Түндүк кырын менен чыгышы

Ак-таш чокусу Алай кырка тоосунун түндүк-батыш тармактарында, мөңгүлөрдүн башталышында жайгашкан:

• түштүк-батыштан — Дугоба,
• түндүк-чыгыштан — Ак-Таш,
• түндүк-батыштан — Дугоба-Шигоу.

Ак-таш чокусунун массиви катуу бузулган гранит жана акиташ тектеринен турат.

Биринчи күн

«Дугоба» альплагерден Дугоба суусунун өрөөнү менен Ак-Таш жана Улитор сууларынын кошулган жерине чейин барабыз (2 с). Суулар кошулган жерде жол тармакталат; андан ары жол — Ак-Таш суусунун сол орографиялык жээги менен, оң жактагы ачык көрүнгөн аска массивди оң жактан айланып өтүү менен.

Жол жашыл талаага алып чыгат, аны аралап өтүп, Сурметаш суусуна түшөбүз, андан соң Ак-Таш суусунун сол жээгиндеги таш-шагылдуу беттерин жана чөптүү капталдарды траверс жасап, сууга каньон сымал тик түшкөн жерге чыгабыз (суулар кошулган жерден 3–3,5 жүрүш сааты).

Ак-Таш суусунун оң жээгине өтөбүз (суунун туурасы бул жерде 1,5–2 м) жана агым боюнча Ак-Таш мөңгүсүнүн акыркы моренасына чейин барабыз (каньондон 2,5 с). Бул жерде аялдап кетүүгө ылайыктуу жерлер бар.

Ошентип, «Дугоба» альплагерден Ак-Таш мөңгүсүнүн моренасындагы бивакка чейин 7,5–8 жүрүш сааты.

Экинчи күн

Ак-Таш мөңгүсүнүн акыркы моренасын аралап өтүп, мөңгүнүн тилине чыгабыз жана 40 мүнөттөн кийин муздуу бетке жетебиз. Бул жерде байлашабыз.

R0–R1 участогу. Муздуу бет, тиктиги 55–60° жана узундугу 80 мге жакын. Кошка менен көтөрүлөбүз, үстүңкү бөлүгүндө кезектешип камсыздандыруу менен. 3 муздук илгич урулган, участок 45 мүнөттө өтүлгөн.

R1–R2 участогу. Муздуу бет менен оң жакка траверс жасоо, тиктиги 45–60°, айрым жерледе 70°, 160 мге чейин. Кошка кийип, тепкичтерди чаап, жылабыз. Камсыздандыруу кезектешип, муздук илгичтер аркылуу. Муз жарыктарын астынан айланып өтөбүз. 10 муздук илгич урулуп, 100гө жакын тепкичтер чабылган. Участок 2 с 30 мүнөттө өтүлгөн.

Муздуу беттер күндүз тынымсыз таш кулап турат, ошондуктан R0–R1 жана R1–R2 участогун эртең менен эрте өтүү керек.

R2–R3 участогу. Аскалуу-муздуу кулуар, тиктиги 60° жана узундугу 60 м. Участок кулуардын оң жагындагы аскалар менен ашылат. Кулуардагы муз көп бөлүгү менен келип чыккан муз болгондуктан, кулуар менен жүрүү натыйжалуу эмес. Аскалуу илгичтер аркылуу камсыздандыруу (6 даана) жана чыгып турган аскалар. Участок сары плиталардан турган кичинекей горизонталдык аянтча менен бүтөт, ал астыдан жакшы көрүнөт. Бул жерде биринчи көзөмөлдөө тура тургузулган. Участокко 1 с 15 мүнөт коротулган.

R3–R4 участогу. Орточо кыйындыктагы аскалар, тиктиги 40–50°, катуу бузулган. Кезектешип жылып, чыгып турган аскалар жана аскалуу илгичтер аркылуу камсыздандыруу (10 даана урулган). Илгичтер начар кармайт. Участок жакшы аянтча менен бүтөт, бул жерде түнөөгө болот. Бул жерде экинчи көзөмөлдөө тура тургузулган. Участокко 1 с 30 мүнөт коротулган.

R4–R5 участогу. Тик аскалар, тиктиги 80°ге жакын жана узундугу 40 м. Кармагычтар жана тешиктер өтө аз. 14 аскалуу илгич урулган, айрым жерлерде кошумча таяныч чекиттер катары. Келип чыккан муз каптаган участоктор кездешет. Участок 2 с 40 мүнөттө өтүлгөн.

R5–R6 участогу. Аскалуу жал, узундугу 130 мге жакын, орточо тиктиги — 30°. Аскалар катуу бузулган жана келип чыккан муз каптап калган. Ошондуктан айрым жерлерде оңго чыгып, жука (10 смге жакын) кар каптаган муз менен жүрүүгө туура келет. Аскалар менен жүрүү — бирге, муз менен — кезектешип камсыздандыруу менен, муздук илгичтер аркылуу (2 даана). Жал чоң аянтча менен бүтөт, бул жерде түнөөгө болот жана үчүнчү көзөмөлдөө тура тургузулган. Участок 35–40 мүнөттө өтүлгөн.

Үчүнчү күн

R6–R7 участогу. Орточо кыйындыктагы аскалар, тиктиги 50–60°. Участоктун узундугу 140 м. Камсыздандыруу илгичтер аркылуу, 15 аскалуу илгич урулган. Участок 2 с 10 мүнөттө өтүлгөн.

R7–R8 участогу. (40 м) Жылмаланган аскалар, тиктиги 60°га жакын, келип чыккан муз каптаган. Кошка кийип, аскалардын оң жагындагы муз менен жылабыз. 50гө жакын тепкичтер чабылган. Айрым жерлерде муз 5–8 см калыңдыктагы кар менен капталган. Камсыздандыруу — муздук илгичтер аркылуу (4 даана). Участок 1 с 20 мүнөттө өтүлгөн.

R8–R9 участогу. Жеңил аскалар, тиктиги 45–50° (70 м). Бирге жылуу. Участок тик аскалуу чыгыштын алдындагы кичинекей аянтча менен бүтөт. Участокко 20 мүнөт коротулган.

R9–R10 участогу. Дубал, тиктиги 80°ге жакын, узундугу 350 м. Көтөрүлүүнүн табигый жолун көрүүгө болот — дубалдын ортосунда кеткен ачык эмес кыыр. Сол жактагы аскалар катуу бузулган, алар менен жүрүү коркунучтуу жана мүмкүн эмес. Оң жакта аскалар муздуу дубал менен бүтөт. Ошондуктан кыыр жүрүүнүн табигый жолу болуп саналат, биз өзүнчө багыттоочу белгилерди бербейбиз. Бул участокто 20 аскалуу жана 4 муздук илгич урулган, айрым жерлерде — кошумча таяныч чекиттер катары. Бул участокту өтүү 3 с 40 мүнөткө созулган. Дем алуу үчүн жакшы жерлер жок.

R10–R11 участогу. (150 м) Жеңил аскалар, тиктиги 30°. Бирге жылып, участокту 20–25 мүнөттө өтүп, карлуу бетке, андан соң чокунун алдындагы жалга чыгабыз (2Б кат. сл. маршруту) чокудан 300–350 м аралыкта.

R11–R12 участогу. Аскалуу жал, камсыздандыруу кезектешип, чыгып турган аскалар жана бар скаллуу илгичтер аркылуу (30 мүнөт).

Ак-Таш чокусунан түшүү 2Б кат. сл. маршруту боюнча жүргүзүлөт:

• алгач көтөрүлүү жолу менен,
• андан кийин, чоң жандармдан кийин, жалдан Дугоба-Шигоу мөңгүсүнө кеткен кулуарга түшөбүз (2 с).

Мөңгүнүн тили менен Ак-Таш ашуусуна барабыз, тик таш шагылдуу бет менен ашууга көтөрүлөбүз жана ашуудан мөңгүнүн тилинин жээгине түшөбүз. Моренаны аралап өтүп, түнөгөн жерге жетебиз (Дугоба-Шигоу мөңгүсүнөн 2 жүрүш сааты).

Төртүнчү күн

Альпинисттик «Дугоба» лагерине кайтуу.

Ошентип, чокуга чейинки жүрүү (кириш жолдордон башка) 17 с 30 мүнөткө созулган, түшүү жана түнөгөн жерге кайтуу — 4 с.

Маршрутта урулган:

• 65 аскалуу
• 23 муздук илгич.

150гө жакын тепкичтер чабылган.

Аба ырайы жакшы болгондо, чыгышы, кириш жолдорду кошкондо, 4 күнгө созулат. Чоң топ (4 кишиден көп) менен чыгышы жасоону сунушталбайт, анткени маршрут таш кулап турат, айрым жерлерде аскалар катуу бузулган. Эң кыйын участогу — 4–5 жана 9–10.

Түп нуска чыгышты «Дугоба» альплагердин инструкторлорунун тобу жасаган:

• Жуков В.М. — улук инструктор, 1-сп. разряд
• Токмаков В.С. — инструктор, 1-сп. разряд 1962-жылдын 29-июлу — 1-август аралыгында.

Топ өткөн маршрутту 4Б кат. сл. деп баалайт. (Жуков) (Токмаков)

ФОТО 1. Ак-Таш чокусу жана чыгыштын маршруту.