsc pod hak					55	6
15.06	R8	40	90	wewnętrzny kąt	6	bardzo trudne wspinanie z asekuracją na hakach		18	10	13				leżący	1,2
16.06	R9	80	50	firnowy grzbiet	4	na rakach, l/ciupaga	dobra	7
16.06	R10	50	85	skalna ściana	6	bardzo trudne wspinanie z użyciem drabinek		20	13	37				3 os. na starym, 2 os. na nowym, siedzący	1,2
17.06	R10	150	85	skalna ściana	6	---	dobra	19	8	11	84			leżący	1,2
18.06	R11	120	90	skalna ściana	6	---	dobra	18	8	10	35	2	6	2 os. wiszący, 3 os. na starym	1,2
19	R11	80	92	skalna ściana 2 nawis	6	---	dobra	19	8	11	85	3	4	leżący	1,2
20.06	R12	150	85	skalna ściana z „nakładkami”	6	---	dobra	17	8	9	64			siedzący	1,0
21.06	R13	300	75	skalna ściana	5	trudne wspinanie z asekuracją na hakach	dobra	20	7	13	52			siedzący	1,0
22.06	R14	50	95	skalna ściana	6	bardzo trudne wspinanie	dobra	5			55	2
22.06	R15	300	35	śnieżny grzb.	3	stopnie, l/ciupaga		20			15			leżący	1,0
23.06				Zejście Z WIERZCHOŁKA
ŁĄCZNIE		2326										107	538	22	z uwzględnieniem zakotwiczonych na biwakach, przy podciąganiu plecaków i blokowaniach.