70 Б13

А. ჯაფარიძის სახელობის საქართველოს ალპური კლუბი

აღმართობა მწვერვალ ე. კორჟენევსკოისკენ (7105 მ) სამხრეთ-აღმოსავლეთი კედლით ანგარიში

თბილისი — 1973 წელი. ჯგუფის ხელმძღვანელი დ. დანგაძე

მწვერვალ ე. კორჟენევსკოის მასივი.

11.8.73. 6435 მ. სამკუთხედის ზედა ნაწილი.

1. მოკლე გეოგრაფიული აღწერა, შესწავლილობა და მწვერვალ ევგენია კორჟენევსკოის დაპყრობის ისტორია.

მწვერვალი ე. კორჟენევსკოი (7105 მ) მდებარეობს მეცნიერებათა აკადემიის ქედის ჩრდილო-დასავლეთ შტოშქმში, უშუალო სიახლოვეს საბჭოთა კავშირის უმაღლესი მწვერვალისა — კომუნიზმის პიკის. მწვერვალი ე. კორჟენევსკოი აღმოჩენილი და რუკაზე დატანილი ყოფილი ცნობილი რუსი მკვლევრის, გეოგრაფისა და გლაციოლოგის ნ. ა. კორჟენევსკის მიერ 1910 წელს.

საკმევრვალ ე. კორჟენევსკოის მთის კვანძის ორიოგრაფიის ძირითადი საკითხები გადაწყვეტილი იყო გარმოსთან ერთად 1938 წელს ტაჯიკეთის ექსპედიციის აკადემიის სსრკ-ის აკადემიის მიერ, რომელშიც მონაწილეობა მიიღო ნ. ვ. კრილენკომ. მწვერვალ ე. კორჟენევსკოის ძლიერი მყინვარება მიეკუთვნება ფორტამბეკისა და მუშკეტოვის მყინვარების აუზებს.

მწვერვალ ე. კორჟენევსკოისკენ აღმართობის პირველი მცდელობები 1936 წელს განეკუთვნება კორჟენევსკის ხეობის მხრიდან. რაიონში სპორტული ათვისების დასაწყისი დაკავშირებულია ორმოცდაათიანი წლების შუა ხანებთან, რადგანაც რაიონი საკმაოდ დაშორებული და მიუვალია. 1953 მწელს მწვერვალი ე. კორჟენევსკოი დაიპყრო პროფკავშირების ცაკ-ის ექსპედიციამ ა. ს. უვაროვის ხელმძღვანელობით დასავლეთი ქედით. ეს აღმართობა ითვლებოდა საბჭოთა ალპინიზმის ერთ-ერთ საუკეთესო მიღწევად.

სამოციან წლებში მწვერვალ კორჟენევსკოიზე გაყვანილი იქნა რიგი საინტერესო, სპორტული თვალსაზრისით, მარშრუტებისა სამხრეთიდან, სამხრეთ-დასავლეთიდან და სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან ფორტამბეკის ხეობიდან. წარმატებული აღმოჩნდა დსო "труд"-ის ექსპედიციები 1961 წ. და დსო "Буревестник"-ის 1966 წ. გუნდმა დსო "Спартак" პ. ბუდანოვის ხელმძღვანელობით, ასვლა განახორციელა კეხზე, რომელიც მდებარეობს პიკ ჩეტირეხსა და პიკ ახმადი დონიშს შორის, ხეობა აუ-ჯილგაში, პირველად განახორციელა შტოშქმის მწვერვალების ტრავერსი — პიკ ჩეტირეხი და პიკ კორჟენევსკოი სვლით ხეობა ფორტამბეკში. და ბოლოს, რიგი წარუმატებელი ცდების შემდეგ, მწვერვალ ე. კორჟენევსკოიზე 1968 წელს პირველად გაიყვანა მარშრუტმა დონეცკის ექსპედიციამ ხეობა მუშკეტოვის მხრიდან კონტრფორსით. 1969 წელს დნეპროპეტროვსკის ოლქის ფიზკულტურის საქალაქო კომიტეტის გუნდმა ა. მ. ზაიდლერის ხელმძღვანელობით, მყინვარ მუშკეტოვის მხრიდან გაიყვანა ახალი მარშრუტი მწვერვალ 6200-ზე და პირველად განახორციელა მთელი მასივის ტრავერსი ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ, რაც ისეთივე საინტერესოა, რამდენადაც რთული.

თუმცა ბოლო დრომდე არ იყო გავლილი მარშრუტები მწვერვალ ე. კორჟენევსკოისკენ ყველაზე რთული, სამხრეთი და სამხრეთ-აღმოსავლეთი კლდოვანი ჩამოქცევებით (კედლები), რომელთა სიგრძე 1500 მ-ს აღემატება.

მოკლე გეოგრაფიული აღწერა და ამინდის პირობები აღმართობის რაიონში.

ჩრდილოეთ ნაწილში მერიდიანული ქედი პამირის ჩრდილო-დასავლეთისა — მეცნიერებათა აკადემიის ქედი — გაიყოფა, იძლევა რა დასავლეთით ძლიერ შტოს, რომელიც მთავრდება მწვერვალ ე. კორჟენევსკოით. განშტოების ადგილს წარმოადგენს ვოროშილოვის მასივი, რომელიც 3 კმ-ზე მეტ სიმაღლეზეა აწეული 6560-დან 6606 მ-მდე. მასივი გარსშემორტყმულია ორი ძლიერი მყინვარით (აი-ჯილგა და მოსკვინა) და ყოფს ორ დიდ ხეობას: აი-ჯილგასა და ფორტამბეკს.

ა) რელიეფის თავისებურებანი: მწვერვალ ე. კორჟენევსკოის მასივის შემადგენელი ჯიშები მეტად ფხვიერია, რაც დიდძალ ფხვიერ მასალას და მორენას იძლევა, მაგრამ ამისდა მიუხედავად მთელი მასივის კალთები, რომლებიც ეშვება სამხრეთისკენ, სამხრეთ-აღმოსავლეთისა და აღმოსავლეთისაკენ კლდოვანი კედლებით, სიგრძით 1,5–2 ათასი მეტრი. რაიონის დამახასიათებელი ნიშანია ძლიერი გამყინვარება, დიდი რაოდენობით ჩამოკიდებული მყინვრები ციცაბო კალთებზე და საყოველთაოდ მი�悬ული ზვავები ქედებზე. გარდა ამისა, აღსანიშნავია საკმაოდ დიდი რაოდენობით კლდოვანი ჟანდარმები ან კედლისებური კლდოვანი გამოსასვლელები თოვლ-ყინულოვან ქედზე კორჟენევსკის მასივისა;

ბ) ამინდის პირობები: მდებარეობს რა მეცნიერებათა აკადემიის ქედის დასავლეთით, რომელიც ბუნებრივ კლიმატურ ბარიერს წარმოადგენს პამირზე, მწვერვალ ე. კორჟენევსკოის რაიონი ერთ-ერთი ყველაზე მეტად ნოტიო რაიონია პამირისა.

რაიონში ბატონობენ მუდმივი დასავლეთის ქარები, რომლებიც ხშირად მნიშვნელოვან ძალას აღწევენ. რაიონის დიდი სიმაღლე განაპირობებს დაბალ ტემპერატურას თუნდაც მზიან ამინდში. ამიტომაც ქედზე ხშირად იცვლება ქარის მიერ დატკეპნილი ფირნისა და ყინულის უბნები ფხვიერი, წვრილმარცვლოვანი თოვლის უბნებით დაცულ ადგილებში. ამრიგად, მწვერვალ ე. კორჟენევსკოის რაიონი გამოირჩევა ფარდობითი არამდგრადობით, ნალექების მნიშვნელოვანი რაოდენობით, ძლიერი ქარებით და, მნიშვნელოვანი აზიდულობის გამო, დაბალი ტემპერატურით; ამინდით.

გ) მიჯნურობა. ფორტამბეკის, მუშკეტოვისა და აი-ჯილგის ხეობები — პამირის ერთ-ერთი ყველაზე ძნელად მისადგომი რაიონია. ახლომახლო არანაირი ბაზა ან კოჩეგარობა არაა, უახლოესი დასახლებული პუნქტია სოფელი ალტინ-მაზარი, საითაც მიდის გრძელი და სახიფათო გზა.

თუმცა, სატრანსპორტო საშუალებად ვერტმფრენების გამოყენება და საიმედო რადიოსადგურის არსებობა მნიშვნელოვნად აახლოვებს საბაზო ბანაკს დასახლებულ პუნქტებთან. პრაქტიკულად ამჟამად ყველა ექსპედიცია ამ რაიონში ხორციელდება ვერტმფრენებით;

დ) მწვერვალ ე. კორჟენევსკოის რაიონის შესწავლილობა. ყველაზე მეტადაა შესწავლილი მასივის მწვერვალები ხეობა ფორტამბეკის მხრიდან, აქედან გავლილია 5 მარშრუტი მწვერვალ ე. კორჟენევსკოიზე და 1-1 მარშრუტი მწვერვალ 6200-ზე (მყინვარ კორჟენევსკოის მხრიდან) და მწვერვალ ჩეტირეხზე (6380 მ) დასავლეთი ქედით. გაცილებით სუსტია სპორტული ათვისება ხეობა მუშკეტოვის მხრიდან, საიდანაც გავლილია მხოლოდ ერთი მარშრუტი: მწვერვალ ე. კორჟენევსკოიზე კონტრფორსით; და ხეობა აი-ჯილგის მხრიდან, საიდანაც ასევე გავლილია ერთი მარშრუტი აღმოსავლეთი ქედით მწვერვალ ჩეტირეხზე და შემდეგ მწვერვალ ე. კორჟენევსკოიზე.

ჯგუფის მომზადება და სადაზვერვო გასვლები.

მომზადება მონაწილეებისა დაგეგმილი აღმართობისა მწვერვალ ე. კორჟენევსკოისკენ დაიწყო ჯერ კიდევ გამგზავრებამდე მთაში. მთელი შემოდგომა და ზამთარი 1972–1973 წწ. ტარდებოდა ვარჯიშები კვირაში სამჯერ ტგუ-ის სპორტკომპლექსის ბაზაზე, აგრეთვე კლდეზე ასასვლელად ვარჯიში ხეობა წავკისში. ვარჯიშები მოიცავდა თავისთავში გარბენს კროსის დისტანციებზე გამძლეობის განვითარებისათვის, სავარჯიშო კომპლექსს დამძიმებით ხელების, ტანის განვითარებისათვის, ცურვას, სპორტულ თამაშებს: ფეხბურთს, კალათბურთს, ვარჯიშს ბატუტზე, აგრეთვე უმაღლესი კლდოვანი ტექნიკის დახვეწას. ვარჯიშების საერთო გეგმა და ნორმატივები დამტკიცებული იყო საქართველოს ალპკლუბის მიერ. 20 თებერვლიდან 10 თებერვლამდე 1973 წ. ექსპედიციის მონაწილეები იმყოფებოდნენ ვარჯიშობრივ კრებულზე ბაკურიანში. ყველა მონაწილემ აჩვენა კარგი შედეგები მთის სათხილამურო სპორტში (ბევრმა შეასრულა II სპორტული კატეგორიის ნორმატივი). 1973 წ. მარტიდან მოყოლებული, რეგულარულად ტარდებოდა ვარჯიშობრივი აკლიმატიზაციური გასვლები საქართველოს მთიან რაიონებში. ექსპედიციის მონაწილეებმა განახორციელეს აღმართობები მთელ რიგ მწვერვალებზე: ჩაუხი, მყინვარწვერი (5043 მ). მომზადების დასკვნით ეტაპს წარმოადგენდა კრებულები თერსკოლში, 25 აპრილიდან 15 მაისამდე 1973 წ., აღმართობით ელბრუსის ორივე მწვერვალზე. ექსპედიციის მონაწილეები კარგად იცნობდნენ ერთმანეთს მრავალწლიანი ერთობლივი აღმართობებით კავკასიონის, პამირის, ტიან-შანის მწვერვალებზე. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი იყო ერთობლივი აღმართობების გამოცდილება ისეთ მწვერვალებზე, როგორებიცაა პიკ ვაჟა-ფშაველა (ტიან-შანი), 1961 წ., პიკ კომუნიზმი (1972 წ.), პიკ ე. კორჟენევსკოი (1972 წ.), დარვაზის ქედის ტრავერსი და ა. შ. გამგზავრებამდე მთაში ყურადღებით იქნა შესწავლილი მთელი არსებული მასალა რაიონზე მწვერვალ ე. კორჟენევსკოისა.

ექსპედიცია საქართველოს ალპკლუბისა ჩავიდა ჯერგატალში 17 ივლისს 1973 წ. 20 ივლისს ექსპედიციის ყველა მონაწილე შეიკრიბა საბაზო ბანაკში, რომელიც მდებარეობდა მყინვარ ფორტამბეკის მარცხენა ნაპირის მორენაზე (სულოევის გაკორება). საბაზო ბანაკის სიმაღლე — 3900 მ.

ექსპედიციის თავდაპირველი გეგმა ითვალისწინებდა ტრავერსის გავლას პიკი „6700“ — პიკ კომუნიზმი — პიკ მოსკვა. აღმართობა პიკ „6700“-ზე იგეგმებოდა ჩრდილო-დასავლეთის კონტრფორსით. თუმცა, კვალის უკიდურესად სახიფათო თოვლ-ყინულოვანი მდგომარეობის გამო, 15 აგვისტომდე მარშრუტზე გასვლა სადაზვერვო ჯგუფმა (მირიანაშვილი, დანგაძე, ხazaradze, აბაშიძე) არ მიზანშეწონილად ჩათვალა. ამასთან დაკავშირებით სსრკ-ის ალპინიზმის ფედერაციის სახელზე გაგზავნილ იქნა ტელეგრამა თხოვნით, რომ დაემტკიცებინათ I ობიექტად განაცხადი პიკ ე. კორჟენევსკოიზე სამხრეთ-აღმოსავლეთი კედლით. მსგავსი ტელეგრამა გაგზავნილ იქნა აგრეთვე რაიონის რწმუნებულ ზაიდლერთან. 26 ივლისს მიღებულ იქნა პასუხი: „ვრთავთ ობიექტის შეცვლას პიკ კორჟენევსკოიზე სამხრეთ-აღმოსავლეთი კედლით — ბოროვიკოვი, გარფი“.

განაცხადი პიკ ე. კორჟენევსკოიზე სამხრეთ-აღმოსავლეთი კედლით წარმოდგენილ იქნა ჩვენ მიერ და 1972 წელს. 1972 წლის ივლისში ჩვენმა ჯგუფმა ორჯერ განახორციელა გასვლა კედელთან (ერთხელ პიკ ჩეტირეხზე აღმართობისას), ჩაატარა გადაღება და დაწვრილებით შეისწავლა ასვლის შესაძლებლობა მწვერვალზე სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან. ეს საჭირო იყო აგრეთვე ტრასსი ტრავერსისა: პიკ კომუნიზმი — პიკ კორჟენევსკოი, რომლისათვისაც განაცხადი ჩვენ ასევე შეტანილი გვქონდა 1972 წელს. თუმცა, რიგი მიზეზების გამო 1972 წელს ჩვენ გვიწევდა უარის თქმა პირველობაზე დაგეგმილი მარშრუტების გავლაზე და დაკმაყოფილება გვიწევდა ჩვეულებრივი გზებით ასვლებით პიკ კომუნიზმზე და ე. კორჟენევსკოიზე.

ამგვარად, მარშრუტი პიკ ე. კორჟენევსკოიზე სამხრეთ-აღმოსავლეთი კედლით კარგად იყო ცნობილი ჩვენი ჯგუფისათვის.

23 ივლისს შტურმის და სადამკვირვებლო ჯგუფები ექსპედიციისა ერთდღიანი გადასვლის შემდეგ გადავიდნენ გაკორეზე მყინვარ ვალტერის მარცხენა ნაპირის მორენის უკან. ბანაკის სიმაღლე — 4100 მ. 29 ივლისს ჯგუფი დ. დ. დანგაძის (ხელმძღვანელი), შ. მ. მირიანაშვილის (тренер და ექსპედიციის უფროსი), ო. ლ. ხazaradze-ის, გ. ე. აბაშიძის, გ. დ. ახვლედიანის, თ. შ. ლუკაშვილის, ს. მ. ბარლიანის, მ. ტ. ჩიჩინაძის, შ. ნ. გაბისიანის, ა. მ. გავაშელის, ლ. ნ. გლონტის, დ. თარხნიშვილის, გამოვიდა მყინვარის თავში სატვირთო და აღჭურვილობის გადასასროლად უშუალო სიახლოვეს პიკ ე. კორჟენევსკოის სამხრეთ-აღმოსავლეთი კედლისა, მარშრუტის საბოლოოდ გასარკვევად. იგეგმებოდა პირველი გასვლის შეხამება აგრეთვე აკლიმატიზაციურ აღმართობასთან. აკლიმატიზაციური აღმართობის ობიექტად შერჩეულ იქნა პიკ ჩეტირეხი (6380 მ). აღმართობა ჩეტირეხზე განხორციელდა 25 ივლისს ერთ დღეში, ღამის გატარებით 5500 მეტრის სიმაღლეზე.

26 ივლისს ჯგუფი გამოვიდა პიკ ე. კორჟენევსკოის სამხრეთ-აღმოსავლეთი კედლის ძირასთან (კლდოვანი სამკუთხედის ძირთან, რომელიც წარმოქმნილია აღმოსავლეთი და სამხრეთი კლდოვანი კონტრფორსებით აღმოსავლეთი წინა მწვერვალისა პიკ ე. კორჟენევსკოისა) და 5500 მ სიმაღლეზე მოწყობს შტურმის ბანაკს. 27 და 28 ივლისს ტარდებოდა მარშრუტის საბოლოო დაზვერვა. ქვისცვენების ობიექტური საშიშროების გამო, გადაწყდა მარშრუტის დაწყება კლდოვანი სამკუთხედის მარცხენა ნაწილში შემდგომი გადასვლით მარჯვნივ და ზევით, სამკუთხედის წვეროს მიმართულებით. 29 ივლისს ჯგუფი დაბრუნდა საბაზო ბანაკში მყინვარ ფორტამბეკზე. აკლიმატიზაციური აღმართობა აჩვენა, რომ აღმართობის მონაწილეები იმყოფებოდნენ შესანიშნავ სპორტულ ფორმაში. ვინაიდან ექსპედიციის გეგმით იგეგმებოდა ტრავერსის გავლა პიკ კომუნიზმი — პიკ მოსკვა, ამიტომ 31 ივლისიდან 3 აგვისტომდე განხორციელდა II გასვლა პამირზე, ფირნოვო პლატოზე (ребру Буревестника) და აღმართობა პიკ კუიბიშევზე. II გასვლის შედეგად გადასროლილ იქნა საკვები და აღჭურვილობა პლატოზე, აგრეთვე седловина-ზე პიკ კუიბიშევის. 4 აგვისტოს მწვრთნელთა საბჭოს ექსპედიციისა საბოლოოდ განსაზღვრა შტურმის ჯგუფის შემადგენლობა: დ. პ. დანგაძე (ხელმძღვანელი), შ. მ. მირიანაშვილი (тренер), ო. ლ. ხazaradze, გ. ე. აბაშიძე, გ. დ. ახვლედიანი, ს. მ. ბარლიანი, თ. შ. ლუკაშვილი, ა. მ. გავაშელი, შ. ნ. გაბისიანი — სულ 9 ადამიანი.

დამკვირვებელ ჯგუფში შედიოდა 4 ადამიანი: ლ. ნ. გლონტი (ხელმძღვანელი), დ. ი. თარხნიშვილი, გ. ი. თარხნიშვილი, მ. შ. ასროსიანი. სამხრეთ-აღმოსავლეთი კედლის გავლისას დამკვირვებელი ჯგუფი იმყოფებოდა მყინვარ ვალტერის თავში 5500 მეტრის სიმაღლეზე, უშუალო სიახლოვეს კედელთან. კავშირგაბმულობა დამკვირვებელ ჯგუფთან, აგრეთვე ექსპედიციის II საბაზო ბანაკთან მყინვარ ვალტერის მარცხენა ნაპირის მორენის გაკორეზე ხორციელდებოდა რადიოთი: 9:00 დილის და საღამოს (სასწრაფო კავშირი 12:00 და 17:00 ყოველდღიურად), აგრეთვე საჭიროების შემთხვევაში — რაკეტებით.

ორგანიზაციული და ტაქტიკური გეგმები.

ჯგუფის მრავალრიცხოვნობასთან დაკავშირებით (დაახლოებით ცხრა კაცი) და მარშრუტის მნიშვნელოვან ტექნიკურ სირთულესთან (პიკ ე. კორჟენევსკოის სამხრეთ-აღმოსავლეთი კედელი მთელ სიგრძეზე, აღმოსავლეთი წინა მწვერვალის ქედზე გამოსასვლელამდე წარმოადგენს კლდოვან ბასტიონს 85–90° დახრილობით), მიღებულ იქნა სამეულების მოწყობის გადაწყვეტილება, რომელთაც შეეძლოთ მათ წინაშე არსებული ყველა ამოცანის ავტონომიურად გადაჭრა (ეს განსაკუთრებით ეხებოდა კედელზე ღამის გასათევების მოწყობას, სადაც მთლიანად იყო გამორიცხული ღამის გასათევების მოწყობა კარვებში) და არ დაკარგულიყო მჭიდრო ურთიერთდამოკიდებულება ერთმანეთთან. უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად და კედლიდან დაშვების რაც შეიძლება სწრაფად მოწყობისათვის, გათვალისწინებულ იყო ყოველ 30 მეტრზე რგოლის დატოვება დაშვებისათვის, აგრეთვე პერილების დატოვება ყველაზე რთულ უბნებზე. საჭირო იყო აგრეთვე ახლებურად გადაწყვეტილიყო საკითხი სიმაღლის აღჭურვილობისა, რადგანაც ასეთი რთული, ტექნიკური თვალსაზრისით, კლდოვანი კედლის გადალახვა მოითხოვდა ტექნიკური საშუალებების მთელ არსენალს.

მე-5 უბნის ზედა ნაწილი.

ასევე მნიშვნელოვანი სიმაღლის გამო, სიმაღლის აღჭურვილობის შემსუბუქების საკითხი პირველხარისხოვან მნიშვნელობას იძენდა. ჯგუფის მიერ ითვალისწინებდა: ა) მსუბუქი აღჭურვილობის გამოყენებას გამძლე და მსუბუქი მასალებისაგან (კალანდრირებული კაპრონი, ნეილონი), აგრეთვე მეტალებისა და შენადნობების; ბ) საკვები პროდუქტები შეკრებილ იქნა მაღალკალორიული და კონცენტრირებული პროდუქტებისაგან, დაახლოებით 450 გრ. ერთ სულ მოსახლეზე დღეში.

წყვილები დაკომპლექტებულ იქნა შემდეგი შემადგენლობით: 1. დანგაძე — მირიანაშვილი — აბაშიძე; 2. ხazaradze — გავაშელი — ახვლედიანი; 3. ბარლიანი — ლუკაშვილი — გაბისიანი.

გასვლა მარშრუტზე II საბაზო ბანაკიდან დანიშნულ იქნა 6 აგვისტოს.

შტურმის ჯგუფის აღჭურვილობით უზრუნველყოფა.

შტურმის ჯგუფის შემადგენლობა საქართველოს ალპკლუბის ალპინისტთა

ცხრილი ძირითადი მახასიათებლებისა აღმართობისა პიკ ე. კორჟენევსკოის სამხრეთ-აღმოსავლეთი კედლით სიმაღლეთა სხვაობა — 1600 მ, რთული უბნების ჩათვლით — 450 მ.

| თარიღები | გავლილი უბნები | საშუალო დახრილობა უბნისა გრადუსებში | უბნის სიგრძე ვერტიკალზე | უბნის დახასიათება და გავლის პირობები. რელიეფის ხასიათის მიხედვით | ტექნიკური სირთულის მიხედვით | გადალახვის ხერხის მიხედვით | ამინდის პირობების მიხედვით | დრო. ბივუაკზე გაჩერების დრო | გასვლის დრო | საგზაო საათები | კლდეებზე გაკრული რგოლები | ყინულზე | შლამბურზე | ღამის გათევის პირობები | საკვების დღიური რაციონი | |:---------------------|:-----------------------|:------------------------------------|:-----------------------------------|