ЦС ДСО «ЗЕНИТ» Протокол №396 от 15 апреля 1975 г. 5А биринчи жолу ашылышы (дайб)
АКТАШ — 4937 м БАТЫШ КЫРЫ АРКЫЛА (биринчи жолу ашылышы)
Наумов А.Ф. МС Галицкий Г.С. КМС Екимов С.М. МС Козлов Ю.Е. МС Семенов А.Н. КМС Шелепов В.И. КМС
а/л «Дугоба» — 1974 ж.
Кыскача географиялык жана спорттук көтөрүлүү объектинин сүрөттөлүшү
Акташ чокусу — 4973 м Коллектордук кырка тоодо жайгашкан, ал Алай кырка тоосунун Түндүк тармагы болуп саналат. Акташ түйүн чокусу — «Дугоба» а/л аймагындагы эң бийик чекит, үч капчыгайдын: Акташ, Дугоба-Шигоу жана Дугобанын кошулган жеринде жайгашкан. Аталган капчыгайларда башталышын алган Акташ жана Дугоба-Шигоу мөңгүлөрүнүн суулары Улитор дарыясы менен кошулуп, түндүк жакты карай агып жаткан Дугоба дарыясын түзөт. Бул дарыя альплагерь «Дугобанын» жанынан агып өтөт. Күчтүү Дугоба мөңгүсүнүн өзөгү түштүк-чыгышты карай агып, Арчиканыш өзөнүнө куят.
Акташ капчыгайы — альплагерь «Дугоба» альпинисттери көп каттаган капчыгай. Андан Акташ чокусуна чейин 2Б, 4А жана 4Б категориялуу үч маршрут өтөт. Дугоба мөңгүсү алыскы конуштардын бири болгондуктан альпинистер тарабынан сейрек катышат жана негизинен 5Б категориялуу «Өзбекстан» чокусуна спорттук көтөрүлүүлөрдү жасоо үчүн барышат.
Акташ ашуусунун ары жагында чокунун чыгышында «Зачётная» чокусу жайгашкан, батышында — «Безымянная» чокусу бар. «Новичок» ашуусу аркылуу кеткен түндүк кырдан өтүп, «Иглы Дугобы» жана Дугоба чокулары бар узун тармак башталат.
Дугоба-Шигоу капчыгайына 1974 жылга чейин эч кандай маршруттар салынган эмес. 1960 жылы «Дугоба» альплагердин инструкторлар тобу түндүк кулуар менен жөнөп, жылма такталар алдындагы Батыш кырга чейин көтөрүлүшкөн жана ар кандай себептерден улам, аны өздөштүрбөй, артка кайтышкан. 1970 жылы МС Жуков жетектеген топ Батыш кырынын түбүндөгү дубалдардын «күчтүү» кыйрагандыгы себептуу жана үзгүлтүксүз таш кулагандыктан, кырга чыкпастан, маршруттан кетишкен. Башка топтор Дугоба-Шигоу капчыгайына барган эмес.
Батыш кыры аркылуу өткөн маршрутту сегиз бөлүккө бөлүүгө болот:
- Төмөнкү дубал (60–90°) 200–250 м, айрым жерлери 4–5 кат. татаал., көптөгөн «жандуу» таштар, таш куламалар болушу ыктымал.
- Кырынын төмөнкү бөлүгү — кыр (45–50°) 300–350 м, айрым жерлери 3–4 кат. татаал. жана 2 кат. татаал. менен кезектешет.
- Көптөгөн жандармдардан турган «Араа» (150–200 м), айрым жерлери 3–4 кат. татаал. жана 5 кат. татаал. менен кезектешет.
- Кырынын ортоңку бөлүгү — кыр (40–45°) 250–300 м, айрым жерлери 3 кат. татаал. жана 2 жана 4 кат. татаал. менен кезектешет.
- Кызыл жандарм (40–80°) 130–150 м, айрым жерлери 4–5 кат. татаал.
- Жылма такта алкагы (40–90°) 150 м, 4–5 кат. татаал.
- Төрт дубал алкагы (45–90°) 250–270 м, 4–5 кат. татаал. жана бир жеринде 6 кат. татаал. — маршруттун башкы өткөөлү.
- Чокунун башындагы мунара-купол 15–20°, айрым жерлери 1–2 кат. татаал.
Маршрутту команда 30 сааттын ичинде өттү, 100дөн ашык илгичтерди (112) уруп орнотту. Кийинки курамдагы эки МС жана эки КМС маршрутту 20 сааттын ичинде өтүп, болжол менен 100гө жакын илгичтерди орнотту.
Команда ушул маршрут 5Б кат. татаал. баага татыктуу деген пикирде, экинчи команда да бул пикирди бөлүштү.
Көтөрүлүү учурундагы күн ырайы жакшы болду, бирок сезондо жакшы күн аз болду: лагердин аймагында көбүнчө жамгыр себелеп, бийик тоолордо кар жаады. Бул жылы аймактагы жагымсыз шарттардын натыйжасында маршрутта мөңгү калды. Күн ырайы жагымдуу болгондо кар жана суу маршрутто жок болчу.
Райондун схемасы
Маршруттун сүрөттөлүшү
Команда маршрутка 17 августтун 4:00дө Сурметаш мөңгүсүнүн оң жээгиндеги шагыл таштардан турган конуштан чыгып, жазы ылдый түзүлгөн сайдын оң жагы менен өйдөлөп, Акташ чокусунун Батыш кыр түбүнөн орун алган чоң көөкөргө жетишти.
Бир канча жерлери тегизделген көөкөр менен өйдө көтөрүлүп, дубалдын алдына келишти жана кыйын дубал менен көтөрүлүп, текчеге чыгышты. Текчеден бир аз өйдө көтөрүлүп, жантайыңкы скалдуу жантайма менен сол жакты карай траверс жасап, эңкейип турган дубалдардын алдынан бир кере өйдө көтөрүлүп, жазы жалпак кулуар аркылуу жөнөп, жогоруда уланган кырга чыгышты. Кең кыр аркылуу өйдө көтөрүлүштү. Кырынын учуна келгенде кыр дубалга айланып, анын оң жагындагы дубал менен өйдө жөнөп, жогорку бөлүгүндө камин бар дубалга келишти. Дубалдын жогору жагында каминдин кире беришинде кыйын чыгуу бар (шатаактар), вертикалдык камин аркылуу «жандуу» таштар менен өйдө чыгып, чатыр курууга мүмкүн болгон тектирчеге чыгышты.
Тектирчеден өйдө көтөрүлүү тик Батыш кыр менен барды, бардык дубалдар жана кыйын жандармдар оң жактагы такталар менен айланып өттү. Жогорку бөлүгүндө кыр тайызданып, көптөгөн жөнөкөй жана татаал жандармдардан турган «Араа» менен уланды. Абдан кыйын жандармдарды оң жактан жантайма жылма такталар менен айланып өттү. «Араадан» кийин кайрадан кыр менен өтүп, кыйын дубалдар менен жандармдарды оң жактан айланып өтүп, болжол менен 17:30 чамасында Кызыл жандарм алдындагы ээрчеге чыгышты. Жандармдын оң жагындагы контрфорско чатыр курууга ылайыктуу тектирче жасашты. Ошол эле убакта Кызыл жандармга көтөрүлүүнү эки аркан менен камдашты. Жандармды камдоодон баштап, чокунун башындагы куполго чыкканга чейин биринчи альпинист гадошо кийген бойдон жүрдү.
18 август күнү команда 8:00дө маршрутко чыгып, кысылып (зажимы) дубалды ашып, спорттук ыкма менен Кызыл жандармдын чокусуна чыкты. Жандармдан спорттук ыкма менен жана 10 м дюльфер менен ээрчеге түштү (1960 жылы инструкторлор тобу кырга чыккан жер). Ээрчеден — тик, көптөгөн «жандуу» таштар бар ички бурч менен жылма такталарга чейин кыйын көтөрүлдү, такта менен 10 м өтүп, тике өйдө кыйын дубал менен кезектеги жылма такталарга чейин көтөрүлдү. Жантайыңкы такталар менен өтүп, кыска жана кыйын дубалдар менен кезектешип, алгач өйдө оңго, андан кийин өйдө солго карай Батыш кырга чыкканга чейин көтөрүлүштү.
Андан ары жантайыңкы эмес, бирок өтө тилмеленген, ортоңку татаалдыктагы Батыш кыр менен кыска кыйын дубалдар жана жандармдар — эңкейип турган дубалдардын алдына чейин көтөрүлүштү. Дубалдардын алдында жылма такталар менен оң жакка траверс жасап, тик кулуардын алдына келишти. Батыш кырдан батыш жакты карай көп сандаган кулуарлар кетет, бирок бардык кулуарларда таш куламалар көп болот.
Бул жерден тике өйдө, тик, жогорку бөлүгү кыйрандаган дубал менен өтүштү (рюкзактарды өйдө тартып). Дубалдан жантайма такта менен оң жакты карай өйдө жөнөп, ички бурчка чейин — каминге чейин көтөрүлдү, тик жылма дубалга чейин (маршруттун эң кыйын жери). Тик жылма ички бурч менен, жогору жагында камин бар (шатаактарды, кысып өтүүчүлөрдү колдонуп) өтүп, Батыш кырга чейин көтөрүлүштү, бул жерге рюкзактарды өйдө тартты. Кыр менен өтүп, бир кыйын жандармды жантайма такта менен маятник менен айланып өттү жана анын артындагы Батыш кырдын оң жагындагы контрфорстогу чатыр курууга ылайыктуу кичинекей тектирчеге жетишти. Саат болжол менен 17:00 болгон эле. Тектирчеде чатыр куруп, эки аркан менен маршрутту камдашты.
19 август күнү саат 6:00дө чыгып, тактадан жана гребешоктон кийинки күнү кысылып (зажимы) дубалдан өтүп, тик гребешок менен Батыш кырдын акыркы дубалына чейин жетишти. Дубалдын сол жагы менен өтүп, такта менен Акташ чокусунун куполь формасындагы кар баскан кырга чыгышты. Жөнөкөй кар баскан, айрым жерлери скалдуу кыр менен 10:00 чамасында команда Акташ чокусунун чокусуна чыгышты.
Түшүү 2Б кат. татаал. маршруту менен ишке ашып, ошол эле күнү альплагерь «Дугоба» кайтышты.
Участоктордун таблицасы
| Өтүү датасы | участоктун белгиси | участоктун жантайыңкылыгы градуста | участоктун узундугу, м | рельефтин мүнөздөмөсү | техникалык татаалдыгы | өтүү жана камсыздоо ыкмасы | илгичтер | эркин ашылуу | чыгып жана бивуакка токтогон убакыт |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 17.08.1974 ж. | R1–R2 | 45–60 | 80 | камин, ички бурч | 3–4 | ашылуу | 4 | 4:00 | |
| R2–R3 | 90 | 10 | дубал | 5 | 3 | ||||
| R3–R4 | 45–50 | 80 | жазы кулуардын жантаймасы | 3 | 2 | ||||
| R4–R5 | 50–60 | 80 | кыр | 4 | 6 | ||||
| R5–R6 | 80–90 | 40 | камини бар дубал | 4–5 | шатаактар. | 8 | |||
| R6–R7 | 40 | 300–350 | кыр | 3–4 с уч. 4 | 10 | ||||
| R7–R8 | 25 | 150–160 | жандармдардан турган «Араа» | 3–4 с уч. 5 | 4 | ||||
| R8–R9 | 40–45 | 250 | кыр | 3 с уч. 2–4 | 2 | 17:30 | |||
| R9–R10 | 80–90 | 20 | дубал | 5 | шатаактар. | 3 (камд. 1) | |||
| R10–R11 | 45–50 | 60–70 | жандармдын кыры | 3–4 | спорттук | ||||
| R11–R12 | 45–90 | 80, 10 | кыр, дубал | 3–4 | дюльфер | 10 м | 3 | ||
| 18.08. | R9–R10 | 80–90 | 20 | дубал | 5 | кысылуу | 8:00 | ||
| R10–R11 | 45–50 | 60–70 | жандармдын кыры | 3–4 | спорттук | ||||
| D11–R12 | 45–90 | 80, 10 | кыр, дубал | 3–4 | дюльфер | 10 м | 3 | ||
| R12–R13 | 65 | 40 | ички бурч | 3–4 | 4 | ||||
| R13–R14 | 90 | 10 | дубал | 5 | шатаактар. | 4 | |||
| R14–R15 | 45–90 | 80, 10–15 | такталар, дубалдар | 4–5 | шатаактар. | 10 | |||
| R15–R16 | 25 | 120 | кыр, жандарм | 3 с уч. 2–4 | 2 | ||||
| R16–R17 | 45–50 | 80 | жылма такталар | 3–4 | 5 | ||||
| R17–R18 | 85–90 | 35–40 | дубал | 5 | 8 | ||||
| R18–R19 | 45–50 | 20 | такта | 4 | 2 | ||||
| R19–R20 | 90–95 | 35–40 | дубал, ички бурч, камин | 5 с уч. 6 | шатаактар. | 10 | |||
| R20–R21 | 20 | 40 | жандармдын такталары | 4–5 | шатаактар. маятн. | 17:00 | |||
| R21–R22 | 40 | 50 | такталар, кыр | 3–4 | 2 | камдоо | |||
| R22–R23 | 90 | 35–40 | дубал, жылчык | 4–5 | 8 | камдоо | |||
| 19.08. | R21–R22 | 40 | 50 | такталар, кыр | 3–4 | спорттук | 6:00 | ||
| R22–R23 | 90 | 35–40 | дубал, жылчык | 4–5 | кысылуу | ||||
| R23–R24 | 45 | 60 | кыр | 3–4 | 2 | ||||
| R24–R25 | 80 | 25–30 | дубал | 5 | 5 | ||||
| R25–R26 | 20 | 250 | кар баскан кыр | 1–2 | 10:00 |
Комментарийлер
Комментарий калтыруу үчүн кириңиз