Wspinaczka na szczyt "3850" 3B kat. trudn. (w Osetii Północnej nazywany szczytem "3944").

Szczyt znajduje się w północnym odgałęzienii Bocznego grzbietu Kaukazu. Odgałęzienie odchodzi od szczytu Spartaka (4677 m) na kazbeckim firnplateau i obejmuje z południa na północ następujące szczyty:

• Bezimienny (szczyt Ordzonikidzewskiej железной дороги — 4007 m)
• szczyt Iriston (4000 m)
• Czacz-choch (4100 m)
• szczyt "3850"
• Południowa Kaidżani (3916 m)
• Północna Kaidżani (3969 m)

Na szczycie dwukrotnie byli alpiniści, pokonujący траверсом Kaidżany–Czacz-choch. W styczniu 1959 r. grupa D. Szewczuka weszła na szczyt "3850", jak na samodzielny obiekt wspinaczki z wschodu, jednak trasa z wschodu pozostała nie sklasyfikowana (rzędu 1B kat. trudn.).

Pierwsze przejście północnego lodowo-skalnego żebra szczytu "3850" zostało dokonane przez grupę zawodników Północno-Osetyjskiego DSO "Spartak" pod kierownictwem T. Chakurinowa 3 października 1965 r. Za pierwowspinaczami trasą przeszła grupa CO Rady "Spartak" pod kierownictwem G. Jeputaewa.

1 dzień. Z gor. Ordżonikidze samochodem należy dojechać do osiedla Saniba — droga prowadzi przez osiedle Gizeł po Genaldonskiej dolinie. Przy wyjściu z wąwozu Genaldonskiej doliny trzeba przejechać przez mostek na prawy (orograficznie) brzeg r. Genal-don i dalej — po górnej drodze do osiedla Saniba. Podróż samochodem zajmuje 1,5 godz.

Od osiedla Saniba podnoszą się w górę po dolinie do kotła Południowa-Kaidżany – szczyt "3850" – Czacz-choch. Na początku jest to dość wąska droga (do opuszczonej skwapiny), idąca po prawym (orograficznie) stoku doliny. Nie schodząc do platformy wiertniczej, trzeba skręcić ostro w lewo i wyjść na ścieżkę. Przez 1,5–2 godz. ścieżka staje się ledwo zauważalna, ale droga łatwo daje się odgadnąć.

Za górną granicą lasu dolina nieco się rozszerza, zaczynają się moreny. Droga idzie środkiem doliny w kierunku trawiastego wzniesienia. Wyszedłszy po nim na środkową terasę i przechodząc jeszcze 100–150 m, wychodzą w rejon turzego jeziorka pod morenowym wałem, ciągnącym się od podstawy kontrofursa Czacz-choch ku przeciwległemu brzegowi doliny. Tutaj lepiej zorganizować nocleg, tak jak wyżej nie ma wody, a samo miejsce jest wystarczająco dobrze chronione od wiatru. Droga od osiedla Saniba do turzego jeziorka zajmuje 4–4,5 godz.

II dzień. Od noclegu podnoszą się na morenowy wał i dalej pod wyraźnie zaznaczone północne żebro szczytu "3850". Droga pod skały żebra idzie na początku po osypiskach od 15–25° stromości, następnie przechodzi w śnieżno-lodowy stok o stromości 25–30°. Przed wyjściem na śnieżno-lodowy stok należy związać się i dalej poruszać z poprzemiennym ubezpieczeniem. Od miejsca noclegu do skał 1–1,5 godz. marszu.

Nie wychodząc na pierwsze skały, obchodzą część żebra na prawo w kierunku lodowego żlebu i, nie wchodząc do żlebu, wychodzą na drugi skalny masyw żebra, tworzącego brzeg żlebu. W żlebie możliwe są spadające kamienie i lawiny lodowe! Stromość stoku na obejściu 35–40°, rozciągłość – 2 liny. Ruch po żebrze z poprzemiennym ubezpieczeniem przez występy. Skały żebra złożone są z silnie zniszczonych łupków. Mnóstwo "żywych" kamieni. Ogólna stromość dolnej części żebra 60–65°. Spotykają się niewielkie ścianki o stromości 70–75°.

Przez 3 godz. ruchu po trasie wychodzą na łagodny śnieżny próg żebra, rozrywający go na dolną i górną część. Tutaj znajduje się wygodny szeroki plac, odpowiedni dla noclegu, na którym jest ułożony kontrolny kopiec.

Przerwa jest śnieżno-lodowym stokiem o stromości w górnej części, pod skalnym "trójkątem", do 45–50°, długości 6 lin. Ubezpieczenie na stoku hakowe, wbito trzy lodowe haki, ruch w rakach. Kierunek ruchu — pod prawy kąt skalnej ściany "trójkąta". Lodowy stok i skalny "trójkąt" — najtrudniejsze odcinki trasy. Po skałach "trójkąta" wychodzą pod brzeg wiszacego lodowca i następnie na lewo w górę na górną część żebra. Stromość skał 65–75°. Ubezpieczenie hakowe, wbito siedem skalnych haków. Długość 1,5 liny. Mnóstwo "żywych" kamieni! Górna część żebra staje się łagodniejsza do 30–35° i jest śnieżno-lodowym wzniesieniem z wtrąconymi w niego fragmentami skalnymi. Poruszać się należy z poprzemiennym ubezpieczeniem. Na skałach ubezpieczenie jest utrudnione. Do samego wierzchołka ruch w rakach.

Żebro wyprowadza na grań Czacz-choch–szczyt "3850" w pobliżu wierzchołka ostatniego. Wyjście na wierzchołek — po prostej śnieżnej grani.

Droga od kontrolnego kopca do wierzchołka zajmuje 4,5 godz. Różnica wysokości od początku trasy do wierzchołka 500 m.

Zejście z wierzchołka – траверсом grani na wschód. Nie tracąc wysokości, omijają basztę Południowej Kaidżany, przechodzą przez jej południową grań do trógowej doliny (zejście z południowej grani po osypiskowym żlebie na wschód). Z trógowego lodowca Kaidżany — schodzą w dół na południe, do Czaczskiej doliny. Schodzenie od wierzchołka do doliny zajmuje 2,5 godz. Po dolinie zejście na początku po korycie rzeki, a następnie, po drugich "wrotach" doliny, podnoszą się na lewy (orograf.) trawiasty stok doliny, i, odnajdując ścieżkę, schodzą po niej do rozwidlenia rzek Kobachi i Czacz-chi.

Przejдя obie rzeczki, idą do Darjałskiej doliny po najszerszej terasie prawego (orogr.) brzegu rzeki Kobachi i dalej po Darjału na prawo do osiedla Gwileti. Od osiedla Gwileti do gor. Ordżonikidze jest nieco więcej niż godzina jazdy samochodem po wojskowo-gruzińskiej drodze.

Trasa odpowiada 3B kat. trudn. Wyposażenie rekomendowane dla grupy czterech osób:

1. Liny – 2 szt. x 40 m
2. Haki lodowe – 4 szt.
3. Haki skalne – 9 szt.
4. Raki – 4 pary
5. Karabiny – 8 szt.

Mapa-schemat