Чыгуу районунун карта схемасы

Географиялык абалы, климат, райондун спорттук мүнөздөмөсү

Административдик планда район Бурят АССРине таандык. Дипломник чокусу Тунка дарыясынын капчыгайынын түндүк-батыш циркинин эң четинде жайгашып, Чыгыш Саяндын Тункин Гольцторунун суу бөлгүч негизги кырка тоосуна кирет. Райондун рельефи альпинотиптештирилген, тилмеленген, чокулары көп сандаган кыйраган контрфорстар, кыйшык-муйш гранит "мунаралар" жана монолиттүү блок структурасына ээ "бычактар" менен мүнөздөлөт. Чокулардын абсолюттук бийиктиги — болжол менен 3000 м, Дипломник чокусу — 2896 м.

Кар катмары август, сентябрь айларында, шамал өтпөгөн жерлерде пайда боло баштайт, 2 м тереңдикке чейин жетет жана дээрлик толугу менен май, июнь айларынын аягында гана эрип бүтөт.

Аба ырайынын өзгөчөлүктөрү:

• Кышкы шарттар орногон мезгилде (октябрь, ноябрь айларында) аба ырайы туруксуз, бурганактар жана тез-тез, кескин сууктор (кээде 35° чейин) болот.
• Кышкы аба ырайынын шарттары туруктуу, күнөстүү.
• Кескин континенттик климат температуранын кескин өзгөрүшүн шарттайт: түнкүсүн — орто эсеп менен −30°, −45° чейин, күндүзгүсүн — орто эсеп менен −20°, 25°, −40° чейин.
• Тоо цирктеринде 5–10 градуска жылуураак.
• Жаз айлары аба ырайынын туруксуздугу менен мүнөздөлөт, тез-тез бурганактар жана шквалдуу шамалдар болот.

Райондо мөңгүлөнүү жок. Мойгота капчыгайында азыркы учурда 1Б–3Б к.тр. 6 маршрут классификацияланган.

Дипломник чокусуна чыгуу маршрутунун негизги мүнөздөмөлөрү таблицасы

Маршрутка жакындап баруунун сүрөттөлүшү жана таблицага кыскача түшүндүрмө

Аршан кыштагынан, Тагархай айылы аркылуу, батышты көздөй, Тункин Гольц кырка тоосунун боюнча, токой жол менен — болжол менен 23 км (токойчулар барасына чейин).

Андан ары:

• түндүккө карай Мойгота капчыгайынын кууш кире беришине чейин — болжол менен 4 км;
• капчыгайдын сол жээги (орогр.) менен, каньон бөлүгүн айланып өтүп, токойдун четине жакын жайгашкан негизги лагерге чейин — болжол менен 7–8 км.

Жол жок. Жолдон лагерге чейин орточо жүк менен баруу кышкы күндүзгү убакытты алат.

Маршрутка жакындап баруу негизги турак жайдан башталат (үч баскычтуу ригелди басып өтүү менен):

• Түштүк Мойгота чокусунун түштүк жалчасынын аягынын алдындагы көлгө чейин — 2,5 с;
• андан ары Тунна капчыгайына алып баруучу ашууга чейин — 1 с.

Ашууда — штурмдук лагерь. Түшүү солго карай траверс менен, илинип турган өрөөнгө түшөт жана алдыга карай оңго өйдө чыгып, аны кесип өтөт.

Төмөнкү бөлүгү кең кулуар менен өйдө чыгышат. Кулуардын үстүнкү үчтөн бир бөлүгүндө — куушталуу — жеңил шыкаалама 10 м (R0–R1 участогу). Жалчага чыгуу. Маршрут жалча менен, андан ары оңго карай траверс менен, жалчанын монолиттүү мунараларын айланып өтөт (R1–R2 участогу). Кар баскан чоң таштуу аскалуу жантайма менен жалчага чыгуу (R2–R3 участогу). Тиш-тиш жалча менен жүрүү (R3–R4 участогу), андан ары анын тик бөлүгү менен, жеңил шыкаалама менен (R4–R5 участогу). Кең, жантайыңкы чокунун алдындагы плечого чыгуу. Андан чокуга чейин (R5–R6 участогу). Жалчанын кичине көтөрүлүшү (R6–R7 участогу). Чоку. Ашуудан — 4 жүрүү сааты.

Түшүү:

• Алгачкыда чыгуу жолу менен, чокунун алдындагы плечого чыккан жерге чейин, андан соң тике оңго карай төмөн, кууш кулуар менен. Кулуар маршрутка жакындап баратып, жакшы көрүнөт.
• Түшүүнүн экинкинчи варианты — ушул эле плечодон — батыш жалчанын жеңил аскалары менен.

Түшүү 40 мин. убакытты алды. Ашууга чыгуу — 50 мин.

Өтүлгөн маршрут жөнөкөй эмес скалдуу участоктордун ар түрдүүлүгү менен айырмаланып, катышуучулардан маршрутту тандоодо да, бир убакталуу жана кезектешип кармагычтар аркылуу камсыздандырууну уюштурууда да так аракетти талап кылат.

Топ маршрут 2А к.тр. дал келет деп эсептейт.

Даярдалган окуу тобу үчүн базалык лагерден (Мойгота капчыгайында) чокуго чыгуу жана артка кайтууну 10–12 сааттын ичинде ишке ашырууга болот.