Paszport wejścia

Klasa wejścia: zimowa.
Region wejścia: Kaukaz, boczny grzbiet, dolina Tsadżyudonu.
Szczyt, trasa: Arkhon Mały (3984 m), północno-zachodnim żebrem i prawą częścią północnej ściany.
Przewidywana kategoria trudności: 6A zimowe pierwsze przejście.
Różnica wysokości:

1135 m.
z czego właściwa część ścienna — 250 m.
długość części ściennej — 255 m.
całkowita długość trasy — 1680 m.
z czego: 5 kat. trud. — 280 m, 6 kat. trud. — 80 m.
średnie nachylenie części ściennej — 79°
średnie nachylenie trasy — 43°

Liczba wbitych haków:
- skalnych — 97
- lodowych — 3
- elementów zabezpieczających — 0
- śrubowych — 2 (dla ITO)
Liczba godzin marszu/dni: — 29,5/4
Biwaki:

1-szy — na żebru, wygodny, leżący.
2-gi — u podstawy ściany, wygodny, leżący.
3-ci — na zachodnim kontreforsie, wygodny, leżący.

Kierownik: Egorin Siergiej Władimirowicz — KMS

Uczestnicy:

Afanasjew Igor Oleg-Sławianowicz — KMS
Bondarenko Igor Olegowicz — KMS
Głazow Aleksander Pietrowicz — KMS
Iwanow Witalij Walentinowicz — KMS

Trener: Chamicajew Kazbek Borisowicz — KMS
Wyjście na trasę: 24 lutego 1994 r.

Szczyt: 27 lutego 1994 r. Powrót: 27 lutego 1994 r.

ZDJĘCIE №1. SZCZYT ARKHON MAŁY. Zdjęcie zrobione z północnego zachodu, z lewobrzeżnej moreny lodowca Tsadżyu, 2900 m, 23 lutego 1994 r., 15:00.

Odległość do góry: 2500 m.
Obiektyw: Industar 61 L
Ogniskowa: 50 mm.
T. 1

ZDJĘCIE №2. PROFIL ŚCIANY Z PRAWEJ. Zdjęcie zrobione z lodowca Tsadżyu, 2950 m, 23 lutego 1994 r., południe. Odległość do góry 2500 m. Obiektyw Industar 61 L, ogniskowa 50 mm. T. 2.

ZDJĘCIE №3. PROFIL ŚCIANY Z LEWEJ. Zdjęcie zrobione z doliny Tsadżyu, maj 1993 r., druga połowa dnia. Obiektyw Industar 50, ogniskowa 50 mm. Odległość do góry 1500 m. T. 3.

ZDJĘCIE №4. FOTOPANORAMA OKOLICY. Zrobione z lewego grzbietu doliny Tsadżyu, 3050 m, czerwiec 1993 r., południe. Odległość do góry 5000 m. Obiektyw anastygmat T-43, ogniskowa 40 mm. T. 4.

Region wejścia drużyny znajduje się w centralnym Kaukazie — w masywie Tepli-Kołota, który należy do systemu bocznego grzbietu, w dolinie rzeki Tsadżyudon. Z geologicznego punktu widzenia ta dolina jest bardzo ciekawa, ponieważ grzbiety ją ograniczające składają się głównie ze skał krystalicznych — granitów i diabazów. Skały żeber i kontreforsów, schodzących z licznych szczytów tego urozmaicenia, również są pochodzenia magmowego. Ale jednocześnie korytarze prowadzące do przełęczy między szczytami tworzą silnie zniszczone łupki ilaste. Najwyraźniej ta dolina i niektóre sąsiednie — strefa kontaktu skał magmowych z osadowymi. Dolina jest słabo uczęszczana z powodu oddalenia od regionów położenia baz alpinistycznych i przynależności do Rezerwatu Północno-Osetyńskiego. W alpinie górska dolina Tsadżyudon jest bardzo perspektywiczna. W dolinie znajdują się tylko trzy sklasyfikowane trasy, choć możliwe są pierwszoprzejścia i pierwsze wejścia od 2 do 5 kat. trud. o charakterze skalnym lub kombinowanym. Sam lodowiec Tsadżyu jest pomnikiem glacjologicznym — jedynym w Osetii lodowcem typu turkiestańskiego, to znaczy nie ma obszaru zasilania (pola firnowego), istnieje on kosztem lawin i lawin skalnych spadających na niego z okolicznych stoków.

Krótkie opis podejść do trasy.

Dojazd od miasta Władykaukaz do wsi Charisdżin — autobusem rejsowym — 1,5–2 godz.
Od wsi po przejezdnej drodze gruntowej w górę wzdłuż doliny rzeki Fiagdon 2 km do ujścia rzeki Tsadżyudon.
Wzdłuż ścieżki po lewej stronie rzeki w górę do zakrętu doliny w lewo (na południe) — 1 godz.
Dalej po starej drodze geologicznej przez las, wyżej lasu — przez próg starej zarośniętej moreny, po ścieżce wśród łąk zejść do rzeki.
W szerokim, praktycznie poziomym korycie rzeki po prawej — jezioro, które widać od maja do października. Od zakrętu doliny — 2 godz.
Od jeziora przed sobą widać Arkhon Mały.
Iść wzdłuż rzeki do stromego wzniesienia moreny — 45 min.
W górę po stoku do ostrego prawobrzeżnego (orograficznie) wału morenowego, biegnącego wzdłuż północnych stoków szczytu Mały Arkhon — jeszcze 1 godz.
Wzdłuż grani moreny 0,5 godz., nie dochodząc do tego, jak oprze się o wielkoblokową żwirową osypisko.
Od osypiska w lewo-w górę do początku ostrego wąskiego północno-zachodniego żebra — 20 min.

SCHEMAT TRASY W SYMBOLACH M 1:2000

2 haki, 3 elementy zabezpieczające na przemian, 1/2 haka
6 haków, 4 elementy zabezpieczające, poręcz
1 hak, 6 elementów zabezpieczających na przemian
poręcz, 5 haków, 5 elementów zabezpieczających, 6 haków, 6 elementów zabezpieczających, poręcz
3 elementy zabezpieczające
na przemian 2 haki
4 elementy zabezpieczające
poręcz, 5 haków
poręcz, 5 haków, 3 elementy zabezpieczające
poręcz, 5 śrub lodowych
3 haki
poręcz za występy
3+ kat. trud., 80 m, 45°
6 kat. trud., 5 m, 100° — start
5 kat. trud., 35 m, 80°
3+ kat. trud., 100 m, 40°
4+ kat. trud., 40 m, 60°
4–5 kat. trud., 40 m, 75°
3 kat. trud., 40 m, 30°
4–5 kat. trud., 30 m, 75°
4 kat. trud., 30 m, 30°
5 kat. trud., 30 m, 70°
4 kat. trud., 50 m, 15°
półka ze lodem
3+ kat. trud., 60 m, 55°
2 kat. trud., 50 m, 20°
2 haki, 2 elementy zabezpieczające, pętla
4+ kat. trud., 25 m, 75°
2 kat. trud., 30 m, 20°
10 śrub lodowych, pętla
2 kat. trud., 20 m, 20°
2 kat. trud., 20 m, 20°
pętla, 5 haków, 5 elementów zabezpieczających
6/1ш haków, 5 elementów zabezpieczających
pętla, 3 haki, 2 elementy zabezpieczające
2 haki, 3 śruby lodowe, 1 hak, 1ш +1 hak
2 śruby lodowe, 4 haki
7 haków, 3 elementy zabezpieczające
5 haków, 2 elementy zabezpieczające, 1 śruba lodowa, 2 haki
3 haki, 2 elementy zabezpieczające
4 haki, 5 elementów zabezpieczających
4 haki, 3 elementy zabezpieczające
na przemian za występy
6 kat. trud., 45 m, 80°
6 kat. trud., 30 m, 90°, A1e
5+ kat. trud., 5 m, 85°
5+ kat. trud., 5 m, 65°
5 kat. trud., 15 m, 75°
6 kat. trud., 5 m, 90°, A2e
5 kat. trud., 20 m, 75°
6 kat. trud., 20 m, 87°
6 kat. trud., 20 m, 90°
3 kat. trud., 10 m, 20°
4 kat. trud., 25 m, 70°
5+ kat. trud., 20 m, 85°
5 kat. trud., 25 m, 85°
punkt kontrolny
3 kat. trud., 80 m, 30°

Wzdłuż prawobrzeżnej (orogr.) moreny lodowca Tsadżyu podejść pod wąskie, biegnące prosto w górę żebro. Wysokość 2850 m.

R1–R2. Na żebro wyjść po prawej (w kierunku marszu) po niewyraźnie zaznaczonym wewnętrznym załomie 4 kat. trud., 20 m, 60°. Ponieważ żebro jest wąskie, wszyscy ustawiają się jeden za drugim.

R1–R2. Poruszać się w linii żebra 3 kat. trud., 40 m, 60° do wygodnego miejsca.

R2–R3. W górę jeszcze jedną linę 4 kat. trud., 40 m, 70° nieco na prawo od linii żebra do niewielkiego miejsca, na którym mogą zmieścić się tylko dwie osoby.

R3–R4. Z miejsca po stromym wzniesieniu 5 metrów, i dalej w linii żebra 4 kat. trud., 40 m, 65° do dużego występu, za który wygodnie zaczepić asekurację.

R4–R5. Dalej stromość żebra zmniejsza się, i zwiększa się liczba występów, dlatego można poruszać się w parach na przemian 3 kat. trud., 160 m, 50° do wygodnej półki, odchodzącej w lewo. Tutaj pierwszy punkt kontrolny. Od początku żebra 4–6 godz.

R5–R6. Po półce w lewo 2 kat. trud., 20 m, 20° do lodowego korytarza.

R6–R7. Po stromym korytarzu 4 kat. trud., 150 m, 50° (śruby lodowe, poręcz) w górę. W górnej części korytarz staje się łagodniejszy i wyprowadza na wąskie osypiskowe siodło. Od punktu kontrolnego 1,5 godz. Tutaj biwak. W pozostałym czasie para przepracowała jeszcze 4 liny.

R7–R8. Z siodła w prawo po małym żebrzyku w górnej części, przechodzącym w ścianę 3+ kat. trud., 60 m, 55° na przemian (asekuracja za występy) do lodowej półki. Przed półką wygodny występ, na którym zamocowano poręcz.

R8–R9. Od występu w prawo po wąskiej półce z lodem naciekowym 4 kat. trud., 50 m, 15° (śruby lodowe). Do końca półka rozszerza się i wyprowadza na żebro. Tutaj wygodne miejsce, i może się na nim zmieścić 5 osób.

R9–R10. Z półki w górę po ściance żebra 4 kat. trud., 30 m, 70° omijając pierwszy turn od lewej do niewygodnego zagłębienia dla jednej osoby.

R10–R11. Z zagłębienia po żebru płyto-podobne wygladzone płyty skalne 4 kat. trud., 30 m, 30° (cienkie haki) do drugiego turnu.

R11–R12. Na turn po ściance 4–5 kat. trud., 30 m, 75°. Na wierzchołku turnu jest skała z dziurą, za pomocą której można łatwo zorganizować stanowisko.

R12–R13. Po turnie poruszać się na prawo od linii żebra po wielkoblokowych skałach z dużą liczbą szczelin 3 kat. trud., 40 m, 30° do miejsca pod trzecim turnem.

R13–R14. Na turn wspinać się na prawo po wewnętrznym załomie 4–5 kat. trud., 40 m, 75% do miejsca za turnem.

R14–R15. Stąd poruszać się po żebru 4 kat. trud., 40 m, 60%, które przybiera postać „piły” z różnicami wysokości po 2–3 metry, a ostatni start to ścianka 6–7 m z małą liczbą wygladzonych zaczepów. Po „pile” — wygodna szeroka półka.

R15–R16. Z półki poruszać się po skałach 3+ kat. trud., 100 m, 40° na lewo od linii żebra (asekuracja głównie za występy) do wygodnego miejsca na prawo od początku wzniesienia. Tutaj możliwy biwak.

R16–R17. Na wzniesienie prowadzi stroma ściana 5 kat. trud., 35 m, 80° z wygladzonymi małymi zaczepami.

R17–R18. Po ścianie — występ z nawisem 1 metr 6 kat. trud., 5 m, 100°, A2. Ponieważ wzniesienie ma wysoką ekspozycję i na nim nie było śniegu, to pierwszy idący był w kaloszach bez plecaka, używając hook-nog.

R18–R19. Po wzniesieniu poruszać się w linii żebra 3+ kat. trud., 80 m, 45° na przemian z asekuracją, głównie za występy.

R19–R20. Stromość żebra zmniejsza się i poruszanie się odbywa po żebru 3 kat. trud., 80 m, 30° do wygodnego miejsca pod północną ścianą. Tutaj drugi punkt kontrolny i biwak. Czas przemarszu od pierwszego biwaku: bez obróbki 7–8 godz., z wstępną obróbką czterech lin R7–R11 — 5 godz. W pozostałym czasie para obrobiła jeszcze trzy liny ściany R20–R26.

R20–R21. Z miejsca prosto w górę po stromym fragmencie ściany 5 kat. trud., 25 m, 85°, konfiguracja pęknięć pozwala na użycie elementów zabezpieczających o małych i średnich rozmiarach. Ściana wyprowadza na stromą skośną półkę z lodem naciekowym (śruba lodowa).

R21–R22. Po półce znów ścianka z jedną szeroką (do 20 cm) szczeliną. W górę po niej 5+ kat. trud., 20 m, 85°. Po ściance wygodna szeroka półka. Tutaj — stanowisko.

R22–R23. Z półki po wygladzonej ściance 4 kat. trud., 25 m, 70° (cienkie haki) do oblodzonej półki.

R23–R24. Tutaj w lewo po oblodzonej półce 3 kat. trud., 10 m, 20° (śruba lodowa). Półka podchodzi do wąskiego korytarza, przed którym jest duży występ, na nim można zorganizować stanowisko.

R24–R25. Od występu przeciąć wąski korytarz 2 m i zaczynać wspinaczkę od razu po stromym wygladzonemu kominie o szerokości 80–90 cm, 6 kat. trud., 20 m, 90°. Dno komina pokryte jest czerwonym mchem, dlatego jest śliskie, ale w odróżnieniu od wygladzonych boków — na dnie są szczeliny, w które można wbić hak i nawet duże zaczepy. Przez dziesięć metrów stromość komina zmniejsza się i pojawia się większa liczba zaczepów. W górnej części po lewej od komina mały występ, i omijając go po prawej stronie komina, wyjść na półeczkę nad nim.

R25–R26. Z półeczki po stromym fragmencie ściany 6 kat. trud., 20 m, 87%. Szczeliny wąskie i jest ich bardzo mało, wszystkie zaczepy małe, ale precyzyjne. Jest możliwość ominięcia tej ścianki po stromym wąskim kominie, położonym w 2 m na lewo, ale w danym momencie w kominie był lód naciekowy. Po ściance półeczka na dwie osoby, tutaj — stanowisko.

R26–R27. Z półeczki w lewo 2 m do szerokiego komina (do 3 m), po nim w górę 5 kat. trud., 20 m, 75° do przewieszonej czopy. Ruch odbywa się z reguły po dnie komina, które pokryte jest lodem naciekowym (śruby lodowe). Na tym odcinku obserwacja partnera jest utrudniona.

R27–R28. Przewieszoną czopę ominąć po gładkim prawym boku komina 6 kat. trud., 5 m, 90°, A2. Tutaj został wbity hak śrubowy dla ITO i jeszcze jeden cienki skalny hak. Po ściance wyjść na zatkaną lodem czopę.

R28–R29. Z czopy po kominie 5 kat. trud., 15 m, 75°. Na dnie komina lód naciekowy (śruby lodowe). Komin podchodzi pod drugą czopę.

R29–R30. Czopę omijać po lewej stronie przez niewielkie przewieszenie 5+ kat. trud., 5 m, 85°. Skały wygladzono z wąskimi szczelinami. Na wierzchołku czopy lód naciekowy. Tutaj — stanowisko.

R30–R31. Z czopy w górę odchodzi wąski komin z lodem naciekowym, który w górnej części jest przewieszony. Dlatego poruszać się po ścianie na lewo od komina po skałach 5+ kat. trud., 15 m, 85° do niewielkiej półki. UWAGA! Na półce — „żywe kamienie”.

R31–R32. Z półki w górę odchodzi ściana 6 kat. trud., 30 m, 90%. Psychologicznie trudny odcinek. Zaraz z półki ściana trochę jest przewieszona, tutaj wbito hak śrubowy dla ITO, dalej ściana nieco się uspokaja i pojawia się dużo zaczepów, ale są one niewielkie. Są szczeliny zarówno dla elementów zabezpieczających, jak i dla różnych haków. Ruchowi przeszkadzają „żywe” (niestabilne) zaczepy. Ściana doprowadza do niewielkiej niszy dla jednej osoby, w niej — stanowisko.

Opisane trzy liny (130 metrów) R30–R32 stanowią najtrudniejsze miejsce trasy i są jej kluczem.

R32–R33. Na lewo od niszy poruszać się w górę po wewnętrznym załomie z szeroką (20 cm) pionową szczeliną 5 kat. trud., 45 m, 80°. Skały zniszczone, ale są dowolne szczeliny zarówno dla elementów zabezpieczających, jak i dla haków. Obserwacja z niszy jest utrudniona, ale za to górny jej występ chroni od spadających kamieni. Komin wyprowadza na zachodni kontrefort. Tutaj kończy się skalna część trasy, na półce trzeci punkt kontrolny. Czas przemarszu od drugiej noclegu: bez obróbki — 11 godz., z wstępną obróbką trzech lin R20–R24 — 8 godz.

R33–R34. Od punktu kontrolnego na prawo od zachodniego kontreforta po półce 2 kat. trud., 20 m, 20° do miejsca. Tutaj — biwak.

R34–R35. Od miejsca po półce 2 kat. trud., 20 m, 20° podejść do korytarza.

R35–R36. W górę po lodowym korytarzu 4 kat. trud., 80 m, 45°. W dolnej trzeciej części korytarza skalna czopa, którą można ominąć po prawej po skałach 4 kat. trud. W górnej części korytarza lód leży cienkim naciekowym pokładem na skalnym podłożu, tutaj śruby lodowe nie kręcą się — asekuracja za skalne boki korytarza.

R36–R37. Półka w lewo 2 kat. trud., 30 m, 20° do niewielkiej ścianki, prowadzącej na zachodni kontrefort.

R37–R38. Po ściance 4+ kat. trud., 25 m, 75° w górę na zachodni kontrefort. Ściana zbudowana jest z wielkoblokowego granitu z szerokimi szczelinami (haki, elementy zabezpieczające).

R38. Po prostym łagodnym zachodnim kontreforsie 2 kat. trud., 160 m, 20° wejść na szczyt Arkhon Mały (3984 m). Od trzeciego punktu kontrolnego 2,5–3 godz.

Zejście po osypiskowym stoku na południe do pierwszego korytarza. Po zaśnieżonym wschodnim korytarzu (na przemian) i dalej po śnieżno-osypiskowych polach zejść do doliny rzeki Fiagdon (orientacyjnie 2A kat. trud.). Od szczytu do doliny 2,5–3 godz.

ZDJĘCIE №5. FOTOGRAFIA TECHNICZNA TRASY. Zrobione z lewego brzegu lodowca Tsadżyu, 23 sierpnia 1993 r., o 18:30. Odległość do góry 2500 m, wysokość fotografowania 2950 m. Obiektyw Jowpir II, ogniskowa 135 mm. T. 5.