МУНАРА (2800 м) түштүк кыр аркылуу

Маршрут: 1Б кат. сл.

Жыл бою

Географиялык абалы

Мунара чокусу Чыгыш Саяндын Тункиндик Белоктордун негизги кырка тоосунун түштүк тарамындагы өрөөндөрдүн биринен орун алган. Ал өрөөн сол Зуун-Хандагай дарыясынын чыгыш тарабынан орун алып, түндүк жагынан СОАН чокусу менен чектешет (схеманы кара).

Негизги лагерге чейин жол жана баруучу жол

Иркутск шаарынан Аршан курортуна чейин рейстик автобус же автомашина менен — 218 км. Аршан курортунан Зуун-Хандагай дарыясынын өрөөнүнө чейин батышты карай Тагархай айылы аркылуу автомашина же жөө — 12 км.

Андан ары Зуун-Хандагай дарыясынын оң жээги менен өрөөндү бойлой Зуун-Хандагайдын сол жана оң салааларынын чатышканына чейин — 9 км. Чатышта негизги лагерь орун алган. Бул жерде токойдун чеги жайгашкан. Отун мол.

Убакыттын болжолдуу чыгымы: Иркутск—Аршан — 7 саат автобуста, Аршан—негизги лагерь — 2 күндүк жөө жол.

Климаттык шарттар

Мунара чокусуна көтөрүлүү майдын башында болгон. Аба ырайы ачык болгон. Негизги лагердин деңгээлинде (1890) күндүз +5°С ге чейин ысыса, түнкүсүн –10°С ге чейин муздат.

Негизги лагерге баруучу жолдордун ылдый жагында (1/3) кар жок болгон. Калган 2/3 бөлүгү карлуу, жогорку бөлүгү дарыянын музу менен капталган. Кар жумшак, терең, муз бекем. Негизги лагердин зонасы жана андан жогору кар менен капталган, дарыялардын нугу муз, кар-мөңгүлүү.

Түнкүсүн өрөөндүн ылдый жагына карай шамал соккон.

Маршруттун сүрөттөлүшү

Мунара чокусунун түштүк кыр аркылуу. Чокунун бийиктиги 2800 м. Болжолдуу кат. сл. — 1Б жыл бою. Көтөрүлүү убактысы 3 май 1975 ж.

Маршруттун негизги мүнөздөмөлөрүнүн таблицасы

Альпинисттик иш-чара: Иркутск облустук альпинизм федерациясынын спорттук жыйыны.

Топтун курамы:

1. Белоусов В.М. — КМС
2. Воробьева Н.Н. — 1-спорттук разряд
3. Харламов С.М. — 2-спорттук разряд
4. Циомик А.Л. — 2-спорттук разряд
5. Брянский В.П. — 1-спорттук разряд
6. Шишкин В.И. — 1-спорттук разряд

Маршруттун башталышына чейинки жол

Негизги лагерден сол Зуун-Хандагайды өйдө карай I+II, 54, Мунара чокусунун батыш өркөчтөн башталган түндүк-батыш багыттагы кең кулуарга чейин жетүү.

R0–R1 участогу (фото № 1)

Кулуар менен өйдө карай көтөрүлүү 1,5–2 саатты алат. Кулуардын тиктиги 35°, узундугу 350 м.

Кулуар терең кар менен капталган, кээ бир жерлери мөңгүлүү. Кулуардын төмөнкү бөлүгү жантайма, жогору жагында кар аз, шагыл таштар чыгат.

Кулуар кең батыш өркөчкө (эчки талаа) чыгат.

R1–R2 участогу (фото № 2)

Батыш өркөчтөн сол жакты карай жантаймасы 25° болгон жантайма менен Мунаранын түштүк кырынын төмөн жагында турган монолиттүү Зуб деген асканы көздөй траверс жасалат. Участоктун узундугу 350 м, Зубдун тушуна 30–40 м жетпей бүтөт. Участокто карлуу беттер менен аскалардын чеги менен бир убакта өтүлөт, өзүн өзү камсыздоо ледоруб менен болот. Өтүү убактысы 20–30 мин.

R2–R3 участогу (фото № 3, 4)

25 м кулуар менен жогору, андан сол жакка карай 120 м чокунун түштүк-батыш жагы менен бийиктикке карай. Андан чокунун түштүк кырга чыгуу үчүн оң жакты карай бир жип аркылуу карлуу аскалар менен өтүү. Жантайманын орточо тиктиги 40°, кар терең, жумшак. Кыймыл бир убакта боорлошуп, өзүн өзү камсыздоо ледоруб менен болот. Участок 1 саатта өтүлөт.

R3–R4 участогу (фото № 4)

Маршрут так түштүк кыр менен өтөт. Участоктун узундугу 120 м. Орточо тиктиги 30–40°. Кыр кууш, оң жагы тик, сол жагы түштүк-батыш бетке өтөт, анын жантаймасы 70° ге чейин жетет. Аскалар монолиттүү, жеңил жана орто кыйындыкта. Айрым кыска аскалардын тиктиги 60–70° ге чейин жетет. Камсыздоо кезектешип, аскалардын дөңчөлөрү аркылуу же перила уюштуруп. Участок 1–1,5 саатта өтүлөт.

R4–R5 участогу (фото № 4)

Кырдын горизонталдык участогу, узундугу 100 м. Жеткиликтүү, бир убакта өтүлөт. Кырдын учу бир аз көтөрүлүп, чоку болот.

Кырдын чоку алдындагы бөлүгүндө тереңдиги 5 м болгон чуңкурдук бар. Чуңкурдуктан өтүү:

• кезектешип камсыздоо менен, асканын сыныдынан пайда болгон текче менен сол жактан;
• "Перо" сыныгынан пайда болгон "терезеге" чыгуу;
• "терезеден" түз чокуга чыгуу.

Участоктун өтүү убактысы: 20–30 мин.

Чокуга көтөрүлүү убактысы 4–5,5 саатты алат.

Негизги лагерге чейин ылдый түшүү убактысы 3–4 саат.

Топтун пикири боюнча Мунара чокусунун түштүк кыр аркылуу маршруту 1Б кат. сл. жыл бою.

МУНАРА ЧОКУСУНА КӨТӨРҮЛҮҮ МАРШРУТТУН НЕГИЗГИ МҮНӨЗДӨМӨЛӨРҮНҮН ТАБЛИЦАСЫ

Маршруттун башталышына чейин жол жана таблицага кыскача түшүндүрмө

Негизги лагерден токойдун чегинен сол жактагы биринчи капчыгайга (СОАН чокусунун капчыгайы).

Капчыгайга орографиалык сол жактагы чоң шагылдуу таштуу жантайма менен кирип, капчыгайдын өзөнүнө жакын жайгашкан. Өзөндүн үстүндө турган турга чейин 150 м өтүп, шагыл таштар менен өйдө карай, андан оң жакка карай — кең кулуарга чейин.

Аны менен өйдө карай — 400 м — кулуар кууш болгонго чейин. Кулуардын башатындагы кыр менен өйдө карай. Жеңил жармашуу менен 4 аркандан кийин кырга чыгуу (контр.тур), анын менен 3 аркандан кийин предвершинага чыгуу. 100 м — аскалардын алды менен Мунара чокусунун D-3 кырга чейин өтүү. Анын үстү менен — 2 аркан жеңил жармашуу, андан 2 аркан кыйыныраак жармашуу, бийиктиги 3–6 м болгон аскалар. Акыркы аркан менен чокуга чейин — кырдын чуңкурдугу менен.

Ылдый түшүү:

• көтөрүлгөн жол менен, 1 спорттук түшүүнү уюштуруу менен;
• предвершинадан — оң жакты көздөй, кулуарга чейин, андан өзөнгө чейин.