Do Komisji Klasyfikacyjnej Federacji Alpinizmu ZSRR

SPRAWOZDANIE

z pierwszego wejścia na wierzchołek Sofrudżu południową ścianą 27–29 lipca 1972 r.

I. Skład grupy:

Gubanov Jurij — kierownik, KMS, st. instruktor KSP rejonu Dombańskiego, b/p, DSO „Burewiestnik”, os. Domwaj.

Prima Jurij — uczestnik, KMS, instruktor-radiotelegrafista KSP rejonu Dombańskiego, b/p, DSO „Burewiestnik”, os. Domwaj.

Chamcow Aleksandr — uczestnik, 1-sza kat. sport., mł. instruktor, b/p, DSO „Burewiestnik”, os. Domwaj, pracownik a/l „Alibek”.

Grupa współdziałania pod kierownictwem KMS Worobjowa D. G., równoległy marszrut na w. Gł. Amanauz południową ścianą 5B kat. złoż.

II. Przegląd alpinistyczno-geograficzny masywu Sofrudżu.

Masyw Sofrudżu znajduje się w części Głównego Kaukaskiego grzbietu pomiędzy przełęczami Sofrudżu i Amanauz i ma dwa wyraźnie zaznaczone wierzchołki: północny i południowy. Część wierzchołkowa masywu reprezentuje lodowiec pokrywy, płynący na północ, zachód i wschód. Na południe, w cyrk lodowca Południowego Amanauzu, wierzchołek opada stromymi ścianami (patrz załącznik: schemacik i fotografie). Na w. Sofrudżu (3785 m) istnieją marszruty:

1. Z lodowca Sofrudżu 1B kat. złoż., śnieżno-lodowy.
2. Z przełęczy Amanauz 2B kat. złoż., kombinowany.

Oba marszruty są bardzo popularne w rejonie Dombańskim do przygotowania początkujących alpinistów i zdobywców odznaki. Po południowych ścianach masywu Sofrudżu do ostatniego czasu marszrut nie było. Od 1956 r. istnieje marszrut z południowego cyrku na w. Gł. Amanauz 5B kat. złoż. (pierwsi — grupa G. Dżaparidze i B. Romanova).

Południowe ściany Amanauzu są podobne do sofrujdżyńskich, tylko te ostatnie są dłuższe. Nasza grupa postawiła sobie za zadanie: rozpocząć podbój południowych ścian masywu Sofrudżu, nie ustępujących pod względem trudności aманаuzskim. W 1967 r. kierownik grupy Gubanov obserwował te ściany z bocznego zbocza Abchaskiego.

W 1971 r. J. Gubanov i uczestnik grupy J. Prima, dokonując wejścia na w. Gł. Amanauz południową ścianą 5B kat. złoż., doprecyzowali możliwe marszruty z południa na w. Sofrudżu. Od przejścia ściany, prowadzącej bezpośrednio na wierzchołek Sofrudżu, odmówiliśmy i nie zalecamy tej drogi innym wspinaczom, ponieważ ta ściana jest mocno zniszczona i zagrożona kamieniami, ponadto reprezentuje mniejsze zainteresowanie sportowe z powodu niewystarczającej stromości (patrz załączone foto № 1).

My wytyczyliśmy marszrutę na Południowo-zachodnie ramię w. Sofrudżu (wys. 3700 m), wybierając najbardziej logiczny i bezpieczny sposób po tych ścianach (patrz foto).

III. Przeprowadzenie wejścia.

27 lipca 1972 r. Dzień podejścia.

Bardzo wczesny wymarsz z polański Dombańskiej i podejście na przełęcz Amanauz (3400 m). Po odpoczynku — zejście z przełęczy i podejście pod ścianę Sofrudżu. Organizacja biwaku na trawiastej morenie pod ścianą. Obserwacja ściany. Godzin pracy 14–15. Pogoda na początku doskonała, pod koniec dnia — deszcz.

28 lipca 1972 r. Dzień wejścia.

Wczesny wymarsz na ścianę i przejście dolnej części ściany (odcinki № 1 i № 2). Organizacja biwaku na ścianie. Godzin pracy — 9 godz. Pogoda — na początku dobra, po południu — grad z śniegiem.

29 lipca 1972 r. Dzień wejścia.

Stosunkowo wczesny (zimne skały) wymarsz z biwaku na ścianie, przejście pozostałej części ściany (odcinki № 3 i № 4), wyjście na wierzchołek (odcinek № 5) i zejście z w. Sofrudżu marszrutą 1B kat. złoż. na biwak Górno-Sofrujdżyński. Godzin pracy 10–12. Pogoda — cały dzień doskonała. Z Południowo-zachodniego ramienia wierzchołka Sofrudżu została zdjęta kartka z 1945 r. grupy Żeldorprojektu NKWD pod kierownictwem st. instruktora alpinizmu Czacownikowa.

IV. Zapewnienie bezpieczeństwa.

W związku z tym, że wejście odbywało się w jednym wiązaniu (trójka), grupa miała łączność radiową (wg rozkładu KSP) z grupą współdziałania (kier. Worobjow D. G.). Grupa współdziałania, z kolei, miała łączność ze swoimi obserwatorami (na przełęczy Amanauz), a obserwatorzy — z KSP rejonu Dombańskiego. Dla dubliowania łączności radiowej były rakiety. Do osobliwości organizacji i taktyki wejścia należą: poruszanie się na podwójnej linie (średni w wiązaniu ze schwytnym węzłem), ulżenie plecaka idącego pierwszym i wyciąganie plecaków na trudnych odcinkach.

V. Opis marszrutu.

Do przełęczy Amanauz — wg książki F. Kropfa „Zachodni Kaukaz”. Z przełęczy Amanauz — w prawo — do góry wzdłuż grani aż do niewielkiego firnowego płaskowyżu u podnóża wzlotu grani na w. Sofrudżu (marszrut 2B kat. złoż.) — 15–20 min.

Z płaskowyżu — prosto — w dół w lewej (w kierunku marszu) części szerokiego skalnego żlebu (na początku lata śnieg), używając półek z osypiskami. W dolnej części żleb robi się bardziej stromy. Do płyt i po płytach 30 m. Dulfer — na lodowiec Południowego Amanauzu. Wzdłuż lodowca w lewo — w dół, pod ścianami Amanauzu — ku dobrze widocznej z góry długiej morenie. Z moreny widać (w profilu) marszrutę na wierzchołek Sofrudżu południową ścianą. Wzdłuż grzbietu moreny — w dół, do poziomu podstawy południowych ścian w. Sofrudżu i następnie — trawers w prawo w kierunku marszu po trawie i „baranich łbach” z osypiskami (z góry lawiny lodowe) — ku skalno-trawiastemu, niewyraźnie wyrażonemu kontrafortowi południowej ściany w. Sofrudżu. Pod kontrafortem, na starej zarośniętej trawą morenie — miejsce na biwak, woda. Odcinek: przełęcz Amanauz — podstawa ściany — 2–3 godz.

Uwaga: Dalej marszrut w drugiej połowie lata jest bezwodny, zapas wody należy zabrać ze sobą.

Początek marszrutu: w lewej części kontrafortu w lewo — do góry 300 m po skałach średniej trudności (typu „baranich łbów” z trawą), asekuracja hakowa — do szerokiego żlebu, idącego z kotła na ścianie. Nie wchodząc do żlebu (zagrożenie kamieniami) — bardziej na prawo (w kierunku marszu) — w prawo — do góry. Trawiaste półki i skały średniej trudności przeplatają się kilkoma krótkimi (5–10 m) złożonymi ściankami, które idzie się z asekuracją hakową. 7–8 lin z asekuracją zmienną do wyrównującej się części kontrafortu. Na początku wyrównania — plac dla biwaku. Od dołu ścian 7–8 godz., bez wody.

Od biwaku po łagodnej części kontrafortu: trawiaste skały — lekkie i średniej trudności, idzie się jednocześnie, około 400 m. Na końcu — wyjście na przesmyk, gdzie kontrafort zanika i przechodzi w ścianę. Od biwaku 1,5–2 godz. Nie dochodząc 1 liny do przesmyku: możliwe miejsce na biwak. (Nocleg na przesmyku jest niebezpieczny: mogą tu zalatywać kamienie ze ściany.) Obok w kotle do połowy lata jest woda. Na przesmyku — kontrolny kopiec.

Z przesmyku — prosto do góry 30 m (średnie skały) — następnie 30 m w lewo — do góry (trudne skały z asekuracją hakową) — na półkę. Z półki w lewo — do góry 20 m po wygładzonych płytach, następnie 10 m po bardzo trudnych skałach (haki) — prosto do góry i wyjście (jeszcze 10 m) na inną (stopniowaną) półkę. Z półki — w prawo do góry we wnętrze kąta (skały powyżej średniej trudności, haki), na końcu którego znajduje się półka dla asekuracji. Piąta lina jest najtrudniejsza: po stromych płytach (haki), następnie po pionowym wewnętrznym kącie (haki), z którego czterometrowo-pięciometrowy trawers po gładkiej i pionowej monolitowej ściance pod nawisem (obchodzenie nawisów, 2–3 haki) i wyjście na zewnętrzny kąt, po prawej stronie którego — do góry na półkę pod szeroką rozpadliną. Plecaki wyciągać. Szósta lina — po wewnętrznym kącie w prawo — do góry, na półkę w innym wewnętrznym kącie (haki). Siódma lina: z półki w lewo — do góry 10 m po wewnętrznym kącie, następnie trudny trawers w prawo 3–4 m na zewnętrzny kąt, i za nim — 20 m w prawo — do góry po trudnych skałach (wygładzone płyty, haki, plecaki wyciągać), wyjście na niewygodną (pochyłą i wygładzoną) półkę pod pionową ścianą (asekuracja hakowa). Następnie dwie liny w prawo do góry, w obejście pionowej ściany po długiej i szerokiej pochyłej półce. Asekuracja hakowa. Dziesiąta lina — do góry po wewnętrznym kącie, skały średniej trudności z asekuracją hakową, wyprowadza na tzw. „dach” —

gwałtowne wyrównanie nad ścianą. Place dla biwaku, woda. Od przesmyku pod ścianą — 8–10 godz. Łagodna część (nad ścianą) idzie się 1,5–2 godz., jest mocno zniszczona, idzie się jednocześnie, za wyjątkiem kilku krótkich ścianek. Reprezentuje sobą system zniszczonych grzebieni i żlebów. Ogólny kierunek ruchu — w lewo — do góry (w kierunku marszu).

Wyjście na Południowo-zachodnie ramię w. Sofrudżu (kopiec, kartka). Z ramienia — na główną (południową) wierzchołek Sofrudżu, w prawo — do góry w kierunku marszu, wzdłuż linii styku północnego lodowca pokrywy z południowymi ścianami. Droga jest łatwa, ale są szczeliny lodowcowe. Wierzchołkowy wzlot na Sofrudżu można przejść „w лоб” (zniszczone skały), można przejść daleko na lewo, wchodząc po marszrucie 1B kat. złoż. Od Południowo-zachodniego ramienia 1–1,5 godz. Zejście po marszrucie 1B kat. złoż.

VI. Zalecenia dla wspinaczy.

1. Liczba uczestników w grupie — 4–5 osób.
2. Najlepszy czas na wejście — lipiec–sierpień.
3. Wyjściowy biwak — u podstawy kontrafortu ściany.
4. Czas wyjścia z biwaku — 5:00.
5. Specjalne wyposażenie (dla grupy w 4 osoby):
   • Lina główna — 3 × 40 m.
   • Haki skalne — 25–30 szt.
   • Karabinki — 15–20 szt.
   • Młotki — 2 szt.
   • Drabinki — 2 szt.
   • Buty „Vibram” lub kalosze — 1 para. W drugiej połowie lata potrzebne są raki i haki lodowe dla wyjścia na przełęcz Amanauz.
6. W drugiej połowie lata potrzebny jest zapas wody na marszrut.

VII. Charakterystyka marszrutu.

Odcinek № 1 (stroma część kontrafortu) — skalny, dosyć złożony. Długość — 600 m. Średnia stromość 50°–55°. Skały dość mocne, mikrorelief bogaty, szczelin dla haków dużo. Są niewielkie zniszczone odcinki i „żywe” kamienie. Skały charakteryzują się naprzemianległością trawiastych pochyłych półek z krótkimi stromymi ściankami. Osobliwością tego odcinka jest to, że miejscami skały są mocno zarośnięte trawą, co sprawia, że są one bardzo niewygodne przy złej pogodzie. Wygodnych miejsc dla asekuracji dużo. Ruch prawie cały czas z asekuracją zmienną. Asekuracja w większości hakowa, a także przez występy. Zbiło się różne haki skalne 15–20 szt. Place dla biwaków znaleźć można.

Odcinek № 2 (łagodna część kontrafortu) — skalny, lekki, prosty. Długość — 400 m. Średnia stromość 40°. Skały trawiaste, nietrwałe, mikrorelief ubogi. Niewyraźnie wyrażony grzbiet. Ruch — w większości równoczesny, asekuracja przez występy. Haków nie wbijano. Place dla biwaku znaleźć można. W górnej części odcinka trawa zanika, plac dla biwaku i kontrolny kopiec.

Odcinek № 3 (stroma ściana) — skalny, trudny (miejscami — bardzo trudny), technicznie złożony. Długość — 300 m. Średnia stromość 70°–75°. Skały bez trawy, mocne (miejscami bardzo monolityczne), czasami wygładzone, dachówkowate. Mikrorelief jest raczej rozwinięty (półki, wewnętrzne i zewnętrzne kąty, płyty, rozpadliny). Szczelin dla haków niewiele, lecz wystarczająco dla organizacji asekuracji. „Żywe” kamienie są tylko na półkach. Ruch — tylko na zmianę. Asekuracja — prawie całkowicie hakowa. Haków skalnych (różnych) zbiło się 25–30 szt. Płaskich miejsc dla namiotów nie ma.

Odcinek № 4 („dach”, skalno-śnieżna kopuła) — kombinowany, średniej trudności, technicznie prosty. Długość 400–500 m. Średnia stromość 30°–40°. Skały bardzo zniszczone, miejscami — osypiska na skałach, są niewielkie odcinki śniegu i lodu (na początku sezonu, zapewne więcej). Dużo „żywych” kamieni. Ruch, w większości, równoczesny, lina w pierścieniach. Miejski — na zmianę, asekuracja przez występy. Haków nie wbijano. Place dla biwaków i woda są. Na końcu odcinka — wyjście na ramię wierzchołka i kartka w turze.

Odcinek № 5 (wierzchołkowy grzbiet) — śnieżno-firnowy, lekki, prosty. Długość — nie mniej 500 m. Średnia stromość — praktycznie poziomy, za wyjątkiem wierzchołkowego wzlotu. Szeroki firnowy grzbiet, ograniczony z prawej strony (w kierunku marszu) ścianami, z lewej przechodzi w zbocze. Ruch równoczesny. Haków nie wbijano. Biwaki możliwe praktycznie wszędzie.

W sumie cały marszrut na w. Sofrudżu — skalno-kombinowany, długi (przewyższenie około 1000 m po pionie — zmierzone wysokościomierzem), trudny i dosyć technicznie złożony.

Wszyscy uczestnicy pierwszego wejścia ocenili go na 5B kat. złoż.

Uwaga: Długość odcinków i ich stromość są podane w przybliżeniu. Grupa stosowała linę 2 × 30 m.

VIII. Załączniki.

1. FOTO № 1 (Południowe ściany wierzchołka Sofrudżu z przełęczą Amanauz i cyrkiem Południowego Amanauzu, a także częścią lodowca Dżessarskiego i grani Amanauz). Zrobione w październiku 1965 r. z grani Abchaskiego południowym oddziałem Dombańskiej ekspedycji wydziału geograficznego MGU przy pomocy foto-teodolitu. Zdjęcie zostało zrobione po opadach śniegu, dlatego daje wyraźne wyobrażenie o reliefie ściany. To jedyne dobre zdjęcie południowej ściany Sofrudżu, jakim dysponuje grupa; aby uzyskać podobne zdjęcia, trzeba zorganizować niewielką ekspedycję na grzbiet Abchaski, na co u grupy nie ma ani czasu, ani środków.
2. FOTO № 2. Marszrut południową ścianą w. Sofrudżu w półprofilu, zdjęcie zrobione przez uczestników grupy z grani Amanauz podczas wejścia na w. Główny Amanauz południową ścianą w lipcu 1971 r.
3. SCHEŚCIK rejonu Sofrudżu — Amanauz.

Na obu fotografiach i na schemacie kreskami jest oznaczona droga podejścia, kropkowaną linią — marszrut, trójkątami — biwaki grupy, tyczkami — miejsca kontrolnych kopców.

Legenda do scheściка:

• Droga podejścia (linia kreskowana)
• Biwaki grupy (trójkąty)
• Miejsca masowych biwaków (rombiki)
• Czarny — grzbiety
• Niebieski — lodowce
• Wierzchołki (kółka z podpisami):
  • Płd. Amanauz
  • Węzłowy Amanauz
  • p. Płd.-Zach. Amanauz
  • Gł. Amanauz
  • Bełała-Kaja
  • Zęb Sofrudżu
  • p. Amanauz
  • Górn. Płd. Sofrudżu
  • Doln. Płn. Sofrudżu
  • p. Sofrujdżyński
  • Zadnia Bełała-Kaja
  • p. Bełałakajski
  • Pik Dżessarskiego
  • Czchalta Dzyg-Baszi
  • Pik Autystycznego Komsomołu

Kierownik grupy: Gubanov Jurij. Uczestnicy: Prima Jurij, Chamcow Aleksandr.