Тур (4350 м)

Түштүк-батыштан чыгышка траверс — 2Б кат. сл. (2-сурөт)

Баштапкы бивактан, Левый Каскелен мөңгүнүн акыркы моренасында жайгашкан, чокуга түз көрүнгөн түндүк багытында жүрүү керек. Башында мөңгүдөн агып чыккан суунун жээги менен жүрүү ыңгайлуу. Моренанын биринчи тепкичине көтөрүлүп, моренанын кичинекей көлүнө чыгып, андан майда жана орто, тыгыз жатып калган шагылдуу, кардуу жерлер менен Тур чокунун батыш кырынын төмөн түшкөн жерине басып чыгуу керек.

2-сурөт. Моренанын экинчи тепкичине көтөрүлүп, чокудан чыгып келе жаткан кырга жакындап, анын капталдагы жалдарына өтүү керек. Морена, андан кийин мөңгү боюнча жүрүүнү улантуу керек. 700–800 м ден соң Буркут-тас (3900 м) ашуусуна жетет.

Ашууга 50°ка чейин созулган карлуу беткей (300–500 м) менен чыгат. Карнизди этияттап оюп өтүп, ашуу седловинасына чыгып алат. Бивактан ашууга чейин 3–4 саат жол.

Ашуудан чокуга түштүк-батыш кыр менен көтөрүлөт. Башында орто кыйындыктагы аскалар (тийиштүү камсыздандыруу менен), оң жагында терең түшүү.

60–70 м жүргөндөн кийин, 80 метрлик жандарм жолду бөгөйт, аны түз алдыга чыгат. Өтүүнүн мүнөздөмөлөрү:

• Анда кармагычтар аз
• Камсыздандыруу илмек менен (эсиңизде болсун!)
• Аскалар начар абалда

Жандармдан 40 м жип менен түшөт.

Биринчи жандармдан кийин кырдын бузулган бөлүгү келет, кезектешип камсыздандыруу менен жүрөт. Экинчи жандармга (бийиктиги 70 м ге чейин) да түз алдыга чыгат. Камсыздандыруу илмек менен (2–3 илмек) (эсиңде болсун!). Аскалар начар абалда.

Учтуу кыр (250–300 м) менен этияттап камсыздандыруу менен түшөт. Андан ары аскалуу кыр кардуу жалдар менен уланаат. Оң жакты кармап жүрүү керек. 400 м ден соң чокуга чыгып алат. Чокудан 20 м ылдый Тур ташы бар. Түшүү – көтөрүлгөн жол менен.

Чыгуу 9–10 саатты алат.

Траверс жасоодо чокудан:

• Орто кыйындыктагы аскалар менен түштүккө, эки жандармдын ортосундагы өткөөлгө чейин жүрөт.
• Өткөөлдөн түштүк-батышка бурулат.
• Кулуар менен Левый Каскелен мөңгүсүнө түшөт.

Траверс 8–9 саатты алат.

Биринчи чыгыш 1938 жылы Москванын илимпоздор үйүнүн тобу тарабынан жасалып, топту профессор Немыцкий жетектеген. Биринчи траверсти "Кок Бастау" альплагердин тобу жасашкан:

• Б. Белоконь,
• Л. Лейтес,
• А. Мальков,
• Э. Цингаева, А. Колеговдун жетекчилиги астында.

Көпшүккө сунуштар

1. Катышуучулардын саны 6 кишиден ашпашы керек.
2. Баштапкы бивак Левый Каскелен мөңгүнүн тилинде.
3. Бивактан чыгып кетиш 5:00.
4. 4 кишилик топ үчүн жабдуулар: а) негизги аркан — 2×40 м; б) чыгымдуу репшнур — 5–6 м; в) аскалуу илмектер — 5; г) карабиндер — 4; д) балкалар — 2.