ОТЧЕТ

"Джайлык" чокусуна (4533 м) Батыш кырдын Түштүк-Батыш контрфорсу аркылуу "Джайлык" а/л командасынын көтөрүлүшү (биринчи жолу басып өтүү)

Жетекчиси – Иванов Александр Васильевич Команданын машыктыруучусу – Попов Виктор Павлович

1983 ж.

"Джайлык" альпинисттик лагери 360 000 г. Нальчик почталык жәшік 47 Команданын жетекчиси — Иванов Александр Васильевич 141 400 Москва облусу, Химки ш., Аптечная көчөсү, 6 үй, 17 квартира Команданын машыктыруучусу — Попов Виктор Павлович г. Ессентуки, Энгельс көчөсү, 23 үй, 36 квартира

Отчетто белгиленген бийиктиктер карта боюнча аныкталган.

Маршруттун жогорку бөлүгүнүн профилинин оң жактан сүрөтү. Сүрөт тартуу түйүнү №2 (1 км). Сүрөт тартуу түйүнүнүн бийиктиги 4150 м.

Маршруттун сол жактан жарты-профили. Сүрөт тартуу түйүнү №3 (9 км, телеобъектив). Сүрөт тартуу түйүнүнүн бийиктиги 3500 м.

R19–R18–R17–R16–R14–R15–R13–R12–R11–R10–R9–R7–R6–R5–R3–R4–R2–R1

МАСШТАБ 1:3000

КӨТӨРҮЛҮШ РAYOНУНУН КАРТА-СХЕМАСЫ

• — — группанын жолу Δ — баштапкы бивуактын орду

Команданын тактикалык аракеттери

Көтөрүлүүнүн тактикалык планы төмендөгүлөрдү көрсөткөн:

1. чыгыш алдында маршрутту бир сутка бою байкоо;
2. биринчи күн — биринчи аска бастионунан экинчи бастионго чейинки асма көпүрөчөгө жетүү, бивуакты уюштуруу. Экинчи бастиондун бир бөлүгүн иштетүү (160 м чейин);
3. экинчи күн — экинчи аска бастионунан өтүү, 46 кат. сл. маршрутундагы козу карын сымал жандармга чыгуу, Чоң кулуардын үстүндөгү асма көпүрөчөгө көтөрүлүү, түнөө;
4. үчүнчү күн — чокуга көтөрүлүү жана 46 кат. сл. маршруту боюнча түшүү (батыш кыр аркылуу).

Авариялык түшүү жолдору: Чоң кулуар аркылуу биринчи жана экинчи скала бастионун ортосундагы асма көпүрөчөдөн жана 46 кат. сл. маршруту боюнча козу карын сымал жандармдын алдынан түшүү.

Команданын аракеттери

Маршрутту суткалык байкоодон кийин 1983-жылдын 3-июлунда саат 8:00 команда маршрутка чыгып, кыймылга киришти.

Бөлүктөр төмөнкү байланыштар тарабынан басылып өттү:

• R1–R5 — Иванов–Мельников (алмашмалуу)
• R5–R8 — Казанович–Козловский–Кузнецов
• R8–R14 — Иванов–Мельников

Көтөрүлүүнүн биринчи күнү тактикалык план толугу менен аткарылды.

3-июлдан 4- июлга караган түнү нымдуу кар жаады. Маршруттун абалы начарлады. Натыйжада, эртеси күнү кечинде илинген перилалар боюнча группанын кыймылы өтө жайлады (перилалар музга капталды). Мындан тышкары, али өтүлө элек R14–R15 бөлүгүндөгү аскалар да кар жана муз менен капталган эле.

Бул бөлүктү, ошондой эле R15–R16 бөлүгүн (Иванов–Мельников байланышы) өтүүгө 3 саат чамасында убакыт кетти. R16–R17 бөлүгү Казанович–Козловский–Кузнецов байланышы тарабынан басылып өттү.

Натыйжада группа козу карын сымал жандармга саат 20:00да келди жана тактикалык план боюнча болжолдонгон Чоң кулуардын үстүндөгү асма көпүрөчөгө караңгыда чыкпастан, бул жерде түнөөгө чечим кабыл алды.

1983-жылдын 5-июлунда эртең менен группа көз карандысыз байланыштар менен кыймылдап, чокуга көтөрүлдү жана 46 кат. сл. маршруту боюнча лагерге түшө баштады.

R1–R17 бөлүктөрүндө перилалар уюштурулду. Түнөө скалалардын кар баскан, ыңгайлуу тактарында, таш кулап түшүү коркунучу жок жерлерде уюшулду.

Жыгылуулар жана травмалар катталган жок.

Маршруттун бөлүктөр боюнча сүрөттөлүшү

Бөлүктөр:

0–1 100 м карлуу жантайма каптал, жантайышы 35° ден 50° ге чейин. Күндүн экинчи жарымында Чоң кулуар аркылуу кар көчкүлөрүнүн келип түшүү ыктымалдыгы бар. 1–2 30 м вертикалдуу скала дубалы, биринчи бастиондун оң бөлүгүндө жайгашкан кеңири кыйгаш жарака менен. Жасалма таянычтар колдонуу менен ашылат. Ири өлчөмдөгү закладка элементтери жакшы "жүрөт". Дубал кууш үч адамдык такта менен бүтөт. 2–3 Тактадан сол жакты көздөй 30 м алгач — мамык чөп менен капталган тегиз скалалар боюнча, андан кийин боз көгүш скала астында чоң өлчөмдөгү сыныктар боюнча. Сыныктан кийин — 1-контролдоочу тур. 3–4 Сыныктан сол жакты траверс кылып 20 м биринчи бастиондун сол кырынын багыты боюнча көгүш скаланын астында. Скалалар тегизделген, илкичтери аз. Орто жана майда өлчөмдөгү илимбур крючьдары ыңгайлуу колдонулат. 4–5 Жантайышы боюнча оң жактан үстүңкү бөлүгүндө көгүш скаласы бар 10 м тегиз дубал аркылуу бастиондун кырына чыгуу. Дубалдын башында, үч метр бийиктикте, шлямбур крюк кагылган. Крюктөн жогору сол жактан, көгүш скаладан өтүп. Крючья бири-бирине жакын аралыкта, монолит менен көгүш скаланын ортосундагы жаракага кагылат. 5–6 Андан ары 40 м биринчи бастиондун сол кырынын жантайган, талкаланган скалалары боюнча бастиондун чокусундагы мунарасынын алдына чейин. 6–7 Чокудагы мунара сол жактан кар баскан скалалар боюнча (айрым жерлери муздалган) айланып өтүлөт. Биринчи жана экинчи бастиондордун ортосундагы асма көпүрөчөгө чыгат. Бул жерде түнөө үчүн ыңгайлуу.

7–9 Андан ары 40 м жогору ички бурчтагы муздак менен 20 м скалдуу, муз каптаган, кар баскан кыр аркылуу өтүп, экинчи скала бастионун алдына чейин жетет.

9–10 10 м вертикалдуу дубал майда илкичтер менен. Крюк кагуу үчүн жаракалар дээрлик жок. Дубалдын түбүндө камсыздандыруу үчүн шлямбур крюк кагылган.

10–11 Дубалдан кийин оң жакты көздөй жогору 30 м ички бурч бойлой өтүп, экинчи бастиондун оң кырына алып чыгат. Скалалар тегиз, кургак аба ырайында гана эркин шыкаалап өтүүгө болот. Крюк кагуу үчүн жаракалар аз. Ири өлчөмдөгү закладка элементтери колдонулат.

11–12 Түздөн-түз экинчи бастиондун оң кырына 7 м өтө татаал вертикалдуу тегиз дубал алып чыгат. Жаракалар жок. Жалпысынан оң кыр (ребро) экинчи бастиондун абдан татаал, тегиз скаладан турат жана шлямбур крючьясыз камсыздандыруу мүмкүн эмес.

12–13 Бастиондун кырынан оң жакты траверс кылып 8 м (шатылар, шлямбур крючьялар) экинчи бастиондун ортоңку бөлүгүндөгү майда иштелишкен ички бурчка алып чыгат.

13–14 30 м жогору ички бурч менен майданчага чейин. Скалалар жантайыңкы, тегиз, өтө татаал. Крючья кагуу үчүн жаракалар дээрлик жок. Орто өлчөмдөгү закладка элементтерин колдонуу мүмкүн. Майданчада палатка орнотууга болот. Бул жерде 2-контролдоо пункту.

14–15 Экинчи бастиондун кезектеги монолит скаласы сол жактан айланып өтүлөт:

• алгач 40 м кар жана муз менен капталган жантайыңкы кууш такта боюнча;
• тактанын ортоңку бөлүгүндө ;
• такта бүткөндөн кийин кыймыл жалпы багыты боюнча сол жакты көздөй бир аз жогору карай дубалы траверс кылуу менен улана берет — 20 м муз каптаган ички бурчтун түбүнө чейин.

Скалалар жантайыңкы, тайгак, нымдуу, айрым жерлери мамык чөп менен капталган. Дубалда майда сыныктар системасы бар, анда ири скала крючьдары жана майда өлчөмдөгү закладка элементтери колдонулат. Сыныктар системасына чыгуу тегиз плита аркылуу ~5м маятник менен жүзөгө ашырылды. Маятник шлямбур крюккө бекитилди. Нымдуу скалалардан кулап түшпөө үчүн сыныктар системасында жасалма таянычтарды колдонуу менен өтүү сунушталат.

15–16 10 м муз каптаган ички бурч.

16–17 Кеңири жантайыңкы скала кулуары. Скалалар чоң блоктуу. Рельефи тилкеленген. Крюк жана закладка элементтери үчүн көп жаракалар бар. 46 кат. сл. маршрутундагы козу карын сымал жандармдын алдына алып чыгат. Бул жерде түнөө үчүн ыңгайлуу.

R17–R22 бөлүктөрү Наумов А.Ф. "Чегем — Адырсу" китебинде сүрөттөлгөн.

Көтөрүлүү боюнча бардык иллюстративдик материал 1983-жылдын 19-июлунда "Джайлык" а/л келген сел менен жок кылынган.