Paszport wejścia

I. Klasa wejścia: techniczna II. Rejon wejścia: Pamiro Zachodni, pasmo Mazarske, dolina Mazarska III. Szczyt, wysokość, trasa: Pik Radzieckich Olimpijczyków (p. 5347) prawym filarem południowej ściany; nazwa zaproponowana przez pierwszych zdobywców IV. Proponowana kategoria trudności: 5B kat. tr., pierwsze wejście V. Charakterystyka trasy: różnica wysokości 1420 m, długość – 1625 m (w tym V i VI kat. tr. – 1425 m)

Nachylenie – 61°; w dolnej i środkowej części trasy na długości 850 m brak wody (w drugiej połowie lata). VI. Wbite haki: 203 (skalnych – 191, szlumbergowych – 12), z czego dla stworzenia punktów ubezpieczenia – 33 VII. Czas przejścia: 74 godz 30 min VIII. Liczba i charakterystyka noclegów:

• 2 sierpnia 1978 r., 3920 m – na półce, normalny, jest woda, czas przygotowania – 1 godz 20 min
• 3 sierpnia 1978 r., 4200 m – na półce, norm., brak wody, czas przygotowania – 3 godz
• 4 sierpnia 1978 r., 4550 m – na półce na ścianie, siedzący w namiocie, brak wody, czas przygotowania – 4 godz
• 5 sierpnia 1978 r., 4700 m – na grani, półleżący, brak wody, czas przygotowania – 2 godz 30 min
• 6 sierpnia 1978 r., 4920 m – na grani, norm., jest woda, czas przygotowania – 40 min
• 7 sierpnia 1978 r., 5100 m – na grani, norm., jest woda, czas przygotowania – 1 godz 40 min
• 8 sierpnia 1978 r., 4300 m – zjazd, na półce, w żlebie, siedzący w namiocie, brak wody, czas przygotowania – 3 godz

IX. Kierownik: Machnowicz L.A. – KMS

Uczestnicy:

• Iwanczin I.A. – KMS
• Kriworuczenko W.S. – 1-sza kat. sport.
• Kuźmin A.S. – KMS
• Romanow A.A. – 1-sza kat. sport.

X. Trener drużyny:

• Pienczuk W.L. – MS

XI. Data wyjścia na trasę i powrotu: od 2 sierpnia do 9 sierpnia 1978 r.

Pik Radzieckich Olimpijczyków (5347 m), trasa prawym filarem południowej ściany.

Opis geograficzny rejonu

Górne partie rzeki Obimazar zostały ponownie wybrane jako miejsce alpinistycznej ekspedycji. W 1974 roku w tym rejonie działała ekspedycja Leningradzkiego Towarzystwa „Trud” pod kierownictwem G.A. Czunowkina. Ta drużyna dokonała wejścia w ramach mistrzostw ZSRR w alpinizmie na Pik Arnawad Północny północno-wschodnią ścianą i zajęła pierwsze miejsce w klasie wysokościowo-technicznych wejść.

Informacje, które otrzymaliśmy od leningradzkich alpinistów, kierownictwo naszej ekspedycji uznało za niewystarczające, i na początku maja tego roku zorganizowano rekonesans w składzie trzech osób w celu:

• zbadania dróg dojazdowych i podejścia do obozu bazowego;
• wyboru sposobu dostawy ładunków do obozu bazowego (wariant śmigłowcowy lub karawanowy);
• zawarcia umowy na łączność radiową.

Drugim zadaniem rekonesansu był zbieranie dodatkowych materiałów fotograficznych o możliwych trasach wejścia. Rekonesans wykazał, że praktycznie niemożliwe jest uzyskanie śmigłowca, i trzeba będzie odbyć długą drogę (około 35 km) z ładunkami na mułach od Górnego Sangworr (miejsca połączenia rzek Obimazar i Obichingou) do miejsca połączenia rzeki spod lodowca Arnawad w Obimazar. Leningradczycy dotarli do obozu bazowego śmigłowcem z Dżirgatolu i mieli dużą przewagę czasową.

Dolina Mazarska leży między dwoma pasmami: Darwaskim (od południa) i Mazarskim (od północy). We wschodniej części pasma łączą się, zamykając dolinę. Stąd można dostać się do doliny Wancz przez przełęcze Techarwi, Arnawad lub Buna, położone w paśmie Darwaskim.

Lodowiec Mazarski, położony w górnej części doliny, daje początek dość rwącej rzece Obimazar, lewym dopływem rzeki Obichingou, płynącej z lodowca Garmo. Pasmo Mazarskie w tym rejonie stanowi ciągły łańcuch szczytów o wysokości od 5200 do 5800 m. Jeden z nich, Surajsza, został zdobyty w 1977 roku z północy z sąsiedniej doliny przez charkowskich alpinistów w ramach mistrzostw ZSRR. Wiele z nich jest interesujących z alpinistycznego punktu widzenia.

Południowe stoki pasma opadają do doliny stromymi ścianami. Tu i ówdzie są kotły polodowcowe z lodowcami zwisającymi. Północne stoki pasma Darwaskiego, przeciwnie, obfitują w granie, wąwozy, tworząc splątaną sieć grzbietów, cyrków i małych lodowców.

Od doliny Mazarskiej odchodzą na południe dwie boczne doliny. Jedna z nich prowadzi od północy do masywu Arnawad, tworząc u góry duży kocioł polodowcowy otoczony szczytami, z których większość mieliśmy pierwsi pokonać, ponieważ wiadomo było, że zostały zdobyte tylko Arnawad i Surajsza oraz jakieś niewykwalifikowane trasy treningowe 1–2, których nawet zdobywcy nie potrafili dokładnie zlokalizować. Drugie z bocznych wąwozów prowadzi do pierwszej przełęczy Arnawad. Znajdujący się w dolinie lodowiec Arnawad daje początek pełnowodnemu południowemu dopływowi rzeki Obimazar.

Nieco niżej od połączenia tych dwóch dolin, w zacienionej osikowo-brzozowej gaju rozbito obóz bazowy. Właśnie nad obozem bazowym w paśmie Mazarskim widoczny był najpiękniejszy szczyt (przypominający nieco Pik Engelsa), nazwany przez nas później Pikiem Radzieckich Olimpijczyków. 10 km niżej, z lewej strony, wpada duży dopływ z doliny Darkhargwag. Na pół drogi od Darkhargwagu do naszego obozu bazowego, na samym skraju wysokiego i stopniowo kruszącego się urwiska, stoi grobowiec z sarkofagiem Chozrati Burcha („Świętego Burcha”) – miejscem pielgrzymek muzułmanów. W niektóre dni przychodziło tu do 50 i więcej pielgrzymów, więc ścieżka jest dobrze utrwalona, ale dla mułów była ona nadal trudna do przebycia, i w wielu miejscach trzeba ją było dosłownie wyrąbywać, aby zapewnić przejście mułów z ładunkiem.

Droga w górę zajęła pełnych 7 dni. Trzeba było pracować na zmianę wszystkim uczestnikom zbiórki, ponieważ liczba mułów była ograniczona; to zajęło dużo sił i czasu, ale jednocześnie wszyscy uczestnicy dobrze zaaklimatyzowali się.

Przez jeden z dopływów, wpadający do Obimazar z pasma Mazarskiego, została urządzona przez uczestników zbiórki lina nośna, i cały ładunek oraz uczestnicy przeprawili się po tej linie, a muły z dużym trudem udało się przeprawić bez ładunku powyżej przeprawy powietrznej.

Droga powrotna z mułami zajęła około 4 dni + 2 dni autobusem po dość przyzwoitej drodze. Do tego czasu autobusy tam nie jeździły, więc kierowca jechał niechętnie. Po 70 km trudnej drogi autobus przybywa do Tawil-Dary, a dalej już po asfalcie dość szybko dociera do Duszanbe. Dostawa na miejsce i ewakuacja zajęły niewiele mniej niż 2 tygodnie, i taki sposób transportu raczej nie może być polecany dla kolejnych ekspedycji w ten rejon.

W rejonie działania ekspedycji jest jeszcze wiele nieodkrytych szczytów i niezbadanych cyrków, na przykład:

• Darkhargwag;
• kocioł lodowca Arnawad.

W górnych partiach lodowca Mazarskiego większość głównych szczytów i najciekawsze trasy 5B kat. tr. zostały pokonane przez uczestników naszego zgrupowania (5 tras 5B kat. tr. + 4 trasy treningowe od 3B do 5A kat. tr.).

Tabela podstawowych charakterystyk

Wyjście na trasę o 7:00. Przerwa na biwak o 16:00. Opracowanie odcinków R7, R8 od 16:00 do 20:00. Przygotowanie miejsca dla namiotu od 16:00 do 19:00. Biwak normalny. Przebyto 270 m trasy (w tym 200 m opracowanych poprzedniego dnia), wbito 35 haków, w tym 5 haków do przejścia odcinka R4 na drabinkach. Wyciąganie plecaków na odcinku R4. Ogólny czas pracy – 13 godz.

Wyjście na trasę o 7:00. Przerwa na biwak o 18:00. Opracowanie odcinka R12 od 18:00 do 21:00. Przygotowanie miejsca dla namiotu od 18:00 do 22:00. Biwak na półce siedzący. Ogólny czas pracy – 15 godz. Przebyto 415 m trasy (w tym 125 m opracowanych poprzedniego dnia). Wbity 38 haków.

Wejście na trasę o 9:00. Przerwa na biwak o 16:00. Opracowanie odcinków R16, R17 od 16:00 do 20:30. Przygotowanie miejsca od 16:00 do 18:30. Biwak półleżący. Ogólny czas pracy – 11 godz 30 min. Przebyto 160 m. Wbity 28 haków, w tym 10 skalnych do poruszania się na drabinkach. Plecaki były wyciągane na odcinkach R12 i R14.

Wejście na trasę o 7:00. Przerwa na biwak o 21:00. Nocleg normalny. Ogólny czas pracy – 14 godz. Przebyto 250 m. Wbity 49 haków, w tym:

• do poruszania się na drabinkach – 8 skalnych i 10 szlumbergowych haków. Plecaki były wyciągane na odcinkach R16–R22.

Czas wyjścia o 9:00. Przerwa na biwak o 16:00. Opracowanie odcinka R24 od 16:00 do 20:00. Biwak normalny. Ogólny czas pracy – 11 godz. Przebyto 250 m trasy. Wbity 23 haki.

Czas wyjścia na trasę o 8:00, wyjście na wierzchołek o 12:30.

• Wbity haki: 30
• Czas wejścia: 4 godz 30 min
• Przebyto: 280 m
• Całkowita długość trasy: 1625 m
• Różnica wysokości: 1420 m
• Średnie nachylenie: 61°
• Całkowity czas wejścia: 74 godz 30 min
• Łącznie wbity haki: 203, w tym szlumbergowych – 12
• Zjazd zajął: 19 godz
• Na zjeździe zorganizowano: 14 düłferów po 60 m

Krótki komentarz do tabeli podstawowych charakterystyk

2 sierpnia. Opracowanie 200-metrowej dolnej ściany, odcinki R1–R4. Nocleg na początkowym biwaku normalny. Woda w strumieniu po lewej stronie w kierunku ruchu około 100 m. Dalej na trasie w dolnej i środkowej części brak wody. Zbieramy 4 litry wody do dalszego ruchu na trasie.

3 sierpnia. Odcinek R1. Początek odcinka w lewej części ściany ~20 m. Dalej po żółtych skałach prosto w górę do centrum ściany (fot. №6). Odcinek R2. Ruch prosto w górę do miejsca, wygodnego dla odbioru ludzi i organizacji asekuracji. Tu kończą się żółte skały i zaczyna się szary masyw. Koniec drugiego odcinka i początek trzeciego pokazano na fot. №7. Odcinek R3. Ruch w lewo w górę. Do centrum ściany pozostaje ~25–30 m, jednak „na wprost” one nie są zdobyte. Trzeba iść lewą częścią ściany trawersem z naborem wysokości po małych stopniach i półkach na ścianie (fot. №7 i №8) do gładkiej płyty, na której następuje wyjście na centralną część ściany. Odcinek R4. Szara gładka płyta, prawie pionowa, pęknięć mało, jest zdobyta prosto w górę z użyciem sztucznych punktów zaczepienia (fot. №9). Plecaki są wyciągane. Odcinek R5. Ostra grań trasy, iść po niej niezwykle trudno. Skały nietrwałe, zasypane pyłem. Właściwie zasada ruchu jest taka sama jak na śnieżnych lub lodowych odcinkach graniowych, ale sytuacja jest skomplikowana tym, że na śnieżnych lub lodowych graniach można wydeptać lub wyciąć stopnie, to tu stworzenie dogodnych punktów zaczepienia nie jest możliwe. Ponadto z powodu nietrwałości skał utrudnione jest wbicie haków. Tu i na ogół na większości trasy w skałę wbija się lodowe haki tytanowe i długie „kości”. Z powodu powyższych przyczyn ruch na odcinkach R6–R8 został wykonany po prawej (w kierunku marszu) części kontrforsu nieco poniżej grani. Odcinek R6. Zejście z grani w prawo po półce w stromy, biegnący w górę żleb. W żlebie dachówkowaty mikro relief. Pierwszy czyści, potem można przejść dość spokojnie. Żleb kończy się odłamem, na którym można zorganizować stanowisko pod namiot. Dwójka rusza do opracowania dalszej trasy. Przy tym jeden człowiek pozostaje, organizując biwak. Nachylenie stoku w miejscu stanowiska osiąga 35–40°, ale skały miękkie, poddają się obróbce, i po 3 godz wyrąbuje się i układa stanowisko dla normalnego noclegu. Pod wieczór zostaje opracowane 120 m dalszej drogi (odcinki R7 i R8).

4 sierpnia. Odcinek R7. Od namiotu po półce w górę-w prawo 10 + 12 m, dalej w górę po ścianie w kierunku kąta wewnętrznego. Budowa skał dachówkowata, wszystko jest czyszczone. Kąt wewnętrzny w górnej części odcinka skręca w lewo i kończy się mostkiem między ścianą a odłamem po prawej. Odcinek R8. Ścienny odcinek, wyprowadzający na grań kontrforsu. Wyjście w rejonie grupy skał typu „baranich łbów”. Odcinek R9. Ostra grań kontrforsu. Ruch górą lub miejscami na czworakach, asekuracja lodowymi hakami prosto w skały z obowiązkowym dublowaniem haków na końcu liny. Odcinek R10. Stromy wzniesienie grani. Dróg obejścia nie ma, jest brany „na wprost”. Bardzo luźna skała, miejsca dla zaczepów są czyszczone z pyłu, potem są wykuwane młotkiem. Odcinek R11. Ostra grań kontrforsu, ruch podobny do odcinka R9. Po tym odcinku – ujemna ścianka, której nie udaje się pokonać „z marszu”. Zostają zatrzymani na nocleg na prawym (w kierunku marszu) stoku kontrforsu mniej więcej 20 m poniżej ścianki (fot. №10). Opracowanie ścianki i organizacja siedzącego noclegu trwało do późnego wieczora.

5 sierpnia. Rano wypili po ostatnim łyku wody i ruszyli dalej. Brak wody daje się coraz bardziej odczuwać. Odcinek R12. Ujemna ścianka na grani kontrforsu jest zdobyta po prawej stronie z użyciem drabinek. Tylko lodowe haki, dublowanie, skrajna ostrożność. Po ściance – znów grań z jeszcze większym nachyleniem. Odcinek R13. Ostry odcinek graniowy kontrforsu. Odcinek R14. Ośmio metrowa ścianka, po kształcie przypomina otwartą książkę. Pierwszy wspina się na plecy drugiemu i wiesza drabinkę, wspina się po niej i przechodzi na lewą część „książki”. Odcinek R15. Znowu ostra grań kontrforsu. Kończy się wyjściem do kluczowego odcinka trasy, tak zwanego „bastionu” – 150-metrowej przewieszającej się ściany. Przed ścianą – półka, którą za kilka godzin udaje się przekształcić w wygodne miejsce dla półleżącego noclegu. Przednia dwójka opracowuje „bastion”. Z pozostałych dwóch „düłferują” na linie w dół w lewo z kontrforsu w celu zdobycia wody.

UWAGA! Operację tę można przeprowadzić tylko po 18:00, kiedy stoki ogromnego kotła polodowcowego przestają być oświetlone słońcem i kamienio niebezpieczeństwo zmniejsza się do rozsądnych granic.

6 sierpnia. Odcinek R16. Pierwsza ściana „bastionu” nieco odstająca od głównego masywu skalnego, jest zdobyta „na wprost” na drabinkach. U góry ściany – organizacja pierwszej stacji wyciągania plecaków (fot. №11). Dalej ruch był wykonywany w ten sposób: przednia dwójka zdobywała kolejny odcinek i szła dalej, a trójka zapewniała wyciąganie plecaków etapami, od stacji do stacji. Na całej drodze ruchu po „bastionie”. Odcinek R17. Ruch po „bastionie” w górę w prawo pod przewieszenie do wystającej z głównego masywu rudej płyty. Odcinek R18. Wyciągnięta w górę-w prawo 10-metrowa ruda płyta z monolityczną skałą jest zdobyta na szlumbergach i drabinkach (fot. №12). Przy czym szlumbergowe haki wielokrotnego użytku, które nie są wbijane, a wkręcane w skałę i tworzą płynne obciążenie ściany w okolicy otworu (zwykłe wbijane szlumbergowe haki niszczą skałę i wypadają). Po odcinku – stancja odbioru plecaków. Odcinek R19. Szara płyta, jest zdobyta podobnie jak odcinek R18, tylko nieco łatwiejsza (fot. №13). Stancja dla wyciągania plecaków. Odcinek R20. Półka na ścianie, miejscami silnie zniszczona, znika. Ogólny kierunek ruchu – w górę-w prawo. Odbiór plecaków. Odcinek R21. Przewieszający 10-metrowy przód ściany. Jest zdobyty z użyciem drabinek i szlumbergowych haków wielokrotnego użytku. Odcinek R22. Pierwszy na trasie względnie łatwy odcinek (4 kat. tr.). Ruch nie po grani, a nieco niżej – po prawej części. Normalny nocleg. Po raz pierwszy, po 4 dni drogi na trasie, obok – woda.

7 sierpnia. Odcinek R23. Grań trasy, grań silnie porozcinana. Iść należy nieco poniżej grani po prawej stronie; wprawdzie tak jest trudniej, ale mimo to znacznie oszczędza się czas. Docieramy do wierzchołkowej ścianki, opracowujemy ją, i zatrzymujemy się na nocleg. Jutro – decydujący dzień.

8 sierpnia. Odcinek R24. Wierzchołkowa ściana, monolityczna miękka skała, trzeba iść „na wprost”. Odcinek R25. Grań trasy, skały średniej trudności. Ruch po prawej stronie grani. Odcinek R26. Żandarm. Względnie niestromy odcinek, ale skały przewieszone, płytowate. Ruch „na wprost” lub obejście po prawej stronie są jednakowo trudne. Odcinek R27. Wyjście na wierzchołek, skały średniej trudności. Notatki na wierzchołku brak. Ten fakt, a także wstępna znajomość rejonu i konsultacja przekonują, że dokonaliśmy pierwszego wejścia.

Zjazd:

• zaczynamy po trasie wejścia (do odcinka R15);
• dalej (po 18:00) zjazd kontynuujemy w prawy (w kierunku zjazdu) żleb;
• na półce – siedzący nocleg;
• o 6:00 9 sierpnia trawersujemy horyzontalnie w lewo, przecinamy kontrfors w rejonie zakończenia odcinka R9 i schodzimy w lewy (w kierunku zjazdu) żleb, kamienio niebezpieczny odcinek którego przechodzimy przed oświetleniem go słońcem.

Fot. №4. Profilowy widok środkowej części trasy (odcinki R9–R17).

Fot. №3. Profilowy widok dolnej części trasy (odcinki R1–R9).

Fot. №5. Profilowy widok górnej części trasy (odcinki R15–R27).

Fot. №8. Przejście odcinka R3.

I. Ogólna charakterystyka trasy

Trasa prawym filarem południowej ściany reprezentuje sobą masyw skalny w kształcie odwróconego litery „T” z naprzemiennymi pasmami żółtych i szarych skał typu „wafli” (dobrze widać na zdjęciach frontalnych i profilowych). Oba typy skał są bardzo miękkie: tylko żółta jest bardziej zniszczona, a szara z reguły ma mało punktów zaczepienia i pęknięć. Niezawodnych miejsc do wbicia haków brak. Wszystko jest zasypane pyłem. Miejsca dla zaczepów są najpierw czyszczone z pyłu, potem w skale wykuwa się punkt zaczepienia. Haki są niezawodne tylko lodowe i długie specjalne haki typu „kości”. Właściwie, w raporcie nazwa „hak skalny” jest umowna: na 80% przy przejściu trasy zostały użyte haki lodowe i specjalne „kości” o długości ~18 cm. W 20% użyto stalowe grube haki skalne. Przy braku pęknięć miękka skała pozwala na użycie tylko szlumbergowych hooków wielokrotnego użytku, które płynnie obciążają skałę przy wkręcaniu. Przy wbijaniu szlumbergowego haka otwór jest niszczony.

Ze względu na charakter odcinków trasa reprezentuje sobą cztery ściany o wysokości mniej więcej 150–200 m, połączone między sobą ostrą granią kontrforsu. Nachylenie ściannych odcinków 70–100°, graniowych 50–70°. Przy tym odcinki graniowe nie ustępują ściannym pod względem trudności (kształt grani jest urwisty na zachód, na wschód – pod kątem 50–80°). Szerokość grani 0,05–0,5 m