АЛЬТУС БАТЫШ 3090 м батыш кыр аркылуу кат. тат. АСАНОВ Б.Ж., 2009 ж. prom_alp3@mail.ru 7.11 — Теңир-Тоо, Угам кырка тоосу

Отчёт

батыш кыр аркылуу в. АЛЬТУС өтүү жөнүндө (7.11 — Батыш Теңир-Тоо, Угам кырка тоосу), «САЙРАМ — 2009» альпиниадасынын тобу тарабынан жасалган (Түштүк-Казакстан облусунун АМ ачык)

Тиркеме 1: КӨТӨРҮҮ ПАСПОРТУ

1. Угам кырка тоосу, Сайрам-Су өзөну (7.11)

2. Альтус Батыш 3090 м батыш кыр аркылуу X)

3. Сунуш кылынган кат. тат.: 2А

4. Мүнөзү: аскалуу.

5. Топтун альтиметри боюнча маршруттун бийиктик айырмасы: 1290 м, алардын ичинен кырдын бөлүгүнүн бийиктик айырмасы: 840 м. Маршруттун жалпы узундугу: болж. 3000 м, алардын ичинен П жана П+ кат. тат.: 190 м, Ш–Ш+ кат. тат.: 120 м. Кырдын орточо тиктиги: 25°, техникалык участоктордун тиктиги: 40°дан 60°ка чейин.

6. Калтырылган: бир да илмек же закладка, эски илмектер талкаланган – 2.

7. Маршрут боюнча жүрүү сааты – 8 саат, күндөр – 1.

   Маршруттун башталышы 8-май 2009 ж. 6:00 (1760 м базадан 5:00до чыгыш), чокуга чыгуу 8-май 2009 ж. 14:00.

8. Чокудан Сайрам-Су өзөнүнө түшүү – 3 саат бою түн. кыр аркылуу 1Б кат. тат.; 8-май 2009 ж. 17:00да базага кайтуу.

9. Жетекчи: АСАНОВ Бахыт Жолдасбекович – 1-чи сп. разряд, Шымкент ш.

   Катышуучулар:

   • АМИРБЕКОВ Жомарт Амирсейтулы – «Казакстан альпинистi» белгиси
   • СТАРЦЕВ Владимир Витальевич – «Россия альпинистi» белгиси
   • ТОЙШИБЕКОВ Тугырхан Наханбекович – «Казакстан альпинистi» белгиси
   • УСАЕВА Венера Исрафиловна – «Россия альпинистi» белгиси

10. Тренер: ЛЕВИН Михаил Семёнович, СССР спорт чеберi, 1-кат. инструктору (Челябинск ш.). «Сайрам — 2009» альпиниадасынын улук тренери: ТИМОФЕЕВ Александр Вениаминович, Казак ССРнiң еңбек сиңирген тренери, СССР спорт чеберi, 1-кат. инструктору (Алматы ш.).

11. Уюм: Перм шаарынын альпинизм федерациясы жана «Уралдын верхолаздары» НОУДО

12. Отчёт үчүн жооптуу х): Левин М.С. Lms_ms@mail.ru

х) М.С. Левин 1998–2000, 2001 жж. мурунтан эле бул маршрут аркылуу Казакстан альпинизм федерациясынын топторун чыгарган, бирок алар толук өлсөм фотобаян жасашкан эмес. Ошондой болсо да, 2000 жылы отчёт ФАРга жөнөтүлгөн.

Фото №1: 25-сентябрь 2007 ж. Сары-Айгыр чокусунун кырынан тартылган (Б. Асанов).

1. В. Шатаев 1974, Альтус Батыш–Негизги, С. кыр траверси 1Б кат. тат.
2. А. Юсев 1998, Альтус Негизги С. кыр, 2Б кат. тат.
3. сүрөттөлгөн: Б. Асанов 2009, Альтус Батыш, Батыш кыр аркылуу (2А кат. тат.)

КМГВгө төмөнкү өзгөртүүлөрдү киргизүүнү суранабыз, атап айтканда: маршруттарды төмөнкүлөргө бөлүүнү:

• Альтус Батыш
• Альтус Негизги, алардын ар бири түн. кырга ээ:

МУРУНДАКЫ                                                           АЯКЧЫ

Төмөнкү №3 фотосунда Кергелы өзөну көрүнүп турат. Үстүнкү №2 фотосунда аталган түн. кырлар көрүнүп турат. Альтус Негизгиге жана Альтус Батышка маршруттар көрсөтүлгөн:

1. сүрөттөлгөн: Б. Асанов 2009, Альтус Батыш, Батыш кыр аркылуу (2А кат. тат.)
2. В. Шатаев 1974, Альтус Батыш–Негизги, С. кыр траверси 1Б кат. тат.
3. А. Юсев 1998, Альтус Негизги С. кыр, 2Б кат. тат.
4. Ш. Рафиков 1977, Альтус Батыш Ч. кыры С. кыр аркылуу 3Б кат. тат.

Үстүнкү №4 фотосунда 7-май 2009 ж. Күн ашуусунун башталышынан тартылган (Зоя Корнеенкова): түндүктөн МАРШРУТТУН ПРОФИЛИ.

Төмөнкү №5 фотосунда август 2000 ж. 2320 м көлдөн тартылган (К. Мохов): түштүктөн МАРШРУТТУН ПРОФИЛИ.

Панорамалар:

Үстүнкү №6 фотосунда 25-сентябрь 2007 ж. Сары-Айгыр чокусунун кырынан тартылган (Б. Асанов). Арткы планда – Өзбекстан менен чектеш Угам кырка тоосунун чокулары. Көргөзүлгөндөр (солдон оңго):

• Енбек 3850 м
• Сайрам 4238 м
• Солидарности 3500 м
• Чимкент 3980 м
• Арсен, БАРС-2 жана Аютор (Сайрам–Аютор траверсинен өтүлөт; буларга өзүнчө маршруттар жок)
• БАРС-1 3800 м
• Альтус Негизги 3200 м
• Альтус Батыш 3090 м (сүрөттөлгөн маршрут Батыш кыр аркылуу.)

Төмөнкү №7 фотосунда июль 1998 ж. «6» точкадан тартылган (А. Юсев). Көргөзүлгөндөр (солдон оңго):

• БАРС-2 3980 м (Сайрам–Аютор траверсинен өтүлөт)
• БАРС-1 3800 м
• София 3100 м
• Альтус Негизги 3200 м
• Альтус Батыш 3090 м (сүрөттөлгөн маршрут Батыш кыр аркылуу.)

Отчёттук фотонун тартылыш точкалары көргөзүлгөн: ф. 2, 3, 4 жана б.

Сайрам-Су жана Кергелы өзөнүнүн капчыгайындагы чыгышуулар Чимкенттен 1962 ж. башталган. 1974 ж. В.Н. Шатаев жетектеген СССР Спорткомитетинин тобу көп маршруттарды салган – анын ичинде АЛЬТУС чокусуна чейин («альпинисттердин, туристтердин жана спелеологдордун» Чимкент клубунун ысымынан).

1993 ж. автомобиль жолунун (Шымкенттен 70 км) салынышы менен бул жерде эс алуу зонасы өнүгө баштаган, азыркы учурда бул аймак улуттук парк деп жарыяланган (2009 ж. – болж. 75 руб./киши/күн).

Альтустун массиви – эң жакын чокулардын бири (караңыз: 5–9 бб. №8 фото), ага:

• мектеп окуучуларын алып барышат,
• рекорддук жарыштарды өткөрүшөт.

МАРШРУТТУН КЫСКАЧА СҮРӨТТӨЛҮШҮ

Чимкенттен «Сайрам» улуттук паркынын кире беришиндеги шлагбаумга чейин жолдо 2 сааттан аз убакыт кетет, кемпингдин алдындагы экинчи шлагбаумга чейин дагы 6 км.

Эгер ал кире бериш жабык болсо, кемпинг аркылуу жол менен өтүп, 1760 м лагерь талаасына чейин болж. 1 саат. Альтустун батыш кыры (сүрөттөлгөн маршрут) талаадан толук көрүнбөйт; андан ары жол менен жүрүп, Сайрам-Су өзөнүнүн оң (орогр.) жээгине көпүрөдөн өтүп, көп өтпөй кийинки көпүрөдөн өзөннүн сол жээгине өтүп, ее түштүк тарабы менен Кергелы өзөнүнүн боюнча жөнөө керек.

Кергелы капчыгайынан токойдон чыкканда батыш кыр толук көрүнөт; анын этегине жакындап, солго–өйдө кең «ак» кокту боюнча бурулуу керек (бурулуунун белгиси – 1800 м, 1 сааттан көп эмес жакындат).

Ортоңку таштуу бет менен өйдө, батыш кырдын 2250 м жалпак эңишине жетүү керек. Дубалдап 2170 м бийиктикке чейин көтөрүлүп, оңго–өйдө эңишке бурулуу керек (базадан 1760 м 2–2,5 саат). Бул жерде кырга чыгып бараткан топтор үчүн багыт көрсөткүч «таякчалуу» 2250 м тур белгиси бар.

«а» фотосу Бул жерден – боёлмолор менен. Оң жактагы кырга өтүүгө болбойт! Турдан – кыр сызыгы боюнча сол жактагы, бир кыйла бүлүнүңкү; айланып өтүүлөр мүмкүн. Алдыда (седловинадан 3–4 саат) негизги көтөрүлүү (Ш–Ш+, 120 м) көрүндү да, эс алуу сунушталат (сууну өзүңөр менен алып жүрүү керек!)

Үчүлүк аскадан болж. 1 саат өткөндөн кийин чокуга (3090 м) жетесиңер. Түн. кыр аркылуу 1Б кат. тат. менен түшүү.

Кенештер:

• Бардык жерде түз эле көтөрүлө бербөө керек
• Айланып өтүү мүмкүнчүлүктөрүн алдын ала ойлоп коюу керек
• Негизги көтөрүлүү аркылуу өтүүгө болбойт («курулай түйшүк» болуп калат)

ТЕХНИКАЛЫК ФОТО № 8

25-сентябрь 2007 ж. Сары-Айгыр чокусунун кырынан тартылган (Б. Асанов).

• 2250 м турдагы (Р. Хайруллин, август 2001 ж.)
• Альтус Батыш чокусунун (Е. Уразалин тобу, 6-май 2009 ж.) журналдарынан жазылгандар

Түштүк-Казакстан ФАиС Альпиниадасынын окуу бөлүгүнө тапшырылды.

УИАА шарттуу белгилерүндө НЕГИЗГИ МҮНӨЗДӨМӨЛӨР ЖАДВАЛЫ

(вертикали боюнча масштаб 1:5000)

ЧОКУ 3090 м, 14:00

X) «Таякчалуу» горизонталдуу чөптүү өтмөктө – башка кырдан түшүп келе жаткан топтор үчүн багыт көрсөткүч; мындан ары – боёлмолор менен!

КАРТОСХЕМА Батыш Теңир-Тоо, Угам кырка тоосу, Сайрам-Су өзөну, М. 1:50000

ЭСКЕРТМE: Бул туристтик картосхема 1995 ж. чейин пайда болгон; казакча болуу керек: А. Снесарев чокусунун ордуна – Братства чокусу.

№9 фото: 8-май 2006 ж. кемпинг менен 1760 м базанын аралыгында автомашинадан тартылган (Б. Асанов).

ӨЗӨНГӨ КИРЕ БЕРИШТЕ ЧОКУНУН ЖАЛПЫ КӨРҮНҮШҮ (ТИлекКЕ каршы, сүрөттөлгөн маршруттун башталышы – кадрдан сырткары)

Солдон оңго:

• райондун эң бийик чокусу САЙРАМ 4238 м;
• СОЛИДАРНОСТЬ чокусунун массиви (чоку булуттун артында калган);
• «үч бурчтук» бели бар АРСЕН чокусу;
• АЛЬТУС массиви.

«б» фото: R5–R6 участогунүн аягы, андан ары – бир убакта. Тилекке каршы, чокуда фото тарта алган жокпуз – шашып калдык.