80

Opis trasy wejścia na w. Kosz-Tau (5144 m) po centralnym kontrforsie północnej ściany (pierwszego przejścia)

Wejście na Kosz-Tau (5144 m) od północy po centralnym kontrforsie zostało dokonane w okresie od 11 do 16 lipca 1969 r. przez grupę LOK DSzO TRUD w składzie:

1. Nosow A.P. KMS — kierownik
2. Drejcer W.D. KMS — uczestnik
3. Szimelew W.P. KMS — uczestnik
4. Kossobokow L.I. 1. kategoria — uczestnik
5. Kuricyn I.F. 1. kategoria — uczestnik

Góra Kosz-Tau (5144 m) znajduje się w północnym odgałęzieniu centralnej części Głównego Kaukaskiego Grzbietu i jest jedną z najwyższych szczytów Kaukazu. Od północy na wierzchołek prowadzi i jest sklasyfikowanych kilka tras: 4B–5B kat. trudn.

Droga obrana przez grupę po centralnym kontrforsie północnej ściany Kosz-Tau, od dawna przyciągała uwagę leningradzkich alpinistów, ale w 1964 r. została ona przebyta przez czechosłowackich alpinistów, którzy jednak nie pozostawili żadnych informacji o swoim wejściu.

Jak widać na fot. 1, trasa reprezentuje skalny, szeroki kontrfors, który z dołu jest opasany stromym lodowym zboczem-ścianą, a z góry — zwisającym lodowym barykadem. Powyżej barykady znajdują się szerokie śnieżne stoki prowadzące na wierzchołek.

Po dokładnym przestudiowaniu fotografii i obserwacji trasy został przyjęty następujący plan wejścia (patrz fot. 1, 2, 3):

a) Przejście stromego lodowego zbocza i dolnej części ściany do ostrego śnieżnego grzbietu pod zwisającą czarną ścianą.

b) Przejście górnej części ściany, wyjście pod lodowy barykad, i dalej dwa warianty:

• ścieżką czeskich alpinistów prosto przez barykadę;
• w obejściu na prawo lub lewo w zależności od stanu lodowego barykadu.

c) Zejście z wierzchołka po północnym grzbiecie 4A kat. trudn. Plan taktyczny wejścia przewidywał przejście ściany z dwoma noclegami. Podczas obserwacji możliwe miejsca dla bezpiecznych biwaków zostały określone w następujących punktach:

• bazowy — na płaskowyżu 4-tego stopnia lodowca Kundium-Miżergi;
• 1-szy na trasie — pod zwisającą czarną skałą w górnej części ściany na ostrym śnieżno-lodowym grzbiecie;
• 2-gi na trasie — na wierzchołku lub za wierzchołkiem na grzbiecie.

Krótki opis wejścia

I dzień. Grupa wyszła z a/l Baksan 11 lipca 1969 r. o godz. 18:00 i zatrzymała się na nocleg na 1-szym stopniu lodowca Kundium-Miżergi.

II dzień. Wyjście o godz. 6:00. Grupa wspięła się na 4-ty stopień lodowca o godz. 10:00 i ustawiła obserwację za trasą.

III dzień. Wyjście na ścianę bardzo wczesne, o godz. 4:00. Na początku droga prowadzi po stromym śnieżnym stoku (zagrożenie lawinowe) do bergszrundy. Powyżej bergszrundy zaczyna się strome lodowe zbocze. Ruch w rakach na przednich zębach z dokładną asekuracją hakową. Stromość zbocza 55°–60°, czysty lód. Dolna część skalnego kontrforsu dość stroma. Pierwsze skały zwisają, dlatego zwisający odcinek jest omijany przez trudne wspinanie po skalno-lodowej półce na prawo, potem kilka metrów w górę po pionowych skałach. Dalej kontrfors trochę się wypłaszcza (300 m). Na tym odcinku drogi występują na przemian mocno zniszczone skalne ścianki 2–3 m wysokości i zalane lodem skalne żleby. Odcinek jest bardzo niebezpieczny ze względu na dużą ilość niestabilnych kamieni. Zlodowacone skały utrudniają wspinaczkę. Potem kontrfors przechodzi w wąski skalny żleb (60 m) o stromości 70°, który wyprowadza na wąski lodowy grzbiet, na miejsce planowanego noclegu.

Tego dnia grupa pracowała 16 godz. 30 min.

IV dzień — zła pogoda, śnieg, silny wiatr, widzialność zerowa.

V dzień — zła pogoda, śnieg, porywisty wiatr, widzialność zerowa.

VI dzień — wyjście o godz. 6:00. Silny wiatr, ale słońce przebija się przez chmury. Rozpoczyna się trudna wspinaczka. Znowu strome skały w lodzie. Pierwszy idący nieprzerwanie młotkiem oczyszcza zaczepy i szczeliny z lodu.

Od noclegu:

• 150 m po ścianie do lodowego barykadu.

Lodowy barykad zwisa nad kontrforsem stumetrową ścianą. Silne rozczłonkowanie lodu stwarza zagrożenie obwałem w każdej chwili. W zależności od stanu barykadu ostatni może być przebyty:

• prosto w twarz;
• albo ominięty z lewej;
• albo ominięty z prawej.

W tym przypadku przejście w twarz barykadu jest niewykonalne.

Grupa podjęła decyzję o obejściu lodowej ściany z prawej strony. Droga obejścia prowadzi trawersem po skalno-lodowym zboczu (niebezpiecznie!), potem wzdłuż ściany po lodzie i do góry po skałach na śnieżny grzbiet powyżej ściany. Długość obejścia 300 m.

Górna część — wyjście na grzbiet i potem po grzbiecie na wierzchołek — nie reprezentuje szczególnej trudności technicznej, ale ruch utrudniają:

• brak tlenu (wysokość 5000 m);
• zimno;
• wiatr.

Grupa osiągnęła wierzchołek o godz. 15:00 i rozpoczęła zejście po północnym grzbiecie. U 2-go żandarma urządzili biwak. Tego dnia grupa pracowała 13 godz.

VII dzień — zejście do a/l Baksan. Zejście od biwaku pod drugim żandarmem do obozu trwało 11 godz.

Informacje techniczne o trasie są przedstawione w tabeli na str.

Podstawowe wyposażenie grupy

1. Namiot 4-osobowy — 1 szt.
2. Lina główna 40 m — 2 szt.
3. Lina pomocnicza — 1 szt.
4. Karabinki — 20 szt.
5. Haki skalne, różne — 30 szt.
6. Haki lodowe, równe — 7 szt.
7. Drabiny trzystopniowe — 4 szt.
8. Młotki skalne — 2 szt.
9. Raki — 2 szt.
10. Czekany — 3 szt.
11. Kły lodowe — 2 szt.
12. Świder — 1 szt.
13. Haki rozporowe — 10 szt.
14. Zaciski do podnoszenia po linie — 5 szt.
15. Kaski ochronne — 5 szt.
16. Palnik firmy "Fokus" — 1 szt.
17. Paliwo w wystarczającej ilości i asortymencie — 12 kg
18. Benzyna do palnika — 3 l

Uogólnienia, rekomendacje i ocena trudności trasy

1. Trasa wejścia na w. Kosz-Tau (5144 m) po centralnym kontrforsie północnej ściany — kombinowana, znacznej długości (1942 m). Główna trudność techniczna polega na pokonaniu 600-metrowej ściany, położonej na wysokości 4200–4800 m.
2. Podczas przechodzenia trasy przez grupę w składzie 5 osób zużyto łącznie 26 godzin marszu, wbito 70 haków skalnych, 40 lodowych (równych) i 6 razy użyto drabiny.
3. Duża stromość trasy w środkowej części (70°–75°) i nadzwyczajna jej zniszczalność stwarzają niebezpieczeństwo spadających kamieni, dlatego na trasę należy wychodzić w kaskach.
4. Północna strona i silne zlodowacenie skał komplikują trasę, zmuszając uczestników wspinaczki do chodzenia w rakach po skałach, a pierwszego idącego dodatkowo bez rękawic. Oprócz tego, pierwszemu idącemu nieprzerwanie przychodzi oczyszczać zaczepy i szczeliny z lodu.
5. Brak noclegów w dolnej i środkowej części trasy zmusza grupę w 1-szym dniu do pracy ciężkiej i intensywnej (15–18 godz.), aby osiągnąć lodowo-śnieżny grzbiet. Na ścianie nie ma dogodnych platform.
6. Początek drogi — śnieg, potem lód. Pierwszy dzień roboczy jest bardzo długi, dlatego zaleca się wychodzić z biwaku bardzo wcześnie, 3:00–3:30.
7. Ogromny lodowy barykad o wysokości ponad 100 m w górnej części kontrforsu może runąć w każdej chwili. Obecność takiej lodowej ściany nad głową silnie obciąża psychicznie i zmusza grupę do forsownego przechodzenia trasy.
8. Jedynym miejscem na ścianie, gdzie można rozstawić namiot, jest śnieżno-lodowy grzbiet pod zwisającą czarną ścianą.
9. Na trasę zaleca się wychodzić grupą w składzie 4 osób, nie więcej.
10. Przy pokonywaniu lodowego barykadu (w twarz lub w obejściu), oprócz perfekcji technicznej uczestników wymagana jest wysoka przygotowanie psychiczne i wola, to znaczy uczestnicy grupy muszą mieć solidne doświadczenie w wspinaczce na szczyty 5 kat. trudn.
11. Przechodzenie trasy zaleca się w dobrej pogodzie, ponieważ w czasie opadów śniegu, nawet niewielkich, śnieg padający na północnych stokach wierzchołkowego kopuły góry, szerokimi strumieniami schodzi po żlebach z prawej i lewej strony, częściowo pokrywając różne odcinki trasy.
12. Jedynym bezpiecznym miejscem dla biwaku można uznać śnieżno-lodowy grzbiet. Jednak przy silnych obwałach lodowych lodowego barykadu, które zdarzają się bardzo rzadko, cała trasa jest pokrywana lawiną spadającego lodu i śniegu.
13. Trasa jest rekomendowana dla wysoko wykwalifikowanej, zgranej grupy, władającej w perfekcji techniką skalną i lodową i posiadającej dostateczną aklimatyzację.
14. Członkowie grupy szturmowej (Nosow, Drejcer, Szimelew, Kuricyn, Kossobokow) w poprzednich sezonach dokonali pierwszego przejścia szeregu tras 5B i 6 kat. trudn. na Kaukazie, Tienszanie i Pamirze (pik Wschodnia Miżergi po półn. ścianie, pik Useczonka po S.-Z. ścianie, trawers Alamedyńskiej ściany, pik Tadżykistan po S.-W. ścianie, pik Babel przez Południowe ramię), oprócz tego oni przeszli trasy uważane za wzorcowe 5 kat. trudn. (Kosz-Tau po półn. ścianie, droga A. Simonika po S.-W. ścianie, droga Kaliszewskiego, pik Chara po półn. krawędzi i szereg innych klasycznych tras 5 kat. trudn.).

Na podstawie porównania, według trudności technicznej, obciążenia psychicznego i fizycznego, przebyta droga na wierzchołek Kosz-Tau według stopnia trudności całkowicie mieści się (i nawet przekracza) w ramach wymagań, stawianych do tras 5B kat. trudn.

Grupa proponuje Komisji Klasyfikacyjnej rozpatrzenie przedstawionej trasy jako odpowiadającej 5B kategorii trudności.

Pomimo faktu, że trasa była w 1964 r. przebyta przez czechosłowackich alpinistów, z następujących powodów grupa prosi Komisję Klasyfikacyjną o uznanie wspinaczki za pierwsze przejście:

• brak jakichkolwiek danych o przejściu trasy;
• brak trasy we Wszechzwiązkowej klasyfikacji;
• silna zmiana rzeźby lodowego barykadu (stał się bardziej niebezpieczny i zupełnie nieprzejezdny w twarz).

Materiały wspinaczki zostały przedstawione Komisji Klasyfikacyjnej Federacji Alpinizmu ZSRR.

Kierownik grupy (Nosow)

Fot. 2.

Fot. 3.

Tabela

Główne charakterystyki trasy wejścia

Trasa wejścia — Północna ściana Kosz-Tau po centralnym kontrforsie 5B kat. trudn. (pierwsze przejście). Różnica wysokości na trasie — 5144 m – 4000 m. Średnia stromość trasy — 55°. Długość przebytej drogi do wierzchołka — 1942 m.

| № | Dzień / Odcinek | Materiał | Stromość | Długość (m) | Charakterystyka odcinków i warunki ich przechodzenia | Trudność techniczna | Sposób przejścia i asekuracji | Warunki pogodowe | Czas zatrzymania | Czas przejścia | Godzin marszu | Haków skalnych | Haków lodowych | Drabin | Warunki noclegu | Dzienny przydział żywności | |---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---| | 13/VII | 1 | Śnieg | 35° | 200 | Strome śnieżne zbocze, utworzone przez wywiewanie lawinowe | | Ruch w 3 taktach, asekuracja przez czekany, niebezpieczeństwo lawin | Jasno | | | | | | | | | | | 2 | Lód | 55°–60° | 300 | Strome lodowe zbocze z dużymi odcinkami czystego lodu | | W rakach na przednich zębach, stopnie, haki | Jasno | | | | - | 22 | - | | | | | 3 | Skały, Lód | 70° | 300 | Niewielka skalna półka, oblana lodem wzdłuż zwisającej ściany | | W rakach po skałach, haki | Jasno | | | | 8 | 4 | - | | | | | 4 | Skały | 100° | 2 | Zwisająca skalna ścianka | | Wspinaczka z użyciem drabiny | Jasno | | | | 2 | - | 1 | | | | | 5 | Skały | 90° | 10 | Wewnętrzny kąt, opierający się o zwisającą ścianę | | Trudna wspinaczka, haki, drabiny | Jasno | | | | 3 | - | - | | | | | 6 | Skały | 80°–90° | 80 | Strome, zniszczone skalne ścianki | | Trudna wspinaczka. Niebezpiecznie ze względu na spadające kamienie | Jasno | | | | 9 | - | 2 | | | | | 7 | Skały, Lód | 75° | 120 | Skalne ścianki i lodowe półki, pokryte cienką warstwą śniegu | | Asekuracja przez haki, w lodzie stopnie, oczyszczanie skał z lodu | Jasno | | | | 9 | 2 | 1 | | | | | 8 | Skały, Lód | 75° | 50 | Ukośna półka 10 m wzdłuż zwisającej ścianki i potem zlodowaciały skalny żleb 40 m | | Bardzo trudna wspinaczka po półce, asekuracja hakowa | Jasno | | | | 7 | 1 | 1 | | | | | 9 | Skały | 65° | 40 | Skalny zniszczony grzbiet | | Wspinaczka średniej trudności, asekuracja przez występy i haki | Jasno | | | | 3 | - | - | | | | | 10 | Śnieg | 50° | 40 | Śnieżna półka — stok z wychodniami skał | | Asekuracja przez haki | Jasno | | | | 2 | 1 | - | | | | | 11 | Skały | 85° | 30 | Zniszczona skalna szara ściana, wyprowadzająca na lewą ścianę skalnego żlebu | | Asekuracja hakowa, niebezpiecznie ze względu na spadające kamienie | Jasno | | | | 4 | - | - | | | | | 12 | Skały | 75° | 50 | Stromy, wąski skalny żleb, wyprowadzający na ostry lodowy grzbiet | | Trudna wspinaczka, haki | Jasno | | | | 5 | - | - | | | | 14/VII | Biwak II | Lód | 80 | | | | Ciemno, Wiatr, Opady śniegu | 20:30 | 16:5 | 16:5 | | | | Noc w namiocie na wąskim lodowym grzbiecie | | | 15/VII | Biwak II | | | | | | Wiatr, Opady śniegu | | | | | | | | | | 16/VII | 16 | Lód-skały | 60° | 80 | Zlodowaciała skalna ściana | | Trudna wspinaczka. Zimno. Zaczepy i szczeliny pod lodem. Haki | Jasno, silny wiatr, zamieć | | | | 6 | 1 | 1 | | | | | 17 | Lód-skały | 60° | 30 | Lodowe zbocze. Potem zniszczona skalna ścianka | | Trawersowanie lodowego zbocza pod zwisającym lodowym barykadem, haki, niebezpiecznie | Jasno, wiatr, zamieć | | | | - | 2 | - | | | | | 18 | Lód-skały | 75° | 50 | Lodowe zbocze, pokryte cienką warstwą śniegu | | Asekuracja hakowa. Niebezpiecznie. Niewielkie lawiny ze świeżego śniegu | Jasno, wiatr | | | | 3 | - | - | | | | | 19 | Śnieg-lód | 50° | 200 | Śnieżno-lodowy stok, wyprowadzający na grzbiet | | Ruch na przemian, miejscami równoczesny, asekuracja przez czekany | Jasno, bardzo silny wiatr, zamieć | | | | - | - | - | | | | | 20 | Śnieg | | 100 | Szeroki śnieżny grzbiet | | Asekuracja przez czekany | Jasno, silne porywy wiatru, zamieć | | | | - | - | - | | | | | 21 | Śnieg | 45° | 120 | Szerokie strome śnieżne zbocze | | Równoczesny ruch, asekuracja przez czekany | Zmienna zachmurzenie, silny wiatr | | | | | | | | | | | 22 | Skały, śnieg | 60° | 50 | Strome skalne zasypane śniegiem zbocze, prowadzące na wierzchołkowy grzbiet | | Wspinaczka średniej trudności, asekuracja przez występy i haki | Zmienna zachmurzenie, silny wiatr | | | | 2 | - | - | | | | | 23 | Śnieg | 10° | 100 | Wąski śnieżny grzbiet, prowadzący do wierzchołka. Wierzchołek | | Równoczesny ruch, asekuracja przez czekany | Zmienna zachmurzenie, bardzo silne porywy wiatru | 15:30 | 9:5 | 26 | | | | | | | | 24 | | | Zejście po północnym grzbiecie 4A kat. trudn. | | | Zmienna zachmurzenie, wiatr, zamieć | | | | | | | | | | | Biwak II u 2-go żandarma | | | | | | | | | | | | | | | | Ogółem | | | | | | | | | | 26 | 70 | 40 | 6 | | |

Kierownik grupy (Nosow)