1. Klasa wspinaczki: skalna
2. Rejon wspinaczki: 2.8: Kaukaz: wąwóz Kurtatyński
3. Szczyt, trasa: Tbau-choch (2980 m n.p.m.): od Południa przez szyb i Grań Północno-Zachodnią
4. Przewidywana kat. trudn.: 3A kat. trudn.: pierwsze wejście
5. Charakterystyka trasy:

różnica wysokości — 400 m, długość trasy — 750 m, długość odcinków:

• 4–5 — 40 m
• 3 — 200 m, średnie nachylenie:
• szybu — 60°
• grani — 45°

6. Wbite haki: skalne — 5 szt. zakładane — 3 szt., lodoburów — brak
7. Liczba godzin/dni przejścia — 6/1
8. Liczba noclegów: 1-szy — na podejściu 2-gi — na wyciągu, biwak w jednym miejscu
9. Kierownik: Lewkowski Jurij Wasiljewicz — 1-sza kat. trudn. Uczestnicy:
10. Jegorin Siergiej Władimirowicz — KMS
11. Iwanow Witalij Walentinowicz — KMS
12. Głazow Aleksandr Pietrowicz — KMS. Trener: Proskurjakow Rusłan Pawłowicz — MS.
13. Wyjście na trasę — 17 grudnia 1994 r.
14. Powrót na biwak — 17 grudnia 1994 r.
15. Organizacja: КМ FА RSO

Przygotowanie do wejścia

Podczas przygotowań do wejścia przeprowadzono rozpoznanie podejść do szczytu od strony wąwozu Kurtatyńskiego, a także dokonano wejścia na pobliski szczyt Czendżen-choch (2823 m n.p.m.). W obu przypadkach wykonano zdjęcia, określono orientację trasy, wstępną ocenę, zasady zapewnienia łączności radiowej.

Podczas przygotowań ustalono, że najlepiej nawiązać łączność z g. Władykaukaz, zaczynając od wyjścia na Grań Północno-Zachodnią i na całej dalszej części trasy pod warunkiem użycia radiostacji UKF. Z biwaku nie ma łączności. Widok z Zachodu

Krótki przegląd rejonu wspinaczki

Rejon wspinaczki położony jest w Skalistym grzbiecie Kaukazu Centralnego między szczytem Karim-choch (3438 m n.p.m.) na Zachodzie a szczytem Czenndżen-choch (2823 m n.p.m.) na Wschodzie, pomiędzy dorzeczami r. Fiagdon i r. Gizeldon i terytorialnie wchodzi w skład Republiki Osetii Północnej.

szczyt Tbau-choch (2980 m n.p.m.):

• zbudowany jest ze skał wapiennych, w górnej części z dolomitów;
• często odwiedzany jest prostą trasą z Południa od osiedla Dargavs;
• u miejscowej ludności uważany jest za świętą górę.

Opis podejścia

Z g. Władykaukaz przejazd przez osiedle Dzuarikan, dalej wzdłuż wąwozu Kurtatyńskiego do obozu pionierskiego „Metałłurg” — 1 godz. 30 min. Stąd, po przejściu przez most na r. Fiagdon, poruszanie się po drodze traktorskiej, która po 30 min. prowadzi do wąwozu ciągnącego się wzdłuż Grani Północno-Zachodniej szczytu Tbau-choch i wyprowadzającego na przełęcz między szczytem Tbau-choch a szczytem 2781 m n.p.m., z której można zejść do osiedla Dargavs. Droga wyprowadza na prawy (orograf.) stok wąwozu i szybko znika.

Dalej poruszanie się po trawiastym stoku po tej stronie. Po 2 godz. podejść pod starcie wyschniętego koryta potoku, przejść na jego prawą stronę i poruszać się po stromych trawiastych stokach do szerokiego trawiasto-osypiskowego żlebu, odchodzącego w lewo od koryta potoku i wyprowadzającego pod 3-cią ścianę szczytu Tbau-choch w jej lewej części.

W górnej części, w miejscu rozszerzenia żlebu, po obu stronach — dwie niewielkie groty, biwak. Brak wody, w okresie wiosenno-jesiennym — śnieg.

Od mostu — 5–6 godz.

Mapa-schemat Skalistego grzbietu (Osetia Północna, M 1:50 000)

szczyt Tbau-choch (2980 m n.p.m.): 3А kat. trudn.: od Południa przez szyb i Grań Płn.-Zach.

• R0–R1 — 3: 50 m, 60°
• R1–R2 — 5: 6 m, 80°
• R2–R3 — 2: 5 m, 50°
• R3–R4 — 3: 8 m, 60°
• R4–R5 — 5: 20 m, 70°
• R5–R6 — 1: 20 m, 30°
• R6–R7 — 2–3: 150 m, 50°
• R7–R8 — 3: 250 m, 50°
• R8–R9 — 1: 150 m, 30°
• R9–R10 — 1: 60 m, 45°

Opis trasy

Od biwaku poruszać się prosto w górę po trawiastych i osypiskowych stokach żlebu do dużej skały „Nos” (przesłania wejście do szybu), obchodząc ją po prawej stronie, pod ścianę 3: 50 m, 60° — 1 godz. Po nietrudnych skałach ściany (zabezpieczenie przez występy) w górnej części wyjść w lewo na trawiastą przełączkę ponad skałą „Nos”.

Z przełączki zejść trawersując po trawiastym stoku do początku szybu, przejść przez niego i, skręcając w prawo, po stromym trawiastym stoku, następnie 6 m szeroką półką w dół — do pierwszego stopnia szybu.

Po lewej stronie szybu po ścianie:

• 5: 6 m, 80° (bardzo trudno, kruchy materiał skalny)
• trawers w prawo, następnie w górę 2–3 m do niewielkiej jaskini,
• skąd w prawo-w górę po półce 4: 7 m, 50° — wyjście na drugi stopień szybu.
• Dalej poruszać się po nietrudnej 5 m ścianie do kontrolowego kopca w niedużym wgłębieniu po lewej stronie.

Od kontrolowego kopca prosto w górę po ścianie 3: 8 m, 60° do komina 5: 70°, 20 m, haki. Za kominem po niedużym stoku osypiskowemu wyjście na Grań Północno-Zachodnią po prawej stronie od żandarma „Palec”.

Na grani, skręcając w prawo, poruszać się po nietrudnych stromych skałach 2–3: 150 m wzdłuż grani, dalej po skałach 2–3 po lewej stronie (w kierunku marszu) wzdłuż Grani Płn.-Zach. 25 m (trawers) — wyjście pod szczytowy bastion od strony Północnej. Prosto w górę po 30° osypisku podejść pod skały bastionu, następnie trawersem w lewo obejść bastion i wejść na szczyt Tbau-choch od strony Wschodniej po trawiasto-skalnych półkach. Od biwaku 6–7 godz.

Zejście ze szczytu tą samą trasą, którą się weszło, aż do Północnej części pod bastionem, dalej 200 m w dół po grani, następnie w lewo-w dół na skalno-osypiskowe ramię, skąd w dół po nietrudnym skalno-trawiastym stoku wyjść za żandarm „Palec” na grań do dużego starego kopca.

Dalej poruszać się w dół po Grani Płn.-Zach. 200 m do żlebu, po którym zjechać 60 m do skalnych zrzutów, skąd odskoczyć w prawo na występ skalny, z którego zjechać sznurkiem 15 m po ścianie, następnie w lewo do żlebu, w który zjechać po 5 m nietrudnej ścianie i w dół po żlebie do biwaku.

Zejście ze szczytu — 2 godz.

Zalecenia

Trasa jest logiczna, obiektywnie bezpieczna przy prawidłowym planie taktycznym wejścia, zalecana jest do przejścia grup szkoleniowych i sportowych.

W okresie letnim na biwaku i na trasie brak wody.