TRAWERS ELBRUSA Z PODNÓŻA NA WIERZCHOŁEK WSCHODNI OD STRONY POŁUDNIOWEJ 3–4 kat. złoż.

Od osiedla Terksol podjazdem drogą na lewym brzegu rzeki Terksol. Droga niemal od razu przechodzi na lewą stronę południowo-wschodniego odgałęzienia masywu Elbrus w dolinę Azaú i stopniowo podnosi się do "95" pikieta, następnie do "105" pikieta i dalej do bazy lodowej. Serpentyny drogi we wielu miejscach, począwszy od budki transformatorowej przy osiedlu Terksol, można ominąć ścieżkami. Od osiedla Terksol 5–6 godz.

Od bazy lodowej z moreny zjazd na lodowiec, następnie stromy podjazd. Dalej iść w górę po łagodnym śnieżnym stoku, stopniowo zbaczając w lewo, posuwając się w szerokiej śnieżnej niecce aż do miejsca, gdzie stromość stoku gwałtownie wzrasta (do 30–35°). Tutaj skręcić w lewo i, podnosząc się trawersem na śnieżne wzniesienie, po 300–350 m, wyjść do skalnego grzbietu, na którym mieści się Przytułek Jedenastu (po lewej stronie wzniesienia — ukryte szczeliny). Od bazy lodowej 1,5–2 godz. Latem droga od bazy lodowej do Przytułku Jedenastu zazwyczaj jest oznaczona drewnianymi tyczkami co 40–60 m.

Możliwy jest inny wariant podjazdu na Przytułek Jedenastu: od Terksola samochodem do Azaú, następnie koleją linową wahadłową i od stacji kolei linowej w górę po zniszczonych skałach i śnieżnikach — od stacji około 3–3,5 godz.

Na Przytułku Jedenastu wskazane jest przeprowadzenie dziennej aktywnej aklimatyzacji z wyjściem do skał Pastuchowa.

Od Przytułku Jedenastu (wyjście o 1–2 godz w nocy) podnosić się prosto w górę, lewiej mocno zaśnieżonego skalnego grzbietu, w kierunku wierzchołka Wschodniego, ku lewej stronie niewielkich skalnych wyjść, zwanych skałami Pastuchowa. Od skał Pastuchowa: 300–400 m, prosty podjazd prosto w górę, orientując się na skalne wysepki południowego stoku wierzchołka Wschodniego. Po nich prosto w górę (1. kontrolny tur) i po 1,5–2 godz równoczesnego ruchu wyjść do tura wierzchołka Wschodniego. Od Przytułku Jedenastu — 5–5,5 godz. Od tura — na zachód ku prawemu wierzchołkowemu płaskowyżowi. Po nie stromych skalnych wysepkach i następnie po śnieżnym stoku w dół na przełęcz (30–35 min).

Nie dochodząc do chaty 100–150 m, rozpocząć podjazd po wschodnim morenowym stoku wierzchołka Zachodniego. W górnej części stoku możliwy jest twardy firn (zabezpieczenie). Po wyjściu na ramię po szerokim wierzchołkowym płaskowyżu poruszać się na północny zachód i następnie po krótkim wzniesieniu — wierzchołek. Od przełęczy — 1,5–2 godz.

Zjazd z wierzchołkowego płaskowyżu lub drogą podjazdu lub też nieco lewiej po łagodnych śnieżnych stokach na przełączkę (1 godz) i następnie od chaty w lewo w dół aż do wyjścia w miejsce początku podjazdu na wierzchołek Wschodni. Od przełączki do Przytułku Jedenastu 2–3 godz. Od Przytułku do Terksola 3–3,5 godz.

Czas trwania marszruty — 3–4 dni.

Wyposażenie niezbędne dla grupy 4-osobowej:

1. Lina główna .................... 1×40 m.
2. Haczyki skalne .................... 2 szt.
3. Haczyki lodowe .................... 1 szt.
4. Młotek lub ice axe ............... 1 szt.
5. Karabiny .............................. 2 szt.
6. Raki ................................. 1 para. www.alpfederation.ru ↗www.alpfederation.ru ↗

PASZPORT WSPINACZKI

1. Klasa wspinaczki: lodowo-śnieżna.
2. Rejon wspinaczki: 2.4 od przełęczy Czipierazau do przełęczy Kitłod.
3. Elbrus od północy według trasy "Krzyż": przełęcz 5350 m, wierzchołek Wschodni 5621 m, wierzchołek Zachodni 5642 m. Trasa przebiega z północy pomiędzy lodospadami prosto na przełęcz, z przełęczy od chaty prosto w górę na wierzchołek Zachodni i Wschodni, zjazd na południe ku "Przytułkowi 11" i dalej do Azaú.
4. Przewidywana kategoria trudności — 4A.
5. Charakterystyka trasy: różnica wysokości od "Przytułku Siódemki" 2021 m — 2042 m. Średnia stromość 40°. Długość odcinków: R1 — 1000 m, R2 — 500–600 m, R3 — 500–600 m, R4 — 300 m, R5 — 200 m, R6 — 300 m, R7 — 600–700 m, R8 — około 1000 m, R9 — 300 m, R10 — 600–700 m.
6. Wkręconych haków lodowych (śruby lodowe) do ubezpieczenia — 16 szt.
7. Liczba godzin marszu od "Przytułku Siódemki" do stacji "Mir" — 23 godz.
8. Liczba noclegów: I — na wysokości 5000 m na lodzie, II — na przełęczy przy chacie na śniegu — 5350 m.
9. Kierownik: Gorda Rusłan Aleksandrowicz, mistrz sportu ZSRR w alpinizmie. Uczestnicy: Gosman Wiktor Aleksandrowicz — 1. kat. w alpinizmie. Szałygina Nina Aleksandrowna — 1. kat. w alpinizmie. Fiodorcow Witalij Pawłowicz — 2. kat., wykonany w bieżącym roku. Fiodorow Borys Wasiljewicz — 2. kat., wykonany w bieżącym roku. Kudierkin Nikołaj Stiepanowicz — 2. kat., wykonany w bieżącym roku. Jankow Aleksandr Jurjewicz — 2. kat., wykonany w bieżącym sezonie.
10. Trener — Gorda Rusłan Aleksandrowicz.
11. Na trasę wyszli 2 września 1977 r., wrócili 5 września 1977 r.

Sprawozdanie

Opis trasy "Krzyż" Elbrusa z północy na południe.

31 sierpnia 1977 r. grupa wyjechała z Kisłowodzka. Od Kisłowodzka do uroczyska Dżyły-Su 85 km — 5 godz jazdy samochodem GAZ-66. Samochód dowozi do koša pod warunkiem dobrego stanu drogi, w przeciwnym razie jeszcze 5 godz trzeba iść pieszo. Na koš przyszliśmy w ciemności.

1 września 1977 r. prowadziliśmy obserwację Elbrusa, przeglądając w lornetce wybraną trasę, rozpoznaliśmy drogi podejść pod trasę.

W uroczysku Dżyły-Su jest:

• dwa gorące źródła narzanowe z dużymi naturalnymi wannami.

Przyroda uroczyska jest bardzo piękna.

2 września 1977 r. grupa wyszła z koša o 6:00. Nieco niżej w dół rzeki przeszliśmy przez rzekę Kyzył-Su na prawy (orograficznie) brzeg i dalej poruszaliśmy się wzdłuż rzeki w górę biegu aż do dużego płaskowyżu, noszącego nazwę "lotnisko" — 3 godz marszu. "Lotnisko" przecina się na skos z prawa na lewo w kierunku lodowca Kara-gul (czarna morena). Nie dochodząc do moreny, trzeba rozpocząć podjazd w lewo w górę po stromym trawiastym stoku. Średnia stromość stoku 40–45°. Po tym stoku wyjście na wysokogórski płaskowyż za prawą (orograficznie) boczną moreną lodowca Kara-gul. Podjazd zajmuje 3–3,5 godz. Płaskowyż jest dość obszerny, od lodowców Elbrusa oddzielony wysoką moreną. Wzdłuż bocznej moreny płynie potok, na brzegach którego rośnie trawa i kwiaty. Między potokiem a moreną drobny piasek czarnego koloru. Wysokość płaskowyżu 3600 m.

Tutaj urządzono biwak, któremu nadano nazwę "Przytułek Siódemki". W nocy potok zamarza do dna, ale z wschodem słońca ożywa. 3 września 1977 r.

Od biwaku "Przytułek Siódemki" do początku trasy 1 godz marszu. Wyjść trzeba przez morenę na lodowiec Kara-gul i prawym brzegiem jego poruszać się w górę, omijając morenę. Wyjście na lodowcowe płaskowyż Elbrusa spokojne i bezpieczne. Stromość podjazdu 25–30°. Odcinek R1. Na początku lodowcowego płaskowyżu trzeba się związać!

Trasa "Krzyż" przebiega pomiędzy dwoma lodospadami, na prawo od długiego lodospadu, patrząc na Elbrusa, i wyprowadza prosto na przełęcz. Z przełęczy wyjście na wierzchołek Zachodni i następnie na wierzchołek Wschodni i dalej zjazd na południe ku "Przytułkowi 11".

Od początku lodowcowego płaskowyżu Elbrusa poruszać się w zwartych szeregach, zachowując wszelkie środki ostrożności niezbędne podczas poruszania się po zamkniętym lodowcu — na całą linę! Na początku poruszać się w prawo po równym (10–20°) zamkniętym lodowcu 30 min, wchodząc w szeroką lodową nieckę. Z niecki (odcinek R2) trasa idzie w prawo po lodowo-śnieżnym stoku pod koniec długiego lodospadu — 1 godz (odcinek R3). Stromość podjazdu 35–40°. Wyjście pod lodospad przecina strefę zamkniętych szczelin, które dobrze się sondaje. Założyć raki!

Wyjście na prawą stronę, w miarę ruchu, długiego lodospadu przebiega z pokonaniem lodowego kopuły (odcinek R4) o średniej stromości 45–50° długości 250–300 m. Z tego odcinka trasa przebiega po czystych lodowych stokach. Przy wyjściu na kopułę stromość lodowego stoku zwiększa się do 55° i w niektórych miejscach (30–40 m) do 60°. Ruch na rakach z na przemian ubezpieczaniem przez haki lodowe (śruby lodowe). Najbardziej stromy odcinek pokonuje się na przednich zębach rak.

Dalej 200 m trasa idzie na prawo (w miarę ruchu) od długiego lodospadu po lodowym stoku o stromości 30–35° (odcinek R5). Ten odcinek jest porozcinany długimi i szerokimi szczelinami, które się omija. Po tym odcinku 300 m stromość zwiększa się (odcinek R6) i przechodzi w lodowe wzniesienie o stromości 45–50° i długości 600–700 m (odcinek R7), które pokonuje się na rakach z na przemian hakowym ubezpieczaniem.

Po wzniesieniu stok staje się łagodniejszy do 35–40° na długości 800–1000 m (odcinek R8) i wyprowadza na płaskowyż pod górnymi lodospadami. Przy wyjściu na płaskowyż szczeliny! (Uwaga!) Wysokość płaskowyżu 5000 m. Tutaj jedyne miejsce na całej drodze do urządzenia bezpiecznego biwaku. Biwak!

Na płaskowyż wyszliśmy o 18:00. Razem 12 godz pracy w ciągu dnia. Przyrost wysokości od "Przytułku Siódemki" wyniósł 1400 m. Na rakach pracowaliśmy 9,5 godz. Dalej ku przełęczy poruszać się można bez rak.

4 września 1977 r. Od biwaku do przełęczy rakmami nie są potrzebne, ponieważ lód jest pokryty śniegiem. W 100 m od biwaku w kierunku przełęczy zaczyna się szeroki lodospad, właściwie — długie poprzeczne szczeliny. Poruszać się prosto w górę. Pierwsze 300 m (odcinek R9) stromość 35–40°. Lodospad jest zaśnieżony sypkim śniegiem. Poruszać się trzeba na całą linę z dokładnym sondowaniem drogi. Dalej stok staje się łagodniejszy do 25–30° (odcinek R10) na długości 600–700 m. Oprócz otwartych szczelin wiele jest zamkniętych. Ruch ślad w ślad. Szczeliny się omija. Często trafiają się zasypane sypkim śniegiem szerokie zagłębienia, w których trzeba robić tranzeję, zapadając się po pas. Przejście tego lodospadu zajęło 6 godz. Za 200 m przed przełęczą szczeliny znikają i śnieg staje się zbity. Iść staje się przyjemnie, ale bardzo daje znać o sobie wysokość. Tempo ruchu gwałtownie zwalnia. Wysokość przełęczy 5300 m. Na podjazd od biwaku do przełęczy poszło 6,5 godz. Przyrost wysokości wyniósł 350 m.

W pobliżu chaty rozstawiliśmy namioty, zjedliśmy obiad i zaraz od chaty rozpoczęliśmy podjazd na wierzchołek Zachodni najpierw na prawo od skalnego grzbietu, a następnie po skalnym grzbiecie.

Podjazd można było wykonać bez rak, ale w zwartych szeregach. Raki są niezbędne na zjeździe, ponieważ stok jest stromy.

Czas podjazdu i zjazdu:

• Podjazd na wierzchołek Zachodni zajął 1,5 godz.
• Na wierzchołku byliśmy o 17:00.
• Na zjazd poszło 1 godz.

Zjazd po stromym firnie na rakach został przeprowadzony szybko i sprawnie. Przenocowaliśmy na przełęczy u zniszczonej chaty.

5 września 1977 r. Noc była bardzo chłodna. Od wczesnego ranka pogoda zaczęła się psuć. Podjazd na wierzchołek Wschodni wykonywaliśmy prosto w górę od chaty. Na podjazd poszło 1 godz, na zjazd 30 min. Wspinaczki od przełęczy na wierzchołki wykonywaliśmy, jak i wczoraj, bez plecaków.

Po zjeździe z wierzchołka Wschodniego szybko zwinęliśmy biwak i rozpoczęliśmy zjazd na południe ku "Przytułkowi 11" zwykłą drogą. Zjazd od przełęczy do "Przytułku 11" zajął 2 godz. Samopoczucie wszystkich uczestników było doskonałe.

W tym samym dniu, o 17:00 byliśmy na KSP Elbruskiego rejonu. Trasa interesująca, złożona, robiąca wrażenie. Wymaga dobrej lodowej i śnieżnej przygotowania.

Porównywać przebytą trasę można tylko z lodowo-śnieżną trasą. Taką trasą może być obrana trasa na Bżedux 3B kat. złoż., która uchodzi za klasyczną. Bez uwzględnienia wysokości trasa "Krzyż" Elbrusa według swoich technicznych trudności znacznie przewyższa dobrze znaną trasę na Bżedux 3B kat. złoż. nie tylko długością lodowych stoków, ale i ich stromością.

Dlatego grupa prosi o sklasyfikowanie trasy "Krzyż" Elbrusa z północy na południe 4A kat. złoż.

Kierownik grupy R. Gorda