Ogólny opis szczytu i jego lokalizacja

Rejon płaskowyżu Midaagrabińskiego sąsiaduje z kazbeckim regionem wysokogórskim, od zachodu położony jest we wschodniej części Kaukazu Centralnego i terytorialnie w całości należy do Północnoosetyjskiej ASRR.

Najbardziej znaczącymi szczytami regionu są tytani, tacy jak:

Dżimaraichoch
Szau-choch
Suatisichoch
Ziejgałanchoch
Citi-choch
Chirchatien
Donczeny.

Szczyty te tworzą górskie „pierścień”, którego gigantyczny kosz, rozciągnięty w kierunku równoleżnikowym, mieści lodowiec Midaagrabi, co oznacza w tłumaczeniu z języka osetyńskiego: „zlokalizowany w rogu”.

Szczyty płaskowyżu Midaagrabińskiego są położone właśnie w głównym grzbiecie Wielkiego Kaukazu i częściowo w jego północnych odnogach. Najbardziej znaczącym masywem północnych odnog rejonu Midaagrabina jest jeden z najpiękniejszych i najwyższych szczytów regionu - Szau-choch („Czarna góra”, 4646 m n.p.m.).

Bezpośrednimi „sąsiadami” szczytu są:

od południowego wschodu — Dżimaraichoch (4778 m)
od północnego wschodu — pik Gieodiezist (4100 m)
od zachodu — Ziejgałanchoch (4200 m). Od południa masyw Szau-choch otacza lodowiec Midaagrabi.

Od północy masyw szczytu skuwa lód, i ze zboczy wypływają:

na północny-północny zachód — lodowiec Ziejgałan-Citi
na północny-północny wschód — lodowiec Cata-Citi.

Do lądolodu szczytowego od północy podchodzi północny grzbiet, przechodzący w żebro.

Wspinaczka na Szau-choch od południa, z lodowca Midaagrabi, a także wschodnim grzbieniem jest sklasyfikowana jako 2B kat. trudn.

Wspinaczka północnym żebrem zaczyna się z osiedla Dżimara, położonego w górnym biegu rzeki Gizeldon, która tam jest nazywana „Sztry-don”.

Do osiedla Dżimara można dojechać z Ordżonikidze — stolicy Północnoosetyjskiej ASRR — samochodem przez:

niewysoki przełęcz Kakadur
osiedla Gizel i Karmadon
Gizeldon przez bremsberg i osiedle Dargaws.

Wysokość względna szczytu nad osiedlem Dżimara wynosi około 2 km, a różnica wzniesień skrajnych punktów trasy wzdłuż grzbietu i żebra wynosi 1 km.

Wspinaczka północnym żebrem Szau-choch ze zjazdem przez lodowiec Golca do jęzora lodowca Mailijskiego zajmuje około 4 dni.

Wspinaczka na Szau-choch północnym żebrem została po raz pierwszy wykonana w 1938 r. przez grupę A. Dżaparidze.

Drugie wejście tą trasą ze zjazdem wschodnim grzbieniem Szau-choch zostało wykonane w okresie od 30 czerwca do 7 lipca 1955 r. przez grupę studentów Północno-Kaukaskiego Instytutu Górniczo-Metalurgicznego w składzie:

I. Suszczaew
W. Goriełow
R. Proskuriakow
B. Riaskij (1 kategoria trudn.).

Szczegółowy opis trasy wejścia

I dzień. Grupa rusza z biwaku położonego w dolinie rzeki Sztry-don.

Z prawego (orogr.) brzegu rzeki zaczyna się podjazd w górę wąwozem rzeki Ziejgałandon. Na początku wzdłuż wąwozu prowadzi ścieżka, stromo wznosząca się lewym (orogr.) brzegiem Ziejgałandon. Następnie — przejście na prawy brzeg, po którym grupa dociera do ujścia żlebu schodzącego z przełączki na północnym grzbiecie Szau-choch, pokonując stromy podjazd po osypiskowych i trawiastych zboczach oraz prostych skałach. Stąd, w górnej części wąwozu widoczny jest lodowiec Ziejgałan-Citi. Żleb, którym grupa będzie się wspinać, ma długość około 600 m. Żleb od dołu do góry wypełniony jest średnim i drobnym osypiskiem, i podjazd nim jest niezwykle żmudny. W górnej części żleb jest częściowo zaśnieżony. Spad żlebu wyraźnie przekracza 40°.

Tego dnia grupa pokonuje większą część żlebu i organizuje nocleg pod jedną ze skał prawego ograniczenia żlebu, gdzie grupa SKGMI ułożyła z kamiennych płyt platformę pod namiot.

II dzień. Rozpoczynając wczesnym rankiem przemieszczanie się w górę po osuwiskowym osypisku żlebu, grupa po 1 godzinie dociera do przełączki grzbietu. Tutaj można zorganizować wygodny biwak.

Z przełączki zaczyna się trasa grzbietowa. Po przejściu 100–150-metrowego stromego, zawalonego odłamkami skalnymi odcinka szerokiego w tym miejscu grzbietu, grupa wychodzi na wąską część skalnego grzbietu. Grzbiet długości 100–150 m, jest cały usiany częstymi niewielkimi turniczkami skalnymi. Wspinaczka wąskim grzbietem średniej trudności zajmuje 1–1,5 godziny. (Wspinaczka na uwięzi!)

Na końcu „piły” grzbiet wyraźnie się rozszerza dzięki przylegającemu od prawej stronie żebrze. Pozostawiając linię grzbietu z jego turniczkami, należy wyjść na prawo i, idąc tym szerokim grzbietem, zjechać po skałach średniej trudności, równolegle do linii grzbietu w odległości 10–15 m w stronę przełęczy przed „Wielkim Turniczkiem” na Grzbiecie Północnym.

Obejście turniczka od prawej po trasie: trawersem skał wieży po półkach i zachodach, mocno zniszczonych i zaśnieżonych.

Ubezpieczenie — przez występy, długość obejścia wynosi 4–5 linek. Za obejściem wieży następuje podjazd w lewo-w górę po prostych skałach i osypiskowym zboczu w stronę przełączki za „Wielkim Turniczkiem”, pozostawiając ją po lewej stronie.

Na skalnym progu grzbietu, za przełączką, znajdują się trzy miejsca pod namioty, wyłożone w 1938 r. przez grupę Aloszy Dżaparidze. Tutaj znajduje się kopiec kontrolny na północnym żebrze Szau-choch.

Na tym miejscu organizowany jest nocleg.

III dzień. Od „Wielkiego Turniczka” dalej grzbiet coraz bardziej stromo wznosi się w kierunku lądolodu Szau-choch.

Od miejsca biwaku grupa porusza się bezpośrednio wzdłuż linii grzbietu, który tutaj nie jest technicznie trudny. Po przejściu 100 m i obejściu na trasie kilku drobnych turniczków (wszystkie obejścia — od prawej po trasie), grupa wychodzi na stromy śnieżny zachodni stok Północnego Żebra i trawersuje go, kierując się ku podstawie II „Wielkiego Turniczka”.

Następnie trawersują zbocze, przecinają dwa strome i zniszczone skalne kontrfors i dalej — śnieżny żleb za wieżą turniczka, i podchodzą po następnym za turniczkiem skalno-osypiskowym stromym kontrforsie. Przemieszczanie się po kontrforsie w górę do linii grzbietu jest niedużej trudności, ale niebezpieczne, ponieważ on, jak i cały masyw Szau-choch, zbudowany jest z mocno zniszczonych łupków. Dalej grupa porusza się wzdłuż linii żebra, które tutaj staje się wąskie. Wspinaczka jest średniej trudności.

Po 100 m mocno zaśnieżone tutaj żebro podchodzi do lądolodu „czapy” Szau-choch. W górę odchodzi lodowy, miejscami zaśnieżony stok o nachyleniu 40–45°. Na stoku niezbędne jest ubezpieczenie na lodowych hakach oraz kopanie stopni. Na końcu stok przechodzi w lodospad, pod którym trawersują w prawo z kopaniem stopni (stok o nachyleniu 45–50°) i wchodzą w labirynt seraków i bloków lodospadów wielkiego lądolodu Szau-choch.

Po trawersie w prawo na 15–20 m trasa kieruje się w górę na dwie-trzy linki 45–50-stopniowego lodowego stoku, miejscami pokrytego cienką warstwą śniegu. Tutaj, pod jednym z lodospadów lądolodu możliwa jest organizacja biwaku na głębokim śniegu wypełniającym szczeliny pod serakami.

Tego dnia można wyjść wyżej, jednak skomplikowane i żmudne dalsze odcinki lepiej pokonywać ze świeżymi siłami.

IV dzień. Znalezienie przejścia w chaosie lodospadu nie jest łatwe i nie jest bezpieczne w związku z tym, że w lodospadzie pod głębokim śniegiem kryją się gigantyczne szczeliny. Do przejścia lodospadu grupa musi pokonać ścianę lodową, wysoką na 4 m, przewieszoną u dołu i pionową w górnej części. Ściana w jednym z załamań lodowca otwiera dostęp do lodowego „korytarza” o nachyleniu 40°, który wyprowadza z dolnej, silnie rozczłonkowanej części lodospadu. Miejscami „korytarz” mający długość 2 linek, jest zatkany głębokim śniegiem, miejscami — zlodowaciały. Średniej klasy grupa pokonuje ścianę z dużym wysiłkiem, wbijając w nią 4 liny lodowe oraz podpierając idącego na przedzie wchodzącego na rakach na plecak stojącego pod ścianą towarzysza. Ten odcinek zabiera 2 godziny pracy. Dalej wychodzą w górę na jeden z bloków lodospadu po „korytarzu”, po czym, również z dokładnym ubezpieczeniem, przechodzą po bloku w lewo i następnie, przechodząc bardzo szeroki „rozwór” między blokami lodospadu, zatkany śniegiem, wychodzą w prawo po stromym (45°) lodowym stoku na sąsiedni blok położony wyżej. Z niego, po przejściu jeszcze jednego „rozworu” po śnieżnym moście z dokładnym ubezpieczeniem, wychodzą na stromy 45–50-stopniowy lodowy stok, miejscami pokryty śnieżnymi deskami. Ruch po stoku musi być skoordynowany z dokładnym ubezpieczeniem na lodowych hakach. Na przestrzeni trzech linek stok jest w zasadzie lodowy, dalej zaśnieżoność stoku coraz bardziej wzrasta. Sypki, sypiący się śnieg głęboki na pół metra leży na lodowym podłożu. Cały ostatni na trasie stromy stok długości 150 m pokryty jest takim śniegiem. Grupa porusza się prosto w górę, deptać po drodze głęboki rów. Stok wyprowadza na wierzchołkowy szeroki wschodni grzbiet Szau-choch, gdzie w odległości 100 m na zachód, na skałach, położony jest przy najwyższym punkcie kopiec.

Podjazd od miejsca biwaku zajmuje 5–6 godzin. Trasa zjazdu w porównaniu z trasą podjazdu jest technicznie niedużej trudności i wymaga jedynie wytrzymałości fizycznej, ponieważ cały wschodni grzbiet Szau-choch, zbocza grzbietu ku lodowcowi Golda i lodowiec Golda pokryte są głębokim, sypkim śniegiem. Z lodowca Golda do końca tego samego dnia można zjechać do jęzora lodowca Mailijskiego, do ciepłych źródeł Karmadonu.

V dzień. Przez przełęcz Zielony, bremsberg na Gizeldonie lub przez Karmadon i Gizel następnego dnia wspinacze mogą wrócić do miasta Ordżonikidze.

Ocena trasy

Ocena trudności trasy według starej klasyfikacji (3B kat. trudn.) zupełnie wyraźnie nie odpowiada obowiązującej klasyfikacji i prawdziwym trudnościom trasy.

Jedyna opinia grupy i alpinistów znających masyw — trasa na Szau-choch północnym żebrem musi być oceniona na 4B kat. trudn.

Jedna z najtrudniejszych tras w górach Północnej Osetii — Szau-choch (4646 m) północnym żebrem jest w zasadzie śnieżno-lodowa i jest rekomendowana dla przejścia przez grupy sportowe 2 kategorii trudn.

Opis opracował (R. Proskuriakow)